[۲۱۰۲]

بایسته‌های کار در نظام جمهوری اسلامی ایران

با توجه به توصیه‌های صورت‌گرفته در خصوص آثار کار و مذمت بی‌کاری، می‌توان بایسته‌هایی را برای کار در نظام جمهوری اسلامی ایران طراحی نمود. این بایسته‌ها عبارت‌اند از:

ادا نمودن حق کار
«به همه توصیه کنیم هرکس هرجا هست، کار کند، کیفیّت کار را بالا ببرد، حقّ کار را اداء کند. فرض بفرمایید یک دانشجو اگرچنانچه درست درس نخواند، حقّ کار را اداء نکرده؛ همچنان‌که اگر یک استاد وقت نگذارد براى تدریس، خودش را آماده نکند، مطالعه نکند، وقت‌گذارى نکند، حقّ کار را اداء نکرده؛ اگر یک مدیر که در یک جایى نصب شده است -به‌عنوان وزیر، به‌عنوان مدیر، به‌عنوان نمایندۀ مجلس- خود را وقف این کار نکند، حقّ کار را اداء نکرده. این‌که ما مسئولیّت یک مدیریّت را به عهده بگیریم منتها خودمان را، وقتمان را، تمام نیرویمان را صرف آن کارى که مسئولیّتش را به عهده گرفته‌ایم نکنیم و به کارهاى دیگر بپردازیم، حقّ کار اداء نشده است. لذاست که همیشه توصیۀ بنده به مدیران دولتى، به مسئولان حکومتى -چه در قوّۀ مجریّه، چه در قوّۀ قضاییّه، چه در قوّۀ مقنّنه، چه در نهادهاى گوناگون- این بوده است که این مسئولیّتى را که قبول می‌کنید، با همۀ وجود دنبالش بروید. این نباشد که یک مسئولیّتى را بنده قبول بکنم، بعد یک مقدار از وقت را صرف آن مسئولیّت بکنم، مابقى را هم صرف کارهاى شخصى و کارهاى دیگر؛ نه، حقّ آن کار اداء نشده است. بنابراین در باب کار به این معناى عمومى، این توصیه‌هاى کلّى است که داریم؛ حرف هم زیاد زده‌ایم، مطلب هم در این زمینه‌ها خیلى گفته‌ایم؛ نمی‌خواهیم تکرار کنیم. »

وجدان کاری
««وجدان کار» یعنی اینکه اگر کاری را به عهده گرفتیم و انجام آن را تعهّد کردیم- چه این کار، برای شخص خودمان یا خانوادۀ خودمان؛ جهت نان درآوردن باشد، و چه کاری اجتماعی و مردمی و مربوط به دیگران باشد؛ مثل امور مهم اجتماعی و مسئولیت‌های کشوری- آن را خوب و کامل و دقیق و تمام انجام دهیم. به تعبیر معروف، برای آن کار، «سنگ تمام بگذاریم». اگر ملتی دارای «وجدان کار» باشد، محصول کار او خوب خواهد شد، و وقتی محصول کار نیکو شد، وضع اجتماعی، به‌طور قطع بهبود پیدا خواهد کرد.
بحمد اللّه برادران عزیز به نکات اساسی مدیریت توجه دارند؛ اما من می‏خواهم یک نکته را که واقعاً در کشور ما باید رویش قدری کار بشود، عرض بکنم و آن، وجدان کاری است که باید در کارکنان ما خیلی زیاد تزریق و تلقین بشود. در طول سالهای سلطۀ دشمنانِ این ملت در کشور ما، خیلی از ذخایر معنوی‌مان دست خورده شده که از جمله، همین موضوع است. آقایان! یکی از کارهایی که در وزارتخانه‏ها و در مراکز مدیریت خودتان، به آن توجه کامل می‏کنید، این نکته است. باید به وجدان کار، وجدان آن وظیفه و مسئولیتی که بر دوش هریک از افراد شماست، خیلی اهمیت بدهید و آن را احیا کنید. امروز کار در کشور ما، بایستی پُرتلاشی انجام بگیرد. بدون آن وجدان کار هم نمی‏شود.»

اتقان کاری
«رحم‌اللَّه امرء اعمل عملاً فاتقنه»؛ رحمت خدا شامل حال کسانی است که کاری را انجام می‌دهند و آن را با اتقان، درست و کامل به سامان می‌رسانند؛ نیمه‌کاره رها نمی‌کنند و سهل‌انگاری در آن به خرج نمی‌دهند. همۀ ما در هر بخشی که مشغول کار هستیم، مخاطب این خطاب هستیم. دولتمردان، مسئولان کشور، مدیران عالی‌رتبه و اقشار مختلف در هر بخشی از بخش‌ها – که یک گوشۀ آن، بخش صنعت یا معدن است – در صورتی که کار را با جدیت دنبال کنند و ابتکار و نوآوری در آن به کار بزنند و دانش را در آن به‌کار بگیرند، رحمت خدا شامل حال آن‌ها خواهد شد. این حدیث را مکرر عرض کرده‌ام که فرمود: «رحم اللَّه امرء عمل عملاً فأتقنه.» خداوند رحمت کند کارگر و کسی را که کاری انجام دهد، و خوب و محکم انجام دهد. کارگر مسلمان باید کارش را بالاتر و بهتر از معیارها و حدود و استانداردهای کار اجرا کند و تحویل دهد. این، فرهنگ و دستور اسلامی است.»
«کارگرها باید این میدان را پیدا کنند که کار خودشان را در خدمت نظام و رونق و حرکت اقتصادی مردم قرار دهند و به بهترین وجه به تولید کالاهای با کیفیت بپردازند. از رسول اکرم (ص) نقل شده است که فرمود: «رحم‌اللَّه امرء عمل عملاً فأتقنه»؛ یعنی رحمت خدا بر آن آدمی که کار را با محکم‌کاری انجام دهد. شما باید کار خود را به بهترین وجه عرضه کنید. بدانید که تلاش شما پیش خدا محفوظ است؛ حال آن کارفرمای دولتی و غیر دولتی، تلاش شما را درک بکند یا نکند و پاداش مناسب را بدهد یا ندهد. البته باید تلاش شما را درک کنند و متناسب با آن پاداش بدهند. نفس این محکم‌کاری، مطلوب خدای متعال است و ما باید این ارزش را در نظر داشته باشیم.»

تمرکز بر یک مسئولیت
«من یک وقت زمان ریاست‌جمهوری، در شورای عالی انقلاب فرهنگی جمله‌ای را از کتاب “سیاست‌نامۀ” خواجه نظام‌الملک نقل کردم. این کتاب، یکی از متون بسیار زیبا و فاخرِ ادبی ماست. با این‌که هفتصد، هشتصد سال از آن زمان می‌گذرد- دورۀ سلطان سنجر یا ملکشاه- در عین ‌حال انصافاً مطالبش همچنان تازه است و انسان وقتی آن را می‌خواند، لذت می‌برد. به‌هرحال، یکی از توصیه‌هایی که به شاهِ زمان خودش می‌کند، این است: “زنهار! مردی را دو کار مفرمایی؛ مردی و کاری!” راست می‌گوید؛ یک مرد، یک کار. البته خود خواجه نظام‌الملک ده تا کار داشته! ولی به قول سعدی:
جز به خردمند مفرما عمل
گرچه عمل کار خردمند نیست

خردمند مدیریت می‌کند؛ اما عمل را به عهدۀ دیگران می‌گذارد. به‌هرحال، “مردی و کاری”. به این نکته هم اهمیت بدهید؛ خیلی مهم است.»


لزوم فرهنگ‌سازی در عرصۀ کار
باید توجه نمود که تحقق روحیۀ کار نیازمند فرهنگ‌سازی در میان افراد جامعه است.
«ما چگونه می‏توانیم این روحیه را در بین محققان کشور و یا در محیط کار اداری زنده کنیم؟ کار اداری، ارتباط مستقیم با توسعۀ اقتصادی دارد. اگر شما طرح‌های اقتصادی را به دست یک مجموعۀ دیوان‏سالاریِ غلط و معوج و عاری از وجدان کار و عاری از سواد و آگاهی از کیفیت کار بدهید، آن را ضایع خواهد کرد و این طرح را به ثمر نخواهد رساند. ما چگونه می‏توانیم آگاهی و وجدان کار را در این مجموعۀ اداری خودمان که هیکل حجیم دیوانی ما را تشکیل می‏دهد تزریق بکنیم؟ یا چگونه می‏توانیم در زمینۀ تولید و ساخت و ایجاد محیط‌های کارگاهی پُرتلاش در کارخانجات، توصیۀ اسلام را که گفته: «رحم اللّه من عمل شیئاً فاتقنه»، جامۀ عمل بپوشانیم و اتقان و سلامت کار و استحکام و سنگ تمام گذاشتن برای تولید را به کارگر تزریق کنیم، که وقتی اتومبیل ما از کارخانه بیرون می‏آید، بعد از یک ماه مثلًا درِ آن لق‏لق نکند، یا فلان پیچش باز نشود؛ در حالی که تولید فلان نقطۀ دیگر دنیا، این‏طور نیست؟ یا چه کار کنیم که این فرد از کار در نرود؛ در حالی که دیگران به کار شوق دارند و بیشتر سعی می‏کنند کار کنند؟ ما چگونه می‏توانیم روح کار، جدیت در کار، وجدان کار، پیگیری کار و سلامت کار را در طرح‌های توسعۀ اقتصادی خودمان در نظر بگیریم؛ بدون اینکه فرهنگ عمومی جامعه را بالا ببریم و فرهنگ کار و وجدان کار و معلومات مربوط به کار را به آن‏ها تزریق کنیم؟ پس، می‏بینید که به فرهنگ برگشت.»

لزوم توسعه و ترویج فرهنگ ‌قانون‌گرایی
جوامع کنونی اقتضائاتی را به همراه دارند که مهم‌ترین آن فراگیری و حاکم بودن یک نظم حقوقی برای ادارۀ امور جامعه است. حاکمیت نظم حقوقی در جامعه دائر مدار وجود «قانون» و صیانت از جایگاه آن می‌باشد. معنای قانون عبارت است از مجموعه قواعد و مقررات الزام‌آوری که برای ایجاد نظم عمومی و تنظیم روابط جمعی در جامعه، توسط مراجع ذی صلاح تصویب و ابلاغ می‌گردد. با توجه به تعریف مذکور می‌توان نقش قانون را به‌عنوان محور و مدار نظم‌دهی اجتماعی در جامعه تلقی نمود. در این میان آنچه که باید قابل توجه نخبگان، متفکران و مسئولان حقوقی به ویژه حقوق‌دانان کشور قرار گیرد، مسئلۀ اهمیت «قانون» و نقش آن در نظم دهی جوامع، بایسته‌های «قانون» کارآمد، حاکمیت فرهنگ قانون‌گرایی در میان مردم، مسئولین و نهادهای نظام جمهوری اسلامی است.

قانون به مثابۀ نرم افزار ادارۀ کشور
قانون از جایگاه بسیار مهمی در ادارۀ کشور برخوردار است و به‌عنوان نرم‌افزار ادارۀ کشور محسوب می‌گردد. هنگامی که وضع قانون با رعایت معیارهای صحیح، جامع، فنی و مؤثر صورت گیرد، سبب می‌شود که دستگاه‌های اجرایی، که به‌عنوان سخت افزار تلقی می‌شوند، وظایف خود را به درستی انجام دهند. بنابراین یکی از رسالت‌های اصلی نهاد قانون‌گذاری این است که با آگاهی نسبت به اهمیت فوق‌العادۀ قانون، نسبت به وضع قوانین صحیح و کارآمد بپردازد.
«قانون، نرم‌افزار ادارۀ کشور است؛ دستگاه‌های اجرایی در حکم سخت‌افزارها هستند. اگر شما بتوانید این نرم‌افزار را هوشمندانه، صحیح، جامع، مؤثر در ابعاد گوناگون زندگی و پُرکنندۀ خلأها فراهم کنید، سخت‌افزارها کار خودشان را درست انجام خواهند داد. البته سخت‌افزار هم گاهی اوقات تعمیر می‌خواهد، گاهی اوقات روغنکاری می‌خواهد، گاهی اوقات دورانداختن می‌خواهد؛ لیکن یک سخت‌افزارِ خوب هم با یک نرم‌افزارِ ناقص و غلط هیچ محصولی نخواهد داشت. شما در واقع در این‌جا دارید نرم‌افزار مدیریت کشور یا بخش عمده‌ای از آن را فراهم می‌کنید.»
«قانون، جاده‏ای است که شما به سمت هدف‌هایی که کشور و مدیران اجرایی و مسئولان باید به آن‏جا برسند، باز می‏کنید. قانون اساسی برای ما در همۀ بخشهای خود هدف‌هایی را معیّن کرده است؛ هم در بخش حقوقِ مردم، هم در بخش تشکیلات دولتی، هم در سایر بخش‌ها. هر اصلی از اصول قانون اساسی در واقع هدف و سرمنزلی است که باید به آن رسید. برای رفتن به این سمت، حتماً لازم است جاده‏ای وجود داشته باشد؛ بدون

مطالعه بیشتر بستن