ایجاد سامانه ملی آرای قضائی فرصتی برای ارتقاء سطح حقوقی و تحقق عدالت قضائی

یکی از راه‌های شفافیت در فرایند‌های قضائی به ویژه رسیدگی به پرونده‌ها و صدور حکم، انتشار آرای قضائی و قرار گرفتن آرای صادره در معرض مشاهده عموم به ویژه نخبگان و متخصصان امر است.
در همین راستا، پژوهشگاه قوه قضائیه از سال ۹۱ با همکاری مرکز آمار و فناوری اطلاعات دستگاه قضائی، انتشار بخشی از آرای قضائی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران، شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری و شعب دیوان عالی کشور را در قالب چاپ چندین جلد از مجموعه‌های آرای قضائی دوره‌ای آغاز کرد.

با توجه به هزینه بر بودن نسخه‌های چاپی آرای قضائی، پژوهشگاه قوه قضائیه فرایند فوق را با تشکیل دو «سامانه تحلیل و نقد آرای دادگستری‌ها و دیوان عالی کشور ـ تناد» در بستر داخلی قوه قضائیه و «سامانه بانک داده آرای پژوهشگاه قوه قضائیه» در بستر اینترنت آغاز کرد و در مجموع بیش از یک میلیون رأی مورد بررسی قرار گرفت که از این تعداد ۵۰ هزار رأی انتخاب و ۱۰ هزار رأی انتشار عمومی شد و حدود ۸۰ هزار رأی در فرایند پردازش باقی ماند.
با توجه به ضرورت پیش‌بینی قابلیت‌های جدید، طراحی سامانه جدید در دستور کار پژوهشگاه قوه قضائیه قرار گرفت.

از ویژگی‌های سامانه ملی آرای قضائی می‌توان به:
۱-ایجاد هوشمند بانک عناوین
۲-مستندات قانونی آرای قضائی،
۳- امکان وقایع نگاری تغییرات در مراحل مختلف پردازش و انتشار،
۴-امکان گزارش‌گیری‌های هوشمند ترکیبی و تحلیلی،
۵-قابلیت کتاب‌ساز خودکار
۶-ایجاد بستر مناسب برای استفاده از سامانه ملی آرای قضائی در تلفن همراه اشاره کرد.

در نسخه اولیه این سامانه حدود ۲۰ هزار رای به تفکیک آرای دادگاه‌های بدوی، دادگاه‌های تجدید نظر، دیوان عدالت اداری و دیوان عالی کشور وجود دارد که با فراهم شدن این بستر جدید بناست با تکمیل ورود اطلاعات به این سامانه، انتشار حداکثری آرای قضائی صورت گیرد؛ که اکنون به بالغ بر ۹۰هزار رای دردسامانه بارگزاری شده و قابل استفاده و بهره‌برداری است.

اهداف پژوهشگاه قوه قضائیه:
– ایجاد مخزن آرای قضائی کشور،
-ایجاد شناسنامه آرای قضائی،
-ترسیم نقشه جغرافیایی آرای قضائی از حیث تنوع و تکثر در نقاط مختلف کشور، ایجاد بستر مناسب برای بررسی علل تنوع و تکثر آرای قضائی در نقاط مختلف کشور،
-تشخیص فرصت‌ها و تهدید‌ها و ارائه راهکار‌های اصلاحی،
-امکان ارزش‌گذاری آرای قضائی به منظور ارزیابی قضات در بازه‌های زمانی مختلف،
-امکان تشخیص و معرفی رویه قضائی غالب یا واحد در موضوعات مختلف، تاثیرگذاری در روند رسیدگی قضات و دقت بیشتر آنان برای صدور آرای مستدل و مستند
-فراهم شدن زمینه ترویج فرهنگ تحلیل و نقد آرا در سطح گسترده
-ایجاد شفافیت در روند فعالیت قضائی کشور از جمله اهداف پژوهشگاه قوه قضائیه در انتشار آرای قضائی است.

دسترسی آسان
یکی از راه‌های شفافیت در فرایند‌های قضائی به ویژه رسیدگی به پرونده‌ها و صدور حکم، انتشار آرای قضائی و قرار گرفتن آرای صادره در معرض مشاهده عموم به ویژه نخبگان و متخصصان امر است.


توسعه عدالت قضائی
اهداف راهبردی در توسعه الکترونیک دستگاه قضائی «استفاده حداکثری از فناوری برای تکریم مراجعین و همکاران قضائی»، «تسهیل دسترسی مردم به عدالت»، «استفاده از فناوری برای تسریع در فرایند دادرسی» و «ایجاد شفافیت و ارتقاء سلامت اداری در قوه قضائیه» قلمداد میشود.

ارتقای سطح دانش حقوقی و تولیدات علمی مرتبط
انتظار می‌رود جامعه حقوقی کشور اعم از قضات و وکلا و کارشناسان از بستر ایجاد شده درجهت ارتقای دانش حقوقی و رویه قضائی عملی باروش تطبیقی و مقایسه‌ای درراستای رفع نقایص و کاستی‌های ناشی از خلا قانون یا تفاسیر سلیقه‌ای و یا ابهامات موجود درمراحل مختلف رسیدگی و تشتت آرای صادره و چالش‌های فراروی دستگاه قضائی کشور درجهت تحقق عدالت قضائی و کاهش طرح دعاوی جدید والنهایه کاهش ورودی پرونده‌ها به محاکم قضائی، نهایت بهربرداری مطلوب را نموده و شاهد شکوفائی و تولید علم در عرصه حقوقی کشور باشیم.
ازموارد کاربردی دیگر سامانه ملی آرای قضائی میتوان به دسترسی آسان اساتید ودانشجویان حوزه ودانشگاه،جهت تالیفات حقوقی اعم از کتب و مقالات تخصصی و کاربردی وتحقیقی و نیزکاهش هزینه‌های دسترسی اشاره کرد.

مطالعه بیشتر بستن