استمرار در تحول لازمه ثمربخشی

مهم‌ترین کاری که در قوه قضاییه باید مورد اعمال قرار بگیرد اقدام به تهیه و تدوین طرح کلی دستگاه قضایی اسلامی، عادلانه و منطبق بر پیشرفتهای فنّی و علمی است. طراحی این طرح کلی نیازمند برخورداری از تخصص کافی در حوزۀ حقوق، فقه اسلامی، آَشنایی با قوه قضاییه، شناخت نیازهای واقعی جامعه، و ارزیابی صحیحی از وضعیت موجود و شناخت نقاط قوت و ضعف است. در این رابطه لازم است حقوق‌دانان اسلامی با توجه به شرایط تحقق این هدف سعی در تدوین طرح کلی دستگاه قضایی کنند:

«نکتۀ دیگری که آن هم به نظر من مهمّ است و بحمداللَّه کارهای خوبی شده است؛ من اطّلاع داشتم و حالا هم فرمودند، طرح کلّىِ یک قوّۀ قضاییّه صددرصد اسلامی و عادلانه و منطبق بر پیشرفتهای فنّی و علمی موجود دنیاست – طرح کلّىِ قوه قضاییّه که تهیه شده است – روی این کار باید خیلی سرمایه‌گذاری کرد. کار قضایی یک کار تخصّصىِ محض است. کسانی‌که وارد میدان طرّاحی برای قوّۀ قضاییّه می‌شوند، باید از علم و تجربه و هوشمندی برخوردار باشند؛ هم حقوق بدانند، هم فقه اسلامی بدانند، هم با قوّۀ قضاییّه آشنا باشند، هم ارزیابی درستی از وضع موجود داشته باشند و نقاط قوّت و ضعف آن را بدانند، هم نیازهای جامعه را به‌درستی بشناسند و هم از نظر صاحب‌نظران گوناگونی که در حوزه و دانشگاه هستند، درباره مسائل قوّۀ قضاییّه، به‌خصوص مسائل کلان آن مطّلع باشند. بر اساس این‌ها، این طرح به‌عنوان یک مجموعۀ کلّی ریخته شود. این مهم‌ترین کار در قوّه قضاییّه است. اگر به فضل پروردگار این کار به خوبی و با استحکامِ کامل انجام گیرد، تا سال‌های متمادی قوّۀ قضاییّه می‌داند باید چه کار بکند؛ چه بخشی را احداث کند، چه بخشی را ترمیم کند، چه بخشی را اصلاح کند و چه بخشی را بردارد. بهترین متخصّصان در این زمینه‌ها باید در رأس این کار باشند و درباره این مسئله نظر بدهند.»

بر این اساس قوۀ قضاییه برای ارتقاء و رسیدن به سر منزل اصلی خود نیازمند تهیه و تدوین برنامه‌ای جامع، کامل و همه‌جانبه است تا بتواند راه خود را به درستی طی کند. اهمیت این برنامه جامع تا حدی است که در صورت فقدان آن ممکن است پیمودن راه ممکن نباشد یا در صورت امکان با دشواری و تناقض‌های گوناگونی مواجه گردد:

«اگر قوۀ قضاییه برای ارتقاء خود، برای آن سرمنزلی که می‌خواهد به آن دست پیدا کند و برسد، یک برنامۀ جامع و کامل و دقیق و همه‌جانبه نداشته باشد، پیمودن این راه یا ممکن نیست و با تناقض‌های گوناگونی مواجه خواهد شد، یا بسیار دشوار خواهد بود. بنابراین برنامۀ جامع لازم است. این کارِ بزرگی است. رئیس محترم قوه در اولِ قبول این مسئولیت هم همین را گفتند و اعلام کردند. البته در آخرین گزارشی که به من دادند، گفتند اخیراً برنامۀ پنج‌ساله ابلاغ شده؛ لیکن حالا در بیانات ایشان شنیدیم که بناست ابلاغ کنند. این کار نباید تأخیر بیفتد. این کار، بسیار کار مهمی است. برنامۀ جامع، اساسی‌ترین کارهاست.»

 لازم به ذکر است که نکته اساسی بعد از تهیه و تدوین برنامه جامع، بازکردن مسیرهای عملیاتی نمودن این برنامه می‌باشد که این امر خود نیازمند تحقق مولفه‌هایی است.

«نکتۀ اساسی این است که تهیۀ برنامه‌ی جامع، یک مسئله است؛ باز کردن مسیرهای تحقق و عملیاتی شدن این برنامه، یک مسئلۀ دیگر است. نباید به مجرد این‌که برنامه تنظیم شد و ابلاغ شد، احساس آسودگی کنیم؛ بگوییم خب، این کار بزرگ انجام گرفت؛ نه، برنامۀ جامع، یک نسخه است؛ این نسخه باید پیچیده بشود، تکلیف اجزاء آن به‌طور دقیق مشخص بشود و مصرف بشود. در بخش‌های مختلف بایستی این پیگیری بشود تا این برنامۀ جامع تحقق پیدا کند و عملیاتی شود.»

شرط اول در عملیاتی شدن برنامۀ جامع وجود شتاب در حرکت است. باید توجه داشت که شتابندگی امری متفاوت از شتاب‌زدگی است و منظور از آن این است که پیاده شدن برنامه با دقت و حوصله اما در عین حال بدون وجود تأخیر انجام شود.

 «به نظر من، در عملیاتی کردن برنامۀ جامع و هر آنچه که در داخل این برنامه هست ـ که من به دو سه نکتۀ دیگر اشاره خواهم کرد ـ لازم است شتاب صورت بگیرد. توصیه به شتاب‌زدگی نمی‌کنیم؛ اما شتابنده بودن حرکت، غیر از شتاب‌زدگی است؛ با حوصله، با دقت، اما بدون تأخیر. یعنی «عدم تأخیر» را به‌عنوان یک اصل باید در کارها قبول کنیم. تأخیر باید تحقق پیدا نکند. طبق اصطلاحات رایج در اخلاقیات اسلامی، تسویف ـ «سوف افعل، سوف افعل»؛ خواهم کرد ـ نباید باشد؛ باید انجام بگیرد. آن وقتی که به نقطۀ تشخیص و تحقیق رسیدیم، باید بلافاصله در اجرا اقدام بشود و تأخیر نبایستی صورت بگیرد.»

شرط دیگر تحقق این کار تداوم و استمرار در انجام کار است به گونه‌ای که نتیجه بخش باشد و به سرانجام برسد.

«یک نکته این است که این کارها را باید استمرار دهیم تا به نهایت برسد. یکی از عیوبی که در طبیعت اغلب انسان‌ها کما بیش وجود دارد، این است که با عطش، خود را به یک حرکتی، به یک کاری می‌رسانند، اندکی که این عطش فرو نشست، از استمرار و تداوم کار باز می‌مانند. این نباید اتفاق بیفتد.»

«شروع این برنامه، کار مبارکی است؛ لیکن اثربخشی آن وقتی است که تا تاء تمّتِ این برنامه طی شود. اگر پنجاه درصد، شصت درصد پیش برود و به آخر نرسد، مثل کارِ نشده است. باید تا آخر برود. یا فرض بفرمائید اقداماتی که در زمینۀ مسائل گوناگون قوه وجود دارد: مسئلۀ کوتاه کردن دوران بازرسی‌ها و بازپرسی‌ها یا رسیدگی به پرونده یا اتقان احکام یا مسئلۀ زندان‌ها و این قبیل چیزهایی که جزء مسائل مهمۀ قوۀ قضاییه است و برای این‌ها تدابیری اندیشیده شده که تدابیر خوبی است، بسیاری از این‌ها شروع هم شده است، منتها بایستی تا آخر طی شود. آنچه مهم است، تداوم کار و پیوسته کردنِ کار است. این یک نکته که دستگاه‌های مختلف قوۀ قضاییه، دستگاه‌های مترتب طولی یا دستگاههایی که در عرض هم مشغول کار هستند، به این نکته باید توجه کنند که کارها نیمه‌کاره نباید بماند؛ باید تا رسیدن به نتایج اصلی دنبال شود.اگر کار سریع انجام نگیرد، همان عیب بزرگی می‌شود که سابقاً در دستگاه‌های قضایی دوران طاغوت بود و آثار و نشانه‌هایش هم در بعضی گوشه ‌وکنارهای بعد از انقلاب، هنوز وجود داشت. فلان دستگاه، در فلان بخش از بخشهای قضایی، چند هزار پرونده در قفسه‌های متراکم و کهنه داشت. واقعاً چیز خیلی بدی است. از این مسئله، باید پرهیز بشود. هر کاری که سرعت را تأمین و تضمین می‌کند، مطلوب است. مردم اگر ببینند رسیدگی سریع انجام گرفت، احساس آرامش و تشفی خاطر می‌کنند که عدالت اجرا می‌شود.»


یکی دیگر از بایسته‌های تحقق برنامه‌ی جامع در قوۀ قضاییه لزوم تلاش دائمی، خستگی‌ناپذیر و بی‌وقفه در راه دستیابی به اهداف برنامه است.

«بنابراین هدف باید ارتقاء قوۀ قضاییه باشد. به هیچ حدی نباید قانع شد، تا آن وقتی که برسیم به سقف مطلوب. باید به سقف مطلوب برسیم. و به نظر من اگرچه این راهی طولانی است، اما قابل وصول است. این‌جور نیست که ما بگوییم خودمان را و دیگران را داریم به یک آرزوی دست‌نیافتنی دعوت می‌کنیم؛ نه، قابل وصول است. شما می‌توانید. در کشور، ظرفیت و استعداد یک چنین چیزی وجود دارد. باید با تلاش، با ابتکار، با خسته نشدن، با به‌کارگیری امکانات و اشخاص و شخصیت‌های دارای ظرفیت، این راه را پیمود و پیش رفت.»

مطالعه بیشتر بستن