چالش‌های حقوقی کسب‌وکارهای کاربر محور

اواسط مهر ۱۳۹۸ بود که ویدئویی با محتوای مجرمانه در شبکه اجتماعی ویدئومحور آپارات (جایگزین ایرانی یوتیوب) منتشر شد. این ویدئو باوجودآنکه ۴۰ دقیقه پس از انتشار پاک شد، حواشی و جنجال‌های زیادی را به دنبال داشت. در این ویدئو خانم مجری درحالی‌که پوششی نامتعارف و مغایر با شئون اسلامی و آرایشی زننده داشت در مصاحبه با کودکان کم سن و سال پرسش‌هایی جنسی مطرح می‌کرد. در این ویدئو این خانم مجری از کودکان درباره چگونگی به دنیا آمدنشان سؤال می‌پرسید و به‌اصطلاح پیگیر

آموزش‌های جنسی به کودکان شده بود. با پیگیری مسئولان ذی‌ربط ویدئوی مذکور پس از حدود ۴۰ دقیقه از آپارات حذف شد. خبر حکم بدوی از شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب به ریاست قاضی مقیسه مبنی بر محکومیت به ۱۰ سال حبس مدیرعامل سرویس اشتراک ویدیو «آپارات» به علت انتشار این ویدئو، انگیزه نگاشتن این نوشتار قرار گرفت. البته ظاهراً آپارات صرفاً میزبان این محتوای غیرمجاز تلقی نشده و این حکم برای میزبانی صرف صادر نگردیده است. براساس دادنامه‌ای که در رسانه‌ها منتشر شده، مدیر تارنمای آپارات درخصوص «فعالیت تبلیغی علیه نظام» به تحمل یک سال حبس، درخصوص «تشویق به فساد» به ۱۰ سال حبس و در زمینه انتشار «محتویات مبتذل» به تحمل یک سال حبس محکوم شده است.


۱) چالش‌های حقوقی کسب‌وکارهای کاربر محور در آمریکا
۱– ۱) در رابطه با مسئولیت محتوای منتقل‌شده توسط کاربران:
در آمـــــــریکا در ســال ۱۹۹۶ قــانــون نــزاکت ارتبــاطــات
(CDA:Communications Decency Act) تصویب شد که به‌صراحت مسئولیت‌های رسانه و شبکه‌های ارتباطی در قبال پیام و محتوای منتقل‌شده را مشخص کرده است. به‌موجب این قانون ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی (Internet Service Provider: ISP) و ارائه‌دهنده‌های خدمات اینترنتی تعاملی از اینکه ملزم باشند از پیش تعهدی نسبت به محتوایی که توسط کاربرانشان تولید می‌شود، مبرا می‌شوند.
قانون مزبور صدها صفحه مستندات الحاقی و ضوابط اجرایی در این سال‌ها داشته و بااین‌حال هنوز هم در مواجهه با شرایط جدید دچار مشکل است. بحث‌هایی که اخیراً درباره اخبار جعلی (Fake News) و دست‌کاری هدفمند محتواهای شبکه‌های اجتماعی منتشر شده و همین‌طور مسئولیت این شبکه‌ها در قبال اطلاعات اشتباه، همه موضوعاتی است که منجر به چالش‌های قانونی جدی شده است.
در این رابطه مشاهده مستند هَک بزرگ (The Great Hack) پیشنهاد می‌گردد. این مستند بیش از آنکه بخواهد سراغ یک افشاگری سیاسی برود، به تقابل دو مسئله مهم دنیای امروز اشاره دارد: (۱) سیطره رسانه‌ها بر افکار و اندیشه‌های جامعه امروز؛ (۲) قرار گرفتن رسانه‌ها در اختیار سیاستمدارانی که از دستبرد به حریم خصوصی مردم هیچ پرهیزی ندارند. هنگام تماشای این مستند، نام‌های کمبریج آنالیتیکا (Cambridge Analytica) و فیس‌بوک بسیار تکرار می‌شوند. برای نخستین بار در مارس سال ۲۰۱۸ منابع رسانه‌ای اعلام کردند که اطلاعات بیش از ۵۰ میلیون کاربر فیس‌بوک به شرکت کمبریج آنالیتیکا فروخته شده است. گفته می‌شد که این اطلاعات ابتدا از ۲۷۰ هزار کاربر داوطلب استخراج شد؛ اما فیس‌بوک به اپلیکیشن مخصوص این تحقیقات اجازه داده بود تا اطلاعات دوستان این کاربران را نیز استخراج کند.
آنچه مسلم است، رسوایی کمبریج آنالیتیکا اولین بحران تاریخ فیس‌بوک نیست و آخرینش نیز نخواهد بود؛ اما همان‌طور که در این مستند نیز بیان می‌شود کاربران شبکه‌های اجتماعی در حال تکمیل اقیانوسی از اطلاعات هستند و ردپای دیجیتال
(Digital Footprint or Digital Shadow) آنها، کالایی اساسی برای یک صنعت سه تریلیون دلاری است.

۱-۲) در رابطه با تسهیل رقابت و منع انحصار
در سال ۱۸۹۰ یعنی شش سال قبل از قتل ناصرالدین‌شاه، اولین قانون ضد انحصار موسوم به قانون شرمن (Sherman Act) در آمریکا تصویب شد. در ۱۹۱۴ دو قانون دیگر، قانون ایجاد کمیسیون بازرگانی فدرال (Federal Trade Commission: FTC) و قانون کلیتون (Clayton Act)
برای جلوگیری از انحصار و نقض رقابت در کنگره آمریکا تصویب شد. در ۱۹۳۶ قانون رابینسون-پتمن (Robinson-Patman Act)
و در ۱۹۷۶ قــانون اصــلاح آنتــی‌تراست هــارت-اســکات-رادینــو
(Hart-Scott-Rodino Antitrust Improvement Act) هم دو قانون دیگری بودند که ضوابط حمایت از رقابت و اجتناب از انحصار را توسعه دادند. البته این‌ها فقط قانون‌های فدرال بوده و تقریباً همه ایالت‌های آمریکا قوانین ایالتی هم در این زمینه دارند.
با ظهور پلتفرم‌های (سَکوهای) چند سویه (Multisided Platform)
نظیر گوگل، فیس‌بوک و غیره سرفصل جدیدی در این حوزه باز شد و بسیاری از این قوانین و رویه‌ها نیازمند بازنگری و تطبیق‌پذیری شناخته شد. همین چند وقت پیش گزارش ۴۵۰ صفحه‌ای کمیته قضائی مجلس نمایندگان آمریکا
(United States House Committee on the Judiciary) منتشر شد که وضعیت رقابت و انحصار در بازارهای دیجیتال آمریکا
(The Investigation of competition in Digital Markets)

مطالعه بیشتر بستن