بیانیه کمیسیون حقوق بشر مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه  در خصوص اقدام مخاطره‌آمیز جنگنده‌های آمریکایی برای هواپیمای مسافربری ایرانی

روز پنجشنبه ۲ مرداد ۱۳۹۹ یک هواپیمای مسافربری متعلق به شرکت هواپیمایی ماهان با شماره پرواز ۱۱۵۲ از فرودگاه امام خمینی (ره) در تهران عازم بیروت بود. براساس بیانیه سازمان هواپیمایی کشوری جمهوری اسلامی ایران و شهادت مسافران هواپیما، دو فروند جنگنده F15 آمریکایی برای این هواپیمای مسافربری در آسمان سوریه ایجاد مزاحمت می‌کنند.

در پی تهدید صورت گرفته، خلبان هواپیما برای جلوگیری از تصادم با جنگنده‌های نظامی و حفظ جان مسافران مجبور به کاهش ناگهانی ارتفاع پرواز می‌شود که این امر علاوه بر ایجاد وحشت در بین مسافران، به مصدومیت چندنفر از آنها منجر شده است.
این اقدام نابخردانه جنگنده‌های آمریکایی نقض فاحش اصل امنیت و آزادی هوانوردی کشوری بین‌المللی است و اصولاً هواپیماهای نظامی حق ندارند وارد مسیر تجاری هوانوردی شوند. ایجاد مزاحمت و تهدید هواپیمای غیرنظامی ناقض اصول و قواعد مندرج در کنوانسیون‌های مربوط از جمله کنوانسیون بین‌المللی هواپیمایی کشوری ۷ دسامبر ۱۹۴۴ (موسوم به کنوانسیون شیکاگو) و ضمایم آن و کنوانسیون مونترال ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۱ است.
به موجب بند (د) ماده ۳ ۱۹۴۴ (کنوانسیون شیکاگو) دولت‌های عضو متعهدند که «هنگام وضع مقررات در مورد هواپیماهای کشوری خود، شدیداً به امنیت هوانوردی کشوری توجه کنند». در ماده ۴۴ این کنوانسیون نیز توسعه و تحکیم برنامه و پیشرفت حمل و نقل هوایی بین‌المللی از اهداف راهبردی سازمان بین‌المللی هواپیمای کشوری (ایکائو) اعلام شده است. همچنین هدف از تصویب کنوانسیون مونترال ۱۹۷۱ جلوگیری از «اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، امنیت افراد و اموال» است که به موجب بند (۱) ماده (۱) آن، «هر کس بر خلاف قانون و عامداً مرتکب اعمال زیر گردد مجرم شناخته می‌شود: الف- علیه سرنشین هواپیمای در حال پرواز به عمل عنف‌آمیزی مبادرت کند که طبیعت آن عمل امنیت هواپیما را به مخاطره افکند. ب- هواپیمای در حال خدمت را از بین ببرد یا به این هواپیما خساراتی وارد سازد که پرواز آن را غیرمقدور ساخته و یا طبیعت
آن اعمال امنیت هواپیما را حین پرواز به مخاطره افکند.»
بنابر این، وارد شدن جنگنده‌های آمریکایی به کریدور و مسیر تجاری
هوانوردی و نزدیک شدن به هواپیمای در حال پرواز مسافری ماهان اقدامی بوده که بدون تردید طبیعتاً «امنیت هواپیما را حین پرواز به مخاطره» می‌افکند.
از سوی دیگر، ایجاد مزاحمت جنگنده‌های آمریکایی برای هواپیمای در حال پرواز مسافربری، مغایر با اصول و قواعد اساسی حقوق بین‌الملل بشر بویژه حق حیات (مندرج در ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ۱۹۶۶، ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر ۱۹۴۸)، و آزادی رفت‌ و آمد (مندرج در بند ب ماده ۱۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر ۱۹۴۸ و بند ۲ ماده ۱۲ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ۱۹۶۶ ) می‌باشد.
با توجه به وجود رادارها و امکانات پیشرفته نظارت و کنترل، ادعای این که هدف از نزدیک شدن جنگنده آمریکایی به هواپیمای مسافربری ایرانی، شناسایی ماهیت این هواپیما برای تامین امنیت پرسنل نیروهای اشغالگر ائتلاف در پایگاه التنف بوده است، اساساً غیرقابل قبول است. ضمن‌ آن‌که این اقدام با نقض حریم هوایی دولت سوریه همراه بوده است که برابر بند ج ماده ۳ کنوانسیون شیکاگو ۱۹۴۴، «هیچ هواپیمای دولتی (نظامی، گمرکی، پلیس) یک کشور عضو کنوانسیون نباید بدون اجازه قبلی کشور دیگر،
بر فراز آن به پرواز درآمده یا در قلمرو آن فرود آید.» از این منظر، پرواز و فرود جنگنده‌های آمریکایی در قلمرو کشور سوریه که قطعا بدون موافقت این کشور صورت گرفته، برخلاف این بخش از تعهدات بین‌المللی آمریکا به موجب کنوانسیون شیکاگو است.
در این قضیه علاوه بر مصدومیت برخی از مسافران، عمده خسارت وارده به مسافران، ایراد صدمات روحی و روانی ناشی از ترس و وحشت در آسمان است. کمیسیون حقوق بشر مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه ضمن محکوم کردن این اقدام غیرقانونی دولت آمریکا، از نهادها و مقامات دولتی ذیربط بررسی همه جانبه موضوع و پیگیری و تعقیب قضائی عاملان آن را مطالبه می‌کند و برای همکاری با نهادهای ذیربط اعلام آمادگی می‌نماید.
کمیسیون حقوق بشر مرکز وکلا،
کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه
تهران ۴/۵/۱۳۹۹

مطالعه بیشتر بستن