آثار بطلان قرارداد در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا

=آثار بطلان قرارداد در مواد ۸۱ تا ۸۴ کنوانسیون بررسی شده است لکن معلوم نیست آیا بطلان در این مواد به چه معنی است لذا بدوا قبل از طرح مسئله آثار اولاً مفهوم فسخ و بطلان در کنوانسیون و بعضی قوانین ملی بررسی می‌گردد و ثانیاً مباحث مربوط به اثار مطرح می‌گردد.
=۱- مفهوم فسخ و بطلان: کنوانسیون بیع بین‌الملل موارد و ابطال و آثار ابطال را در مواد معینی بیان کرده است لکن به نظر می‌رسد مفهوم بطلان در این مواد با مفهوم اصطلاحی بطلان متفاوت است.

=چنانچه در کتب تعهدات مطالعه کرده‌ایم بطلان عقد زمانی محقق می‌شود که یکی از شرایط صحت عقد در زمان انعقاد موجود نباشد لکن مفهوم بطلان در کنوانسیون بیع بین‌الملل بدین معنی نیست.
=کنوانسیون از واژه avoidance استفاده نموده است که البته بعضی از نویسندگان معتقدندد این واژه به مععنی ابطال یا فسخ نیست بلکه ترجمه ی صحیح آن اجتناب است و اجتناب چیزی غیر از فسخ در حقوق ایران است. در متن فرانسوی واژه ی res.uk و در متن عربی از واژه ی فسخ استفاده شده است.
=به طور کلی می‌توان گفت که فسخ بیع، قرارداد فی ما بین را از بین می‌برد و متعاقدین ملزم به استرداد آنچه که ستانده‌اند می‌شوند علاوه بر ان آثار فسخ فقط در ارتباط با روابط متعاقدین پدیدار می‌شود.
=در حقوق فرانسه نویسندگان آن نظام حقوقی معتقدند که فسخ، قرارداد را از ابتدا منحل می‌کند و این را از ماده ی ۱۱۸۴ قانون مدنی در خصوص فسخ قضائی استنباط می‌کنند، آنان معتقدند که در صورت فسخ خریدار باید مبیع و تمام منافع آن را فروشنده نیز باید ثمن و منافع آن را مسترد نماید.
=این استنباط بدنی معنی است که فسخ عقد یا بطلان آن تفاوتی ندارد زیرا در هر دو مورد عقد از زمان انعقاد منحل می‌شود.
=در کنوانسیون مواد مطروحه به صرات بیان نمی‌کند که ایا اصولاً عقد از زمان فسخ منحل می‌شود یا از زمان انعقاد با وجود این به نظر می‌رسد که از روح مواد ۸۱ و ۸۴ اینچنین بر می‌آید که عقد از زمان انعقاد منحل می‌شود.
=با توجه مطالب فوق به نظر می‌رسد بطلان و آثار آن را از دو جهت باید بررسی کرد:
=الف: در صورتیکه بطلان مربوط به ارکان عقد باشد بدین معنی که در صورتیکه یکی از ارکان عقد مانند ایجاب و قبول و موضوع با عیب روبرو باشد و در حقیقت اثری که در صورت عدم صحت عقد به وجود می‌آید.
=به طور خلاصه باید گفت مطابق ماده ی ۴ کنوانسیون: این کنوانسیون صرفاً ناظر است بر انعقاد قرارداد بیع و حقوق و وظائف فروشنده و خریدار که از چنین قراردادی ناشی می‌شود. این کنوانسیون خصوصاً ارتباطی به موارد ذیل نخواهد دانست مگر اینکه خلاف آن صریحاً در کنوانسیون ذکر شده باشد.
=الف: صحت قرارداد با هر یک از شرایط آن یا اعتبار هر گونه عرف با توجه به ماده ی فوق مباحث مربوط به صحت و بطلان عقد و آثار ان مطرح نگردیده و این کنوانسیون بر مسائل این قبیل حاکم نیست و این کنوانسیون صرفاً از زمان تحقق عقد طبق این کنوانسیون بر قرارداد حاکم خواهد بود البته با توجه به مواد مربوط به قلمرو آن.
=ظاهراً مسئله ی بطلان عقد به معنی فوق الذکر و آثار آن از موارد خارج از قرادادی محسوب نشده و تابع مسائل مربوط به مسئولیت مدنی می‌گردد. و باید مطابق قواعد مربوط به بین‌الملل خصوصی قانون حاکم بر آن روشن گردد. چنانچه در حقوق ایران اثار بطلان قرارداد از قاعده ی مایضمن بصحیحه یضمن بفاسده ی استنباط می‌گردد که این مسئله از حوزه ی قرارردداد ما خارج و در باب مسئولیت مدنی مطرح می‌گردد.
=ب: اما آثار بطلان پس از آنکه عقد به طور صحیح مطابق کنوانسیون به وجود‌اید که این مسئله ی مراد ۸۱ تا ۸۴ کنوانسیون بررسی گردیده است.
=آثار فسخ یا بطلان را در ۳ مبحث بررسی می‌کنیم.
=۱- آثار فسخ نسبت به آینده
=۲- آثار فسخ عقد نسبت به گذشته
= آثار فسخ نسبت به آینده

الف: زوال قرارداد
=مطابق ماده ی ۸۴: بطلان قرارداد طرفین را از انجام تعهدات موضوع قرارداد به شرط تأدیه موضوع خسارت قابل مطالبه مبری می‌کند. بطلان تأثیری در مقررات آن قرارداد که برای حل و فصل دعاوی وضع گردیده یا هر گونه مقررات دیگر قرارداد که حاکم بر حقوق و وظائف طرفین که ناشی از فسخ قرارداد است ندارد.
=ب: طرفی که تمام یا قسمتی از قرارداد را اجرا کرده است می‌تواند از طرف دیگر اعاده ی آنچه را که به موجب قرارداد، تحویل یا تأدیه نموده، طلب کند. چنانچه هر طرف ملزم به اعاده باشند باید همزمان اقدام کنند.
=بنابراین مطابق ماده ی فوق در عقد بیع با وقوع فسخ (بطلان) به هر دلیل فروشنده از تعهد خویش مبنی بر تهیه و تسلیم کالای موضوع قرارداد و خریداری از پرداخت ثمن بری می‌گردد.
=البته ماده ی ۸۱ در بردارنده ی پاره‌ای از استثنائات است.
=این استثنائات در دو دسته قابل ذکر می‌باشند:
=۱- شروط و قیود مربوط به حل و فصل دعاوی که شامل داوری، مذاکره مجدد (برای رفع تعارض‌های ناشی از تعبیرات غیر قابل پیش‌بینی در اوضاع و احوال) و مسائل و شروط مربوط به انتخاب دادگاه باشد.
=لازم به ذکر است اکثر سیستم‌های حقوقی ملّی غالباً به اعتبار چنین شروط و قیودی علی رغم فسخ قرارداد اذعان دارند.
=۲- شروط و قیودی که بیانگر اثار و عواقب عدم ایفای تعهد است. مانند شروط راجع به تحدید مسئولیت اعم از معافیت از مسئولیت، ازدیاد و یا کاهش مسئولیت و یا تعیین مسئولیت تا میزان مشخصی از خسارت و یا تعیین چگونگی استرداد عوضین و یا سایر قیود و شرایط مجازاتی
=به نظر می‌رسد این شرایط با حاکمیت اراده ی طرفین قوام یافته و در حقیقت متعاقدین از همان ابتدای انشای عقد خواسته‌اند که این شرایط در صورت فسخ قرارداد قدرت الزام‌آوری خود را داشته باشند.
=هدف از وضع این قانون کشیدن خط بطلان بر نظریه‌ای بود که مطابق آن با پایان یافتن حیات قرارداد شروط و مقررات تابع آن نیز به تبع قرارداد باطل خواهند شد.
=نکته‌ای از این استثناعات قابل استنباط است این است که استثنائات فوق بیانگر آن است که فسخ در این مواد به معنی بطلان است و کانه قراردادی به وجود نیامده است.
=بنابراین در کنوانسیون در ماده ی ۸۱ دو ورد استثناء شده که صراحتاً ذکر شده ولی نسبت به قراردادهای مرتبط ساکت است لکن در نظریات مشورتی کنوانسیون بیع بین‌الملل در این باره اظهار نظر شده است متن نظریه ی مشورتی به شرح ذیل است:
=زمانی که قرارداد بیع ابطال شده است کنوانسیون موضوع صریحی نسبت به بقا یا عدم بقای قراردادهای مرتبط با آن ندارد. این موضوع تا حدودی مشابه بحث بقای خیارات است از آنجا که قراردادهای مرتبط، داخل قرارداد اصلی نشده‌اند تا با یکدیگر یک قرارداد واحد را بسازند، و در نتیجه به همراه آن ابطال شوند، لذا علی القاعده با ابطال قرارداد اصلی از بین نمی‌روند.

فسخ تمام یا قسمتی از عقد بیع
=در موارد معمولی که یکی از طرفین از اختیارات قانونی خود در زمینه ی انحلال ارادی عقد استفاده می‌کند تمام عقد به عنوان پیکرده واحدی موضوع فسخ قرار گرفته و تمام مبیع زائل می‌گردد با وجودد این ممکن است مبیع مقداری کالای مثلی نظیر ۱۰ تن شکر باشد که فقط قسمتی از آن معیوب درآید یا اینکه چندین کالا مانند یخچال، تلویزیون و.. باشد که فقط برخی از آنها معیوب بوده و یا مطابق اوصاف مقرره نباشد و یا به دلایل دیگر خریدرای بخواهد ععقد بیع را رفاً نسبت به قسمتی از مبیع فسخ کند در این صورت از نظر کنوانسیون گرایش به تجربه ی بیع و فسخ فقط قسمت معیوب یا غیر مطابق با قرارداد بر فسخ تمام عقد بیع ترجیح داده شده است.

آثار فسخ نسبت به گذشته
=بعد از اعلام فسخ معامله، رابطه ی قراردادی طرفین قطع می‌شود و این قطع رابطه ی حقوقی، اقتضاء می‌کند. که هر کدام از طرفین مالی را که گرفته‌اند به طرف مقابل رد کند و

مطالعه بیشتر بستن