خلاقیت در تدریس حقوق

لیلا جعفری: برای تدریس دروس حقوق چه خلاقیتی به کار برده‌اید؟ آیا این روش خلاقانه را که به فکرتان رسیده است، طراحی نیز کرده‌اید؟ آیا این روش را به مرحله عمل درآورده‌اید؟ آیا بازخورد مناسبی از اجرای آن به دست آورده‌اید؟ آیا دانشجویان و فراگیران، از روش خلاقانه شما استقبال کرده‌اند؟

پرسش‌های فوق از جمله مواردی است که مد نظر این مطلب گردآوری شده است. امروزه دانشجویان بسیاری در رشته‌های تخصصی مانند تکنولوژی آموزشی به تحصیل می‌پردازند تا بتوانند در پاسخ به پرسش‌های بالا کمکی برای استادان و معلمان باشند. استادان و مدرسان رشته‌های حقوقی نیز در دانشکده‌ها و مراکز آموزشی، دست به ابتکارات و نوآوری‌هایی زده‌اند که یادگیری را برای فراگیران حقوق، راحت‌تر و ساده‌تر و از سوی دیگر عمیق‌تر ‌کند. در مطلب پیش رو تجربیات دو تن از این استادان در قالب یادداشت بیان خواهد شد.
دکتر رحیم لطفی، استاد دانشگاه، حقوق‌دان و وکیل کانون وکلا که بیست و سه عنوان کتاب حقوقی را نیز نوشته است و دکتر هدایت فرخانی حقوق‌دان، استاد دانشگاه و مولف چندین کتاب حقوقی، به بیان این تجربیات و بررسی آن‌ها پرداخته‌اند.
دکتر رحیم لطفی در نگارش کتاب‌های حقوقی نیز سراغ موضوعات نوین رفته، و در تدریس دروس حقوق نیز، روش‌های نوین را آزموده است. این پژوهشگر بین‌المللی با برگزاری دادگاه مجازی و جلسه داوری مجازی، توانسته است با دوری از روش‌های رایج و کتاب‌محور، به نوآوری بپردازد.
دکتر فرخانی استاد جوانی که در کنار تالیف کتاب‌های حقوقی، به پژوهش و تدریس مباحث حقوق مشغول است، روش مباحثه‌ای را مورد بررسی قرار داده است. روش مباحثه‌ای یکی از متدی است که دکتر فرخانی توجه استادان، معلمان و دبیران را به آن، سوق می‌دهد.
هفته‌نامه «حامی عدالت» بر آن است تا در شماره‌های آتی نیز به معرفی ابتکارات و خلاقیت‌های استادان در تدریس دروس حقوقی بپردازد، از این رو از مخاطبان و خوانندگان محترم نشریه، دعوت می‌شود تا چنان‌چه تحربیات و ایده‌هایی در این‌باره دارند، برای درج و انتشار در همین هفته‌نامه حقوقی، با ما درمیان بگذارند.
در ادامه با هم دو یادداشت که برگرفته از تجربیات این دو استاد دانشگاه در ارتباط با تدریس حقوق به دانشجویان و فراگیران این رشته است را می‌خوانیم.

 

مطالعه بیشتر بستن

دادگاه مجازی در دانشگاه، پلی به یادگیری عمیق

استفاده از روش‌های خلاقانه و نوین در تدریس دروس حقوق می‌تواند در یادگیری عمیق‌تر دانشجویان تاثیر بالایی داشته باشد. یکی از این روش‌ها که شخصا آن را تجربه کرده و به کار گرفته‌ام، برگزاری دادگاه مجازی و یا دادگاه صوری است. دادگاه مجازی همان‌طور که از نامش برمی‌آید، دادگاهی غیرواقعی و به صورت شبیه‌سازی است. این دادگاه با تمامی عوامل لازم برای برگزراری مانند قاضی، وکیل، متهم و… برگزار می‌شود، که همگی در این نقش ظاهر می‌شوند. موضوع و هر آن‌چه به این دادگاه مربوط می‌شود، غیرواقعی است و تنها به صورت صوری و ایفای نقش است. در واقع با وجود این که به ظاهر واقعی است، اما حقیقی نیست.

این دادگاه مجازی در راستای تدریس بهینه به وکلا در دفاعیات و همچنین آموزش برخورد قضات در دادگاه و چگونگی اصل تناظر و آموزش آداب حاکم بر دادگاه برگزار شد. این آداب می‌تواند از جمله آداب مربوط به نوع نشستن در دادگاه و نوع دفاع و جلوس در این فضا و اجازه جلوس و وارد شدن به آن و… باشد. این موارد از جمله اهداف برگزاری دادگاه مجازی است. این موارد به طور معمول در دروس تدریس نمی‌شود در حالی که هر حقوق‌دان، چه قاضی و چه وکیل و… در جلسات دادگاه ملزم به رعایت آن‌ها هستند.

کاهش اضطراب وکیل با دادگاه مجازی
بسیاری از وکلا هنگام دفاع در جلسات دادگاه دستپاچه شده و نمی‌توانند از علم و آگاهی که در اختیار دارند به خوبی بهره‌برداری کنند و به بیان آن چه مد نظر دارند و لازم به مطرح شدن است، بپردازند؛ برای همین برگزاری دادگاه مجازی می‌تواند کمک بزرگی برای وکلا باشد تا خود را پیش از ورود به جلسات رسمی و حقیقی دادگاه بیازمایند. حقوق‌دانان رفته رفته با چنین تمریناتی بر کار وکالت و حقوق تسلط پیدا خواهند کرد.
دادگاه مجازی را برای نخستین بار در سال خورشیدی ۱۳۹۸ و در سالن آمفی‌تئاتر شهر قدس با کمک همکارانم برگزار کردم. تشکیل این دادگاه مجازی به منظور تدریس دروسی تلفیقی از هشت کتاب مدنی، چهار کتاب آیین تجارت و سه کتاب آیین دادرسی مدنی بود.
این جلسه یک بار نیز با موضوع جلسه داوری برگزار شد که به جای قاضی با نقش داور برگزار شد.

آموزشی دشوار، اما موثر
روش‌هایی که به صورت عملی برگزار می‌شود با استقبال همراه است همان‌طور که دادگاه مجازی مورد استقبال شرکت‌کنندگان واقع شد. اجرای این دادگاه که با حضور جمعی از استادان و پیشکسوتان سرشناس حقوق و در حدود سیصد و چهل دانشجوی این رشته برگزار شد، با موفقیت همراه بود؛ تا جایی که ریاست محترم دانشگاه شهر قدس از ما خواستند تا این جلسه را به صورت دوره‌ای برگزار کنیم که متاسفانه این امکان تا کنون از سوی ما ایجاد نشده است. برگزاری این دادگاه مستلزم صرف هزینه، نیرو و توان بالایی است زیرا در همان یک جلسه‌ای که ما تشکیل دادیم، گروهی متشکل از حدود بیست وکیل و حقوقدان در کنار دیگر عوامل و دست‌اندرکاران برگزارکننده آن این کار سنگین را انجام دادند. این دادگاه حاصل زحمات این گروه و آموزش و تمرین به آنان در طول سه ماه متوالی بود.
نتیجه مثبتی که از این روش تدریس به دست آمد، در همان روز بر همگان پیدا بود. به این دلیل که پس از پایان جلسه این دادگاه مجازی از تعدادی از دانشجویان خواسته شد تا به پرسش‌هایی که برگرفته از موضوع و مسائل مطرح شده در جلسه بود، پاسخ دهند؛ جالب این که همگی دانشجویان توانستند به خوبی از پس پاسخ به پرسش‌ها بربیایند. این نتیجه آنی و مثبت، ما را به انجام روش‌هایی که از تدریس بدون نوآوری دور باشد، بیشتر ترغیب کرد.

پیشنهادی برای روش تدریس حقوق
بنا بر تجربه می‌توانم پیشنهاد دهم که بهترین روش برای تدریس دروس حقوق در کشور تلفیقی از تئوری و عملی است؛ تا آن چه دانشجویان می‌آموزند، در دادگاه نیز به صورت عملی تکرار و پیاده کنند. فارغ‌التحصیلان حقوق به طور معمول آن چه را که به صورت تئوری در دانشکده‌های حقوق می‌آموزند، با آن چه به طور عملی در دادگاه‌ها و مراکز حقوقی مشاهده و تجربه می‌کنند، متفاوت می‌بینند. این تفاوت و اختلاف هماهنگی، موجب شده تا بسیاری از دانشجویان پس از دریافت دانشنامه لیسانس، دچار سردرگمی‌هایی ‌شوند. این

مطالعه بیشتر بستن