تاثیر اعتیاد والدین برجرم‌ پذیری کودکان و نوجوانان

خانواده کوچک‌ترین و مهم‌ترین نهاد اجتماعی و سازنده نسل آینده است، اما این محیط انسان‌ساز دشمنی به نام اعتیاد والدین دارد که می‌توانید مسیر آینده روشن فرزندان را تیره و تباه کند. تأثیر این محیط برای کودکان و نوجوانان اهمیت بیشتری از افراد بالغ دارد، زیرا کودکان اولین تجربیات خود را در زیستن با دیگر افراد، از خانواده می‌آموزند و نقش‌پذیری آن‌ها از والدین در دوران کودکی و نوجوانی بیشتر از هر دوره‌ای است.

کودکی که در خانواده‌ای رشد کند که والدین او (یا یکی از آن‌ها) درگیر بلای خانمان‌سوز اعتیاد باشند، (اصولاً) رشد در یک محیط ناسالم و جرم پذیر ازنظر جرم‌شناسی را تجربه خواهند نمود، محیطی با روحیات پرخاشگرانه والدین، آلوده به جرم و… که باعث می‌شود قبح برخی رفتارهای مجرمانه برای کودک از بین برود و به‌راحتی در همان دوران نقش‌پذیری نماید، چراکه نقش‌پذیری در کودک و نوجوان بیشتر از هر رده سنی است. ازاین‌رو که او لوح و فطرتی پاک دارد و در ابتدای زندگی خود قرار است بر آن لوح پاک رفتارهایی بیاموزد که تشکیل‌دهنده شخصیت او در بزرگ‌سالی است؛ باید دیدمان را نسبت به این برهه زمانی حساس عوض نماییم و آن‌ها را مجرم بالفطره ندانیم، بلکه اعمال آن‌ها را ناشی از آموزش منفی (آموزش مستقیم و غیرمستقیم) بدانیم که در طول زندگی دیده‌اند، چه‌بسا که ما نیز اگر در چنین خانواده‌ای زندگی می‌نمودیم ممکن بود در حال حاضر در این نگارش هیچ نقشی نداشتیم! پس با اتخاذ تدابیری، رفتار و دیدمان را به این قشر که ناخواسته در این موقعیت قرار می‌گیرند عوض نماییم؛ و به‌جای برخورد کیفری محض، بامطالعه پرونده شخصیت این افراد با جرائم این افراد به‌وسیله، اتخاذ تدابیر و اقدامات تأمینی و تربیتی مناسب، برنامه‌های عدالت ترمیمی و دیگر اقدامات قانونی سعی در اصلاح و درمان و بازپذیر نمودن آن‌ها به آغوش جامعه نماییم.

 

اعتیاد والدین به طرق مستقیم و غیرمستقیم می‌تواند بر روی فرزند تأثیرگذار باشد و هرچند که اگر کودک را به سمت و سوی جرم سوق ندهد، قطعاً او را با انحرافات اولیه آشنا خواهد نمود که مستعد شکوفا شدن و مجرم شدن است و عوامل جرم‌زا می‌توانند درزمینه بزهکاری آنان بیشترین تأثیر را داشته باشند. به اعتقاد نگارنده، اصولاً انسان‌ها (و بالأخص کودکان و نوجوانان) به دو شکل مستقیم و غیرمستقیم آموزش می‌بینند؛ (و یا واژه بهتر، تربیت می‌شوند). شیوه مستقیم به این شکل است که به کودک مستقیماً بگویند فلان کار بد است و یا فلان کار را انجام بده یا انجام نده؛ اما مهم‌تر از شیوه مستقیم شیوه غیرمستقیم است، چراکه در این روش به او تذکری داده نمی‌شود، بلکه خودش برداشت‌ها و پیغام‌هایی از رفتارهای پیرامون خودش دریافت می‌کند و با آن‌ها نقش‌پذیری می‌کند و اصولاً (ناخودآگاه از اینکه بداند این رفتار بد است یا خوب) سعی در تکرار و انجام آن‌ها دارد و به‌زودی آن رفتار جزء رفتارهای اصلی شخصیت او می‌شود.
اصولاً به دلایل ذیل محیط خانواده آلوده به اعتیاد می‌تواند در جرم پذیری فرزندان مؤثر باشد:

۱. آلوده بودن کانون خانواده به مصرف یا توزیع مواد مخدر:
کودکی که با سرشت پاک خود قرار است در اولین محیط خود (خانواده) رشد و نمو پیدا کند و بر روح پاک او شخصیت او نگاشته شود چنانچه در خانواده‌ای آلوده به اعتیاد (و البته در بیشتر موارد به دیگر جرائم) رشد پیدا نماید، قطعاً تأثیرات زیادی از آن محیط خواهد گرفت؛ ازجمله این‌که او باور می‌کند که اعتیاد جزئی از زندگی طبیعی اجتماعی است و دیگر اعمال مجرمانه برای او هیچ قبحی ندارد و در آینده (چه‌بسا در همان دوران کودکی و نوجوانی) به‌راحتی درگیر اعتیاد و مرتکب به برخی جرائم گردد. چراکه او این رفتارها از طریق مشاهده و تقلیدپذیری را آموخته است.
به عقیده ادوین ساترلند (در تئوری معاشرت ترجیحی) او در معاشرت ترجیحی خود با افراد مجرم معاشرت می‌نماید، لذا جرم یا می‌آموزد.
در رابطه با اثر اعتیاد بر بزهکاری، دکتر دوگریف می‌نویسد: استعمال مواد مخدر بر روی وضعیت روحی افراد معتاد اثر گذاشته و ایجاد یک شخصیت ثانوی و مصنوعی ولی محکم برای آنان نموده که به‌مرور سعی در جانشین شدن بر شخصیت قبلی وی می‌نماید… به‌هرحال اعتیاد بیماری سختی است که براثر آن اراده و درک فرد معتاد تضعیف می‌گردد. او جان دیگران را زمانی که به مواد مخدر نیاز دارد به خطر می‌اندازد، تحت تأثیر این نیاز، او خود را تسلیم هر نوع کاری می‌کند و حاضر به انجام هر عملی برای تهیه مواد مخدر موردنیاز خواهد بود.

۲. کاهش توان مالی خانواده در اثر مصرف مواد مخدر و وادار نمودن فرزندان به تکدی گری یا سرقت و یا دیگر رفتارهای مجرمانه (مانند تن‌فروشی):
معمولاً والدین و اعضای معتاد خانواده تنها به فکر تهیه مواد مخدر جهت رفع خماری خود بوده و نسبت به فرزندان و سایر اعضای خانواده خود احساس مسئولیت نمی‌کنند.

مطالعه بیشتر بستن