بررسی مفهوم نشر ومقایسه بامفاهیم مشابه

امروزه دانشمندان وپژوهشگران درحوزه های مختلف علمی براحتی می‌توانند محصول اندیشه وخلاقیت علمی خود را با شیوه‌های متنوع منتشر و در اختیار جامعه علمی قرار دهند؛ این موضوع معمولا در قالب انعقاد قراردادی صورت می‌گیرد که به قرارداد نشر آثار ادبی وهنری معروف است. درخصوص این قراردادها مطالب مختلفی قابل طرح است، ازجمله کیفیت تعدیل آنها به نفع پدیدآورند آثار، چگونگی انطباق آنها با احکام فقهی و مفهوم نشر در آنها در این نوشتاربه چیستی مفهوم نشرمی‌پردازیم.


مفهوم نشر
کلمه نشر یعنی باز کردن و گستردن؛ به فرآیندی گفته می‌شود که در آن دست نوشته ها، فکر و پیشنهادهای نویسندگان به اثر چاپی تبدیل و در جامعه پخش می‌شود. برای مفهوم نشر دودیدگاه وجود دارد که عبارت است از:
دیدگاه عمومی: دیدگاهی است که می‌گوید هرکس مطلبی را تولید و تکثیر نماید،کار نشر انجام داده است.
دیدگاه تخصصی: دیدگاهی است که انشارات را به عنوان یک تجارت یا کسب و کار قلمداد می‌کند که بدنبال کسب سود است. مانند انتشار کتاب
حق نشر، حقّ تکثیر یا کپی رایت مجموعه‌ای از حقوق انحصاری است که به ناشر یا پدیدآورنده یک اثر اصل و منحصربه‌فرد تعلق می‌گیرد و حقوقی از قبیل نشر، تکثیر و الگوبرداری از اثر را شامل می‌شود. در بیشتر حوزه‌های قضائی، حق نشر از آغاز پدیدآمدن یک اثر به آن تعلق می‌گیرد و نیازی به ثبت اثر نیست. معادل این حق در نظام‌های حقوقی پیرو حقوق مدون «حق مؤلف» است.
در جواب این سوال که نشر با چه عامل‌هایی پیوند دارد، میتوان گفت: تغییر و تحولات اجتماعی که بر فرهنگ جامعه و مردم تاثیر عمیق می‌گذارد، تغییر و تحولات فنی که معمولا شیوه‌های نشر را دگرگون می‌سازد.

مقایسه با مفاهیم مشابه
مقایسه با انتشار
مقصود از مفهوم انتشار یا حق عرضه، همان حق تصمیم‌گیری در مورد نمایش اثر است که در آثار نمایشی و موزیکال از آن به عنوان طریقه نشر یاد می‌شود.
به موجب حق مزبور پدیدآورنده اثر است که می‌تواند تصمیم بگیرد که چگونه اثرش را در معرض عمومی قرار دهد. البته عرضه عمومی اثر نیز بستگی به نوع اثر دارد، اگر اثر به صورت کتاب جلوه کند برای اینکه عموم بتوانند از آن استفاده کنند باید چاپ و منتشر شود و اگر به صورت نمایش است، باید با اجرای مستقیم در اختیار مردم قرار گیرد. تصمیم‌گیری در مورد نخستین انتشار اثر یا عدم انتشار آن، حق انحصاری و ویژه شخص پدیدآورنده است و هیچ مقامی نمی‌تواند او را مجبور به این عمل سازد و با توجه به متون قانونی حتی طلبکاران نمی‌توانند برای استیفای دین خود از مؤلف، مبادرت به توقیف و ضبط نسخه خطی اثر و متعاقباً انتشار آن بدون رضایت مؤلف آن نماید و از محل عواید مالی آن دین خود را استیفاء نماید.
این مطلب از تبصره ذیل ماده ۶۵ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶ که مقرر می‌دارد: «تصنیفات و تألیفات و ترجمه‌هائی که هنوز به چاپ نرسیده بدون رضایت مصنف و مؤلف و مترجم و در صورت فوت آنها بدون رضایت ورثه یا قائم مقام آنان توقیف نمی‌شود.» مستفاد می‌گردد.
بنابراین طلبکار نمی‌تواندبا استناد به تبصره ذیل ماده ۶۵ اقدام به توقیف نسخه خطی اثر و انتشار آن نماید. از مهمترین حقوق معنوی مؤلف تصمیم‌گیری در مورد انتشار یا عدم انتشار اثر و چگونگی این انتشار است، لذا اجبار مؤلف به انتشار اثر و انتشار اثر وی بدون اطلاع و رضایت وی تجاوز به شخصیت او محسوب می‌شود. مؤلف است که آماده بودن اثرش را برای انتشار و انتخاب زمان انتشار اعلام می‌کند و می‌تواند در مورد چگونگی انتشار از حیث زمان و نحوه انتشار تصمیم بگیرد.
به این حق، در ماده ۳ قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ اشاره شده که مقرر می دارد: «حقوق پدیدآورنده شامل حق انحصاری نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر و حق بهره‌برداری مادی و معنوی از نام و اثر است»؛ منظور از ماده فوق این است که مؤلف منحصراً حق انتشار اثر خود را دارد و این اختیار در حیطه تشخیص و قضاوت او است که اثر خود را برای آشنایی عموم از طریق انتشار آن در اختیار آنها قرار دهد.
برخی از حقوقدانان معتقدند که استعمال لفظ انتشار به جای عرضه عمومی را بدون مساحمه نمی‌توان پذیرفت، به علاوه به کاربردن لفظ نشر در کنار اجرا و در مبحث حقوق مادی صحیح به نظر نمی‌رسد، زیرا نشر یکی از حقوق معنوی است، حال آنکه حق اجرا و نمایش از جمله حقوق مادی پدیدآورنده اثر است.
در حقوق ایران نص خاصی در این باره دیده نمی‌شود ولی با توجه به قواعد عمومی معاملات و اصل لزوم قرارداد نمی‌توان به پدیدآورنده حق داد که پس از تکمیل اثر از تسلیم آن بر خلاف قرارداد خودداری کند؛ در صورت امتناع از تسلیم، متعهدله می‌تواند اجبار او را به تسلیم از طریق قانونی درخواست نماید.
تشخیص و نحوه زمان انتشار اثر، از جمله حقوق معنوی مؤلف است، و این هم بدین لحاظ است که شاید مؤلف بخواهد اثر خود را مجاناً به دیگری هبه نماید و یا قبل از انتشار در نمایشگاهی به نمایش بگذارد و یا در مسابقه‌ای شرکت دهد. هیچکس حق ندارد وی را مجبور کند که زودتر یا دیرتر از موعدی که انتخاب می‌کند اثر را منتشر نماید. همچنین پدیدآورنده ممکن است اجازه ندهد که اثر ادبی وی به صورت فیلم سینمائی یا تئاتر و یا برنامه‌های تلویزیونی منتشر شود و بخواهد که اثر وی فقط در اختیار عده خاصی از مردم قرار بگیرد و اجازه انتشار عمومی را ندهد.

مقایسه با پخش
حقوق معنوی مؤلف به اعتبار خودش شامل «حق حرمت نام و عنوان مؤلف» است؛ برخی از حقوقدانان از آن به عنوان «حق انتساب» و «حق ابوت بر اثر» نام می‌برند. ماده ۳، قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان ایران به شرح زیر به حق پخش نام و عنوان اثر اشاره دارد:
ماده ۳ ـ حقوق پدیدآورنده شامل حق انحصاری نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر و حق بهره‌برداری مادی و معنوی از نام و اثر او است.
ماده ۲۲ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان چنین اشعار می‌دارد: حقوق مادی پدید‌آورنده موقعی از حمایت این قانون برخوردار خواهد بود که اثر برای نخستین بار در ایران چاپ یا پخش یا نشر یا اجرا شده باشد و قبلاً در هیچ کشوری چاپ یا نشر یا پخش و یا اجرا نشده باشد مطابق این ماده حق مادی اثر یک ایرانی که برای نخستین بار در کشوری غیر از ایران چاپ یا نشر یا عرضه شده باشد از نظر این قانون قابل حمایت نخواهد بود.
همچنین اثر یک تبعۀ بیگانه که برای نخستین بار در خارج ایران چاپ یا نشر و یا عرضه شده، چاپ و نشر و عرضۀ مجدد آن در ایران بی‌اشکال بوده اما از حق مادی اثر خود در ایران بهره‌ای نخواهد برد. با توجه به این نقیصه و اعتراضهای کشورهای خارجی تصویب قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی تا حدودی به این مشکل پاسخ داد و برخورداری بیگانگان از حق مادی را منوط به وجود عهدنامه یا معامله متقابل نموده است(ماده ۶ قانون مصوب ۵۲).

مقایسه با تکثیر
معنی لغوی تکثیر زیاد کردن، افزودن است. تکثیر اثر اولین و بدیهى ترین حقى است که پدیدآورنده نرم افزار دارد.
پدیدآورنده حق دارد نرم افزار متعلق به خود را تکثیر نموده ولی دیگران اجازه انجام این عمل را حتى براى یک نسخه ندارند. این حق بنیادی‌ترین حق پدید آورند یک اثر است.
حق نشر و تکثیر اثر شامل عمل تثبیت و ضبط مادی اثر به طرق مختلف ( از قبیل چاپ، عکاسی، طراحی، گراور، قالب‌گیری ضبط مکانیکی، سینمایی و مغناطیسی) میگردد و امکان میدهد که اثر به طور غیرمستقیم به اطلاع عموم برسد. بخاطر اهمیت فراوانى که حق تکثیر اثر دارد،کل حقوق صاحب اثر به کپى رایت (که معادل فارسى ان حق تکثیر میباشد ) تعبیر می شود.

مقایسه با افشاء
اصطلاح افشاء در گسترده‌ترین مفهوم به معنی ارائه اطلاعات است.مفهوم افشاء ارائه حداقل اطلاعات مورد نیاز استفاده‌کنندگان به نحوی است که آنها را گمراه نکند. افشاء در محدودترین معنای خود شامل مواردی نظیر بحث و تحلیل در مورد یک اثر هنری یا ادبی است.
حقوق معنوی چون حق افشای اثر، حق نام و عنوان، حق تمامیت اثر و حق عدول و استرداد اثر، از مهم‌ترین حقوق اخلاقی مالکیت فکری محسوب می‌شوند و در نظامهای حقوقی (البته با اختلاف در موارد) به رسمیت شناخته شده اند. درباره مبانی اعتبار این حقوق وحدت نظر وجود ندارد. مهم‌ترین مبنا که در شکل‌گیری و توسعه و تعمیق این حقوق تأثیر داشته است، مبنای شخصیت است که کانت ارائه کرده و در آثار هگل یافت می‌شود و افرادی چون گیرکه مورد تعمیق قرار داده اند.
حق افشای اثر، حقی است که نویسنده براساس آن درباره زمان، مکان و چگونگی افشای اثر خود به شخص یا اشخاصی تصمیم می‌گیرد. وجود این حق برای پدید آورنده، دیگران را از اجبار نویسنده به افشای اثر باز می‌دارد و هیچ کس نمی‌تواند پدید آورنده را به افشای اثر خود مجبور سازد.
برخی قوانین حق افشای اثر را با «حق اقتصادی اجازه اولین نشر» پیوند داده اند، یعنی اینکه با انتقال حق اقتصادی اولین نشر، دیگر حق افشای اثر برای پدید آورنده باقی نمی‌ماند. اما حق افشای اثر در کشورهایی چون فرانسه و آلمان گسترده‌تر است و حتی بعد از واگذاری حق اقتصادی اولین نشر نیز ادامه می‌یابد.
بر فرض ادامه یافتن حق افشای اثر و واگذاری حق اقتصادی اولین نشر به دیگری، ممکن است میان این دو تزاحم به وجود آید. یعنی در واگذاری حق نشر به دیگری، پدید آورنده ملزم است اثر را افشا کند و از طرف دیگر با استناد به حق افشای اثر، وی می‌تواند از

مطالعه بیشتر بستن