مراجع صلاح به رسیدگی شکایت از صرافی‌ها

محمدامیر کریمی*: امروزه در هرجامه‌ای پول نقش سرنوشت ساز، تعیین‌کننده و بعضا غیرقابل جایگزینی را ایفا می‌کند. منبع درآمد پول در هر جامعه‌ای از روش‌های متفاوت و گوناگونی است که نیاز به بحث و تحلیل گسترده دارد.

انتقال و تبدیل پول دارای محدودیت‌هایی است که امروزه با وضع قوانین مختلف و حتی بین‌المللی بیش از پیش کار را دشوار‌تر کرده است.
در کشور ما موسسات و نهاد‌هایی که وظیفه خدمات‌رسانی در زمینه انتقال و جابه جایی پول چه به داخل و چه به خارج و یا خدماتی مشابه به آن را دارا می‌باشند کم نیست. در این مطلب قصد داریم به صرافی‌ها به عنوان یکی از این نهاد‌ها که وظایف مهمی را در بازار آشفته امروزی ارز و سکه ایفا می‌کنند بپردازیم.

صرافی چیست
صرافی در لغت به معنای داد و ستد می‌باشد و در اصلاح به شغل و حرفه‌ای مرسوم است که در آن تبدیل واحدپول کشوری به واحدپول کشور دیگری به نرخ روز صورت می‌گیرد؛ یا حواله ارز از داخل به خارج از کشورکه البته با توجه به تحریم‌های انجام شده این امر مشکل است. همچنین خرید و فروش سکه،شمش و… نیز بعضا توسط صرافی‌های کشور انجام می‌شود.
هر صرافی برای شروع به فعالیت نیازمند به اخذ مجوز از بانک مرکزی است و در طول فعالیت هم می‌بایست از ضوابط و تدابیر تعیین شده توسط بانک مرکزی پیروی نماید.

حوزه اختیارات صرافی ها
بانک مرکزی در راستای اجرای تصویب‌نامه هیئت وزیران، در خصوص سیاست‌های ارزی، ضوابط و فعالیت‌های مجاز صرافی‌ها را به شرح زیر اعلام کرده است:
– انتقال ارز به دستور هر یک از بانک‌های دارای مجوز ارزی
– فروش ارز خریداری شده به متقاضیان از طریق سیستم بانکی
– در صورت ایجاد محدودیت عدم خریدوفروش اسکناس به‌صورت فیزیکی و انجام این امر از طریق بانک‌ها
– تأمین ارز برای واردات کالا و خدمت به کشور صرفاً پس از انجام ثبت سفارش و ثبت خدمت
-انتقال ارز از طریق سیستم بانکی و یا صرافی‌های مجاز با تقاضای بانک عامل.
همانطور که به حدود و اختیارت صرافی‌ها اشاره کردیم شاید این تصور ایجاد شود که صرافی‌ها هم به مانند بسیاری از مشاغل هدف اصلی آن ارائه خدمات به مردم است و انتفاع در جنبه فرعی آن قرار دارد.مثل پزشکی،وکالت و…اما مطابق با قانون تجارت صرافی یک نوع عمل ذاتا تجاری محسوب می‌شود؛ پس آنچه در صرافی بیشتر مورد توجه قانون‌گذار قرارگرفته است کسب سود و منفعت و تجارت است.
طبیعتا در هر کجا که سود و منفعت زیادی وجود داشته باشد تخلف یا در حد وسیع‌تر جرائم مختلفی نیز قابل تصور است که البته دور از ذهن نیز نمی‌باشد. صرافی‌ها هم از این قاعده مستثنی نیستند و ممکن است در اختیارات و وظایف خود از قانون تخطی کنند دراین قسمت به طرق شکایت از صرافی می‌پردازیم.

شکایت از طریق کانون صرافان
همانطور که اشتغال و کسب مجوز در هر شغل و حرفه‌ای نیازمند اخذ مجوز و رعایت یک سری تشریفات قانونی می‌باشد، صرافی‌ها نیز برای انجام فعالیت در این زمینه احتیاج به اخذ مجوز دارند.
برای مثال اگر شخصی تمایل به فعالیت در زمینه چاپ یا فروش کتاب داشته باشد می‌بایست از طریقه اتحادیه صنف ناشران و کتاب فروشان آن شهر اقدام به اخذ پروانه کسب جهت اشتغال به آن شغل نماید.
کانون صرافان نیز به مانند اتحادیه است که تحت نظارت بانک مرکزی قرار دارد و حیطه اختیارات صرافان همانطور که اشاره شد بانک مرکزی تعیین خواهد.
یک از راهکارهای شکایت از صرافان را مراجعه به کانون صرافان و ارائه مستندات خواستار رسیدگی به موضوع تخلف صورت گرفته است.

اقدام از طریق بانک مرکزی
بانک مرکزی به نوعی نظارت غیر مستقیم بر عملکرد صرافان دارد و بیشتر تعیین‌کننده ضوابط و مقررات حاکم بر صرافان است و نظارت و بازرسی دقیق‌تر بر عهده کانون صرافان است.
اما این امر بدین معنی نیست که بانک مرکزی شکایت صورت گرفته در این زمینه را بررسی و پیگیری ننماید.
اشخاصی که معترض به عملکرد یک صرافی می‌باشند می‌توانند از طریق سامانه ارتباط مردمی بانک مرکزی که به منظور بیان مشکلات و مسائل مرتبط با بانک‌ها و صرافی‌ها ایجاد شده است استفاده نمود و اقدام به ثبت شکایت کرد.

اقدام از طریق سازمان تعزیرات حکومتی
سازمان تعزیرات حکومتی که از زیرمجموعه‌های وزارت دادگستری محسوب می‌شود مطابق با قانون وظیفه ورود به تخلفات صورت گرفته صرافان را دارا است.
مواردی از قبیل، احتکار، عرضه خارج از شبکه، عدم اجرای ضوابط قیمت گذاری،اخفاء و امتناع از عرضه کالا و…
که در قانون تعزیرات حکومتی بیان شده مواردی است که سازمان تعزیرات حکومتی صلاحیت رسیدگی به موضوع را دارد و از جمله تخلفاتی است که ممکن است هر صرافی مرتکب آن بشود.
برای شکایت به سازمان تعزیرات حکومتی، شاکی می‌بایست با ارائه دلایل و مستندات و مشخص نمودن طرف شکایت خود، درخواست کتبی خود را به سازمان ارسال کند. ضمن اینکه شکایت به طرق دیگری نیز قابل ثبت است. از جمله ثبت از طریق سامانه شکایات مردمی سازمان تعزیرات حکومتی؛
همچنین در مورد تخلفات ساده از طریق تماس تلفنی نیز قابل پیگیری خواهد بود.

اقدام از طریق دادگستری
ابتدا باید گفت که سازمان تعزیرات حکومتی مجتع قضائی محسوب نمی‌شود و اشخاص برای اقدام قضائی در صورت ارتکاب یک جرم از سوی هر یک از صرافی‌ها می‌بایست با ارائه اسناد و مدارک به دادسرا مراجعه کرده و ثبت شکواییه نمایند.
البته این امر از طریق هریک از دفاتر خدمات قضائی نیز قابل اقدام و پیگیری است و برای ثبت شکواییه به هریک از شعب دفاتر خدمات قضائی نیز می‌توان مراجعه کرد.

*مولف و پژوهشگر حقوقی

مطالعه بیشتر بستن