انفعال و مماشات دستگاه دیپلماسی ایران عامل گستاخی اروپا در دستگیری و محاکمه دیپلمات ایرانی است

زهرا چیذری : بیش از دو سال است که خبری از اسدالله اسدی دیپلمات کشورمان در کشور اتریش نیست. تیر ماه ۱۳۹۷ بود که اسدی به همراه خانواده خود در یک سفرخانوادگی با ادعای واهی دست داشتن در علمیات بمب‌گذاری علیه گردهمایی سازمان مجاهدین خلق بازداشت شده ‌است. وی هنگام بازداشت در آلمان به سر می‌برد و در حال برگشت به کشور اتریش بوده است. اقدام آلمان در شرایطی صورت گرفت که براساس قوانین دیپلماتیک، شدیدترین واکنش به یک دارنده پاسپورت دیپلماتیک، اخراج از کشور میزبان است و نه بازداشت.حالا چند روزی است که پس از دو سال از بازداشت غیرقانونی آقای اسدی، وی به همراه سه نفر متهم دیگر پرونده که هر سه اشخاص عادی مقیم اروپا بوده و هیچ شباهت حقوقی با این دیپلمات ندارند، در برابر دادگاه حاضر و به اصطلاح تفهیم اتهام شدند.دادگاه پشت درهای بسته در شهر آنتورپ در کشور بلژیک برگزار شد و چندین نفر از اعضا و سران گروهک تروریستی منافقین به‌عنوان شهود به‌صورت جداگانه، اظهارات و ادعاهای خود علیه آقای اسدی را

نزد دادگاه مطرح کردند. برگزاری و محاکمه یک دیپلمات در زمان اشتغال در خارج از کشور در تاریخ دنیا بی‌سابقه است! با وجود این دستگاه دیپلماسی کشورمان با اتخاد موضعی منفعلانه هیچ اقدام جدی‌ای برای آزادسازی این دیپلمات کشورمان انجام نداده است. برای واکاوی این ماجرا از منظر حقوق بین‌الملل و همچنین بررسی اقداماتی که باید دستگاه دیپلماسی کشورمان در قبال این عمل کشورهای آلمان و اتریش انجام می داد به سراغ دکتر محمد جهانتیغ دکترای حقوق بین‌الملل رفته و در این باره با وی به گفتگو نشسته ایم.

همانطور که مستحضرید دو سال پیش آقای اسدالله اسدی دیپلمات کشورمان در اتریش و در مسیر عبور از آلمان به اتهامی واهی بازداشت شده و اخیرا نیز دادگاهی شده است. با توجه به کنوانسیون ١٩۶١ وین آیا دولت آلمان و اتریش مجاز به چنین رفتاری با دیپلمات کشورمان بوده‌اند و آیا آقای اسدی طبق این کنوانسیون از مصونیت دیپلماتیک برخوردار نیست؟
دولت آلمان و کشور اتریش به آشکارا قواعد نوشته و اصول عرفی و لازم‌الرعایه بین‌المللی را مورد تهاجم قرار دادند و زیر پا گذاشتند. به طوری که ماده ۲۹ کنوانسیون به صراحت اشاره دارد که شخص مامور سیاسی مصونیت دیپلماتیک دارد و در واقع طبق کنوانسیون وین و طبق این ماده شخصی را که دارای مصونیت دیپلماتیک است به هیچ عنوان نمی‌شود مورد توقیف و بازداشت قرار داد.
این ماده کنوانسیون وین می‌گوید، کشور پذیرنده باید با دیپلماتها رفتار محترمانه‌ای که در شأن آن ها است داشته باشد و اقدام‌های لازم را برای ممانعت از وارد آمدن لطمه به شخص و آزادی و حیثیت وی اتخاذ کند. در واقع طبق این ماده نه تنها کشور آلمان و کشور اتریش حقوق دیپلماتیک را مطابق با ماده ۲۹ معاهده وین زیر پا گذاشتند بلکه هیچ اقدامی هم مطابق ذیل ماده انجام ندادند. این کشورها تکلیف داشتند که برای ممانعت از وارد آمدن لطمه به شخص و آزادی و حیثیت او، عملی را در سطح بین‌الملل انجام بدهند یا اتخاذ تصمیم کنند. بنابراین نقض آشکار قوانین دیپلماتیک از سوی هر دو کشور درباره آقای اسدی به وضوح به چشم میخورد و به طور کلی می‌توانیم بگوییم نقض قوانین دیپلماتیک در این مسئله اظهر من الشمس است. از سوی دیگر طبق اصول بین‌المللی و آنچه که به عنوان قواعد آمره در عرصه حقوق بین‌الملل پذیرفته شده، میتوانیم بگوییم علاوه بر ماده ۲۹ کنوانسیون وین، طبق قانون هر گاه یک کشور نماینده کشور دیگر را که دارای گذرنامه دیپلماتیک است در خاک خود به دلیل واقعی یا واهی – یعنی هم دلایل واقعی را در بر می‌گیرد و هم دلایل واهی همچون اتهام‌زنی یا پرونده‌سازی- عنصر نامطلوب تشخیص بدهد، می‌باید او را اخراج کند. اخراج اشد مجازاتی است که می‌توان برای فردی با گذرنامه دیپلماتیک در کشور دیگر در نظر گرفت. در واقع طبق اصول بین‌المللی اخراج شدیدترین برخوردی است که کشوری می‌تواند با مامور سیاسی یا دیپلماتیک کشور دیگر داشته باشد.

به رغم اینکه دو سال از این ماجرا می‌گذرد اما شاهد این هستیم که دستگاه دیپلماسی ما هیچ موضع‌گیری جدی و اقدام عملیاتی برای آزادسازی آقای اسدی انجام دهد نداده‌اند و این باعث شده تا ۲ سال خانواده ایشان از سرنوشت وی بی‌اطلاع بمانند. با عنایت به قوانین و حقوق بین‌الملل دستگاه دیپلماسی ایران در برابر این حادثه چه اقداماتی را می‌توانستند انجام دهند؟
متاسفانه دستگاه دیپلماسی ما در خصوص آقای اسدی خیلی ضعیف عمل کرد و می‌توانیم بگوییم ما در این موضوع مقداری ضعف عمل داشتیم. در واقع لازم بود تا در این مورد تنها به بیان یک درخواست منفعلانه برای رهایی یک دیپلمات ایرانی اکتفا نکنیم؛ اما در عمل انقدر دستگاه دیپلماسی با مماشات با طرف اروپایی برخورد کرد که طرف اروپایی به خودش اجازه این گستاخی‌ها را داده که به ما اعلام کند که اگر شما مصونیت دیپلمات خود را لغو نکنید ما خودمان وارد عمل می‌شویم و این مصونیت را لغو می‌کنیم! تا جایی که یک مقام اتریشی
چندی پیش خواستار لغو مصونیت دیپلماتیک مامور سیاسی و کنسولی ما شد.
در زمینه روابط دیپلماتیک و کنسولی معاهده ۱۹۶۱ جزو عهدنامه‌های قانون ساز در عرصه حقوق بین‌الملل محسوب می‌شود و عام الشمول و فراگیر است و شمولیت این قاعده به قدری در سطح حقوق بین‌الملل عمومیت دارد که جزو معاهدات قانون ساز یا عام است و موجب برقراری التزام حقوقی در موضوعات اساسی در عرصه حقوق بین‌الملل است. در اینجا موازین حاکم بر این معاهده در رابطه با حقوق دیپلماتیک و کنسولی مطابق ماده ۲۹ و ماده ۴۰ مورد نقض وارد شده است.
در ادامه با توجه به ماده ۴۰ کنوانسیون دولت ثالث در قبال دیپلماتی که ناگزیر است از خاک کشور ثالث عبور کند، مکلف به رعایت این کنوانسیون است. در واقع می توانیم بگوییم که مصونیت شخص دیپلمات به کشور ثالث تسری پیدا می کند. در اینجا دولتهای آلمان و اتریش با ایجاد یک رویه غلط در عرصه حقوق بین‌الملل جزو ناقضان کنوانسیون محسوب می‌شوند و ما می‌توانیم در قبال عملکرد هنجار شکن و ضد ارزشی آنها عمل متقابل انجام دهیم. دولت جمهوری اسلامی ایران می‌تواند دبیر سوم هر یک از این دو کشور را بازداشت کند و کاش این موضوع در همان اوایل اتفاق می‌افتاد.
عملکرد دستگاه دیپلماسی ما در قبال آقای اسدی ضعیف بوده است و ما با مماشات با کشورهای اروپایی برخورد کردیم. اهمال و سهل انگاری دستگاه دیپلماسی ما در این زمینه بسیار بسیار روشن است.
دستگاه دیپلماسی باید در قبال این شخص و خانواده وی پاسخگو باشد که چرا این قدر منفعلانه و با مماشات با طرف اروپایی برخورد کرده‌اند و اینکه چرا ما عمل متقابل انجام ندادیم. اینها مواردی است که باید حتماً نسبت به این موضوع واکنش داشته باشیم.

با عنایت به کنوانسیون وین که خود شما هم به مواردی از آن اشاره داشتید کشورهای اتریش و آلمان حق چنین درخواستی برای لغو مصونیت دیپلماتیک آقای اسدی را دارند؟
ظاهرا در سفر رئیس جمهور به وین چنین درخواستی شده و به شکل جسته گریخته این مسئله را در رسانه‌های خودشان هم مطرح کرده اند. اما همانطور که خدمتتان عرض کردم کلا ما نباید زیر بار چنین موضوعی برویم، چرا که وقتی کسی مصونیت کنسولی دارد دادگاه و دادسرا و قانون و محکمه صلاحیت رسیدگی به اتهامات وی را ندارند، چون ایشان سلب مصونیت نشده است؛ اما آنها خواستار سلب مصونیت آقای اسدی شده‌اند و این خلاف قواعده آمره معاهده و حقوق دیپلماتیک است. خود این کنوانسیون یا حقوق دیپلماتیک ما جزو قوانین آمره یا قانون ساز است و به علت عام الشمول بودن آن و به علت اینکه بسیاری از کشورها این را پذیرفته‌اند خودش منبع قانون و قانون‌سازی در عرصه بین‌الملل است اما اروپایی‌ها با گستاخی تمام و با مماشات

مطالعه بیشتر بستن