وکالت تسخیری نمایش قانونی نیست!

مکان دسترسی آزادانه به وکیل یکی از معیارهای سنجش دادرسی منصفانه در کشورها ست.
قانون آیین دادرسی کیفری ما ضمن شناسایی این حق برای همه متهمین ،در جرایمی‌که با مجازات‌های سنگین موضوع صلاحیت دادگاه‌های کیفری یک مواجه هستند از این امر نیز فراتر رفته و همگام با قوانین پیشرفته دنیا ،برای آن دسته از متهمینی که نتوانند و یا حتی نخواهند وکیل انتخابی اختیار کنند ،نهاد وکالت تسخیری را پیش بینی نموده است.

اما در عمل، این پرسشی به جاست که وکالت تسخیری نمایشی قانونی برای جلوه دادن معیارهای عدالت و انصاف در دادرسی‌هاست و یا اینکه وکلای دادگستری در مقام ارائه این خدمت مبادرت به دفاعی واقعی می‌نمایند.
اگر به عنوان یک حقوقدان فیلم دوازده مرد خشمگین را ندیده‌اید به شما توصیه می‌کنم فرصت دیدن این فیلم را از دست ندهید. در این فیلم پسر جوانی به اتهام قتل پدرش محاکمه می‌شود و داستان این فیلم چگونگی تصمیم گیری اعضای دوازده نفره هیات منصفه است. در این فرایند از جهات متعددی به ادله ابرازی دادستان در جلسه دادگاه ایرادات درس آموزی وارد می‌شود که در این مقال در پی بررسی آنها نیستیم.
اما یک سوال اساسی در این فیلم توسط اعضای هیات منصفه مطرح می‌شود و آن اینکه چرا همه ایرادات اساسی که یکی از اعضای هیات منصفه به عنوان شک معقول در بی گناهی متهم مطرح می‌نمایند ،توسط وکیل تسخیری متهم ،در روند رسیدگی بیان نشده است.
یکی از اعضای هیات منصفه در پاسخ به این پرسش اعلام می‌کندکه وکیل تسخیری جوان ،انگیزه کافی برای دفاع از متهمی‌که محکومیتش حتمی‌بود را نداشت.
آیا وکلای کشور ما وقتی در مقام وکیل تسخیری هستند به وظیفه قانونی خود عمل می‌نمایند و یا اینکه همانند وکیل سناریوی این فیلم برخلاف وجدان حرفه ای و سوگند وکالت، موکل اجباری خود را بی رحمانه برای مجازات شدن تسلیم می‌نمایند.
پاسخ به این سوال وقتی امکان پذیر است که آرای اصداری در پرونده‌هایی که وکیل تسخیری در آنها وجود داشته است، جمع‌آوری و بررسی شود.
ممکن است اعلام شود موضوعات این نوع پرونده‌ها از نوع شدید ترین جرایم است ودر این موارد امکان دفاع چندانی نیست ولی برای پاسخ به این امر می‌توان عملکرد وکلای تعیینی در پرونده‌های مشابه را به‌عنوان معیار قابل استناد با این پرونده‌ها مقایسه نمود.
اما چه انگیزه‌هایی می‌تواند یک وکیل دادگستری را در مقام یک وکیل تسخیری به یک انسان مسئول و وظیفه شناس و حرفه ای تبدیل نماید.
احتمالاً اولین موردی که به ذهن متبادر می‌شود مسائل مالی است. تدبیر ریاست محترم قوه قضاییه در تعیین دو برابر حداقل تعرفه حق الوکاله هر مرحله ،برای وکلای تسخیری پاسخی مناسب برای این امر است. تا قبل از این بخشنامه حکیمانه حق الوکاله وکیل مبلغ دویست هزار تومان بود یعنی عملا وکالت تسخیری مجانی بود. ولی درحال حاضر تعیین حق الوکاله ده میلیون تومانی برای پرونده‌هایی که در صلاحیت دادگاه کیفری یک است به شرط پرداخت به موقع ،پاسخی شایسته نسبت به عملکرد وکیل تسخیری است.
بدیهی است تنها این انگیزه مالی نمی‌تواند راه گشای امر باشد چه اینکه وکیل تعیینی طرف مقابل وکیل تسخیری، چندین برابر این مبلغ را از موکلش دریافت نموده و از این جهت می‌تواند انگیزه بیشتری داشته باشد.
بویژه اینکه بر اساس آیین نامه نتیجه عملکرد وکیل تسخیری در دریافت این حق الوکاله موثر نبوده ولی وکیل تعیینی طرف دعوی قسمت عمده حق الوکاله خود را در صورت پیروزی درنتیجه پرونده دریافت می‌نماید که این امر تلاش وی را مضاعف می‌نماید.
به علاوه در قانون آیین دادرسی کیفری ۹۲ برخلاف مقرره‌های قبلی مقرر شد که از
مرحله تحقیقات مقدماتی وکیل تسخیری
تعیین شود.
بنابراین وکیل تسخیری باید زمان طولانی و فرآیند پیچیده ای را با حق الوکاله ای که شایدخیلی متناسب این حجم از خدمات نباشد به همراه موکل اجباری خود طی نماید که ممکن است این امر برای وی خوشایند نباشد.
اما واقعاً چگونه می‌توان یک وکیل تسخیری را در انجام وظیفه حرفه ای خود مشتاق تر نمود؟ در این مورد راهکارهایی به ذهن متبادر می‌شود.

= اخلاق حرفه ای وکیل دادگستری
کمیسیون فرهنگی با وظیفه ترویج فرهنگ و اخلاق حرفه ای وکالت ،کمتر مورد اقبال قرار گرفته است. بدیهی است توسعه این فرهنگ می‌تواند به بهبود کیفیت وکالت‌های تسخیری کمک نماید.

= ایجاد شفافیت درعملکرد وکیل تسخیری
ایجاد قابلیت رویت نتایج وکالت‌های تسخیری بدون ذکر دقیق اسامی‌موکلین این پرونده‌ها بصورت تجمیعی و یک جا در درگاه خدمات قضایی می‌تواند تحول عمده ای ایجاد کند.
چراکه شفافیت در هر امری می‌تواند به ارتقاء امر کمک نماید.
اینکه هر وکیلی چه پرونده‌هایی را در زمان وکالت خود به عنوان وکیل تسخیری قبول نموده و اعلام پیروزی و شکست وکیل در این پرونده‌ها می‌تواند انگیزه خوبی برای وکلایی باشد که برای اعتبار خود ارزش قائل شده و دل در گرو موفقیت
حرفه ای خود دارند.

= ایجاد سامانه امتیاز دهی برای وکلای تسخیری
کسب و کارهای اینترنتی و استارت آپ‌ها در این زمینه می‌توانند الگوی مناسبی باشند. بازخورد و امتیازی که ما به ارائه کننده خدمات می‌دهیم و نیازمندی وی به کسب رضایت ما باعث می‌شود او به نحوی کاملا متفاوت برخورد نمایند.
بنظر می‌رسد بهترین فردی که می‌تواند تلاش وکیل را ارزیابی کند خود موکل تسخیری است.پس نظرات کمی‌و کیفی موکل تسخیری که در پروفایل شفاف وکیل قابل رویت باشد می‌تواند به ارتقای خدمات وکلا در این پرونده‌ها منجر شود.

= ایجاد امتیازات و تشویق‌های ویژه
بهره‌مندی از امتیازات حرفه ای همانند دریافت عناوین افتخاری (وکیل ممتاز )برای وکلایی که در عملکرد خود در مقام وکیل تسخیری موفقیت شایانی داشته‌اند ،نیز می‌تواند در این زمینه موثر باشد. به ویژه این که اگر این عناوین قانونی و رسمی‌باشد می‌تواند در جایگاه حرفه ای وکیل وتعرفه‌های حق الوکاله وکیل در سایرپرونده‌ها نیز موثر باشد.

= افزایش تعداد وکیل تسخیری ما
در پرونده‌هایی که در صلاحیت دادگاه کیفری یک می‌باشد، طرفین می‌توانند تا سه نفر وکیل استخدام نمایند.
تصور بفرمایید یک طرف دعوی سه وکیل تعیینی استخدام نماید و طرف دیگر دعوی، یک نفر وکیل تسخیری که حتی اگر تمام تلاش خود را هم بنماید، در تقابل با سه همکار طرف مقابل، ناتوانی نسبی خواهد داشت.
لذا اصلاح رویه فعلی و تعیین وکلای تسخیری متعدد می‌تواند به شرط انجام یک کار منسجم و تیمی، به پیروزی موکل تسخیری و احقاق حقوق وی کمک نماید.

= تعیین وکیل تسخیری توسط مرکز وکلا
در پرونده‌های متعددی شعب دادگاه راساً مبادرت به انتخاب وکیل تسخیری در پرونده‌ها می‌نماید که این امر می‌تواند محل تأمل باشد.
چراکه اگر وکیل تسخیری بوسیله خود شعبه تعیین شده باشد، بایستی مصالح انتخاب خود و مناسبات ویژه‌ای که در این امر بوده است را رعایت نماید و این امر در چگونگی عملکرد وکیل در مواردی می‌تواند ایجاد اشکال نماید.
لذا به نظر می‌رسد در صورتی که مرکز وکلای قوه قضاییه با رعایت تخصص وکلا نسبت به تقسیم پرونده‌های تسخیری اقدام و بر فعالیت این وکلا نظارت نماید نتیجه بهتری حاصل خواهد شد.

= رفع اجبار پذیرش پرونده‌های تسخیری
در قانون آیین دادرسی کیفری مواردی برای رد وکیل تسخیری توسط متهم و حتی درخواست تغییر نامبرده توسط متهم پیش بینی شده است و برعکس وکیل در هر حال مکلف به پذیرش دعوی تسخیری شده و مستنکف با مجازات انتظامی‌تهدید شده است. وکیلی را تصور بفرمایید که به دلایلی حس مناسبی نسبت به موکل نداشته باشد، بدیهی است این امر می‌تواند در نوع عملکرد وی موثر باشد.
بنابراین پذیرش موارد عذر وکیل در انجام یک وکالت تسخیری و ایجاد تخییر نسبی برای پذیرش این نوع از وکالت‌ها می‌‌تواند به ارتقای کیفی این وکالت‌ها کمک نماید.
در این مورد حتی پذیرش و موفقیت در پرونده‌‌هایی که سایر وکلا از نظر علمی‌و یا عملی منصرف از پذیرش آن هستند ،می‌تواند به شرط شفافیت امر و انعکاس این امر در پروفایل حرفه‌ای وکیل برای وی چهره همیشه موفق ترسیم نماید.

= تغییر انتظارات در دستگاه قضایی
اگر بعضی از شعب دادگاه‌ها نه تنها انتظاری از حسن عملکرد وکیل تسخیری نداشته باشد بلکه در مقابل وکلای تسخیری که ایرادات متعددی وارد می‌نمایند ،ابراز شگفتی نمایند عملاً وکلا به تسامح و عدم دقت در پرونده‌های تسخیری هدایت می‌شوند که این امر می‌تواند به صحت عملکرد آن‌ها لطمه وارد کند.

= معرفی دستیاران وکیل
کارآموزان وکالت و وکلای پایه دو مراکز وکلای قوه قضاییه امکان بالقوه ای هستند که از این مزیت بهره کافی برده نمی‌شود.
در پرونده‌های تسخیری می‌توان یکی از وظایف کارآموزی و یا وظایف وکلای پایه دو را دستیاری وکلای تسخیری دانست که هم مواردی را در عمل بیاموزد و هم چون معمولاً نوآموزان وکالت از نظر علمی‌با قوانین جدید آشناترند ،می‌توانند به غنای علمی‌دفاع در این پرونده‌ها کمک نمایند.
بدیهی است عملکرد کارآموزان وکالت و وکلای پایه دو، هم در پروفایل شخصی ایشان قابل ثبت و ضبط است و هم می‌توان ایده‌های بدیع ایشان در نوع دفاع را منتشر نمود و تبدیل وضعیت کارآموز به وکیل پایه دو و وکیل پایه دو به وکیل پایه یک را به حسن بازخورد موکل و وکیل تسخیری منوط نمود و این امر بهترین انگیزه ایست که می‌تواند ایشان را به انجام شایسته وظایف شغلی هدایت نماید.

= ارجاع هوشمند پرونده‌های تسخیری
بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری طیف
گسترده‌ای از جرایم می‌تواند به وکیل تسخیری
ارجاع شود. در صورتی که در ارجاع پرونده‌های تسخیری نوع رشته تخصصی تحصیلات تکمیلی وکیل و سابقه و علایق شخصی وی در نظر گرفته شود می‌تواند به ارتقای امر وکالت تسخیری کمک نماید.
رعایت موارد فوق به واقعی شدن دفاع در وکالت‌های تسخیری کمک می‌کند.

مطالعه بیشتر بستن

مطالب آموزشی


 

حقوق مدنی

آیین دادرسی کیفری

حقوق تجارت

آیین دادرسی مدنی

حقوق جزا

قوانین خاص