جدایی در مسیر وصال

علیرضا سزاوار: یکسال و نیم از دوره تحول در قوه قضائیه به ریاست آیت الله رئیسی می‌گذرد و این تحول شامل حال دادگاههای خانواده هم شده است. تقویت بخش‌های قبل از دادگاه از اقدامات جدید دستگاه قضا برای به صلح و سازش رساندن اختلافات خانوادگی است؛ به طوری که اکنون ۵۰ درصد مسائل خانواده در شعب شورای حل اختلاف حل و فصل می‌شود. بازداشت نکردن زوج برای مهریه درصورت احراز عدم تمکن مالی هم از دیگر اقدامات تحولی درحوزه دعاوی خانوادگی است.

در قضیه رسیدگی به دعاوی و اختلافات خانوادگی، طبق سیاست تعیین شده از طرف رییس دستگاه قضا، دادگاه خانواده در آخرین مرحله رسیدگی قرار می گیرد. ضمن اینکه به قضات دادگاههای خانواده دستور داده شده تا برای به صلح و سازش رساندن پرونده‌های ارجاعی مرتبط با دعاوی خانوادگی وقت کافی صرف کنند.

رییس قوه قضاییه پیوند خانواده را یک اصل اساسی دانسته که تمام تلاش‌های فرهنگی، اجتماعی، قضائی و سیاسی باید برای حفظ این پیوند باشد. در دوره تحول قضایی، تاکید شده که آسیب‌شناسی دقیق مشکلات موجود در بنیان خانواده باید توسط دانشگاهیان، حوزویان و مسئولان بخش‌های مختلف کشور انجام شود. یعنی اگر نظام خانواده به هر شکلی دچار آسیب و تزلزل شود، دادگاه راه حل این آسیب‌ها نیست، بلکه دادگاه آخرین مرحله رفع این آسیب و مشکل است.
اواسط آبان ماه در بازدیدی سرزده، رئیس قوه قضائیه راهی مجتمع قضائی خانواده شماره یک استان تهران شد. آیت‌الله رئیسی در جریان این بازدید ضمن دیدار چهره به چهره با مراجعه کنندگان، کارکنان و قضات، با حضور در جمع کارکنان و قضات این مجتمع نکات مهمی را درخصوص رسیدگی به پرونده‌های مربوط به مسائل خانواده مطرح کرد. نکاتی که استراتژی و سیاست‌های دستگاه قضا در دوره تحول در مقوله رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با زنان و خانواده را نشان می دهد.
یکی از فرازهای سخنان آیت‌الله رئیسی در جریان بازدید از مجتمع شماره یک خانواده، جایی بود که وی خطاب به کارکنان این مجتمع قضایی گفت: «اهمیت حکمیت در اینجاست که ممکن است شما یک حکم طلاق صادر کنید و یک روز بعد سازش صورت گیرد یا بالعکس یک حکم سازش صادر کنید ولی هرگز این سازش اتفاق نیافتد.»
وی با تاکید بر لزوم تقویت نظام حکمیت برای مسائل خانواده، آن را راهکاری قرآنی برای مسائل و دعاوی خانوادگی مطرح کرد و گفت:« آنچه در موضوع حکمیت اهمیت فراوانی دارد این است که وابستگان و پیوستگان زوجین که شاهد عقد بودند، برای حکمیت و سازش زوجین در هنگام بروز مشکل نیز وارد میدان شوند و با کدخدامنشی و ریش‌سفیدی موضوع را فیصله دهند.»

احیای مقام قاضی مشاور زن
یکی از ضرورت‌های مهم برای حل مشکلات دادگاههای خانواده و حرکت به سمت اصل حکمیت در این پرونده‌ها احیای مقام قاضی مشاور زن در مجتمع‌های قضائی عنوان شده است. رییس دستگاه قضا هم تاکید کرده که از کارهای مهمی که در این دوره باید انجام شود، استفاده از ظرفیت بانوان در قضاوت است.
احیای نقش قاضی مشاور زن در مجتمع‌های قضائی از دیگر دستورکارهای قوه قضائیه در دوره تحول برای حل مشکلات مجتمع‌های خانواده است.
آیت‌الله رئیسی در جریان بازدید از مجتمع قضائی خانواده شماره یک استان تهران نیز این موضوع را مورد تاکید قرار داد و تحقق آن را در حرکت به سمت اصل حکمیت در رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با دعاوی خانوادگی ضروری دانست.
تحول در مجتمع های خانواده موجب شده تا سازوکارهای حل اختلاف، داوری و مشاوره از مهم‌ترین سازوکارهای پیش از دادگاه خانواده باشد. در این زمینه تاکید شده که مکانیزم حل اختلاف و مشاوره باید فعال شوند تا در مجموع راهبرد حکمیت در موضوع پرونده‌های خانواده را تقویت کنند تا کار به دادگاه‌ها و محاکم نرسد.
دیدگاه قوه قضاییه به اختلافات خانوادگی اینگونه است که مسائل مربوط به خانواده و زن، مسائلی چند ساحتی است که نباید آن را صرفا یک مسئله حقوقی دانست. درواقع موضوعات مربوط به خانواده و زن، از جمله مباحث چند رشته‌ای هستند و به همین دلیل مطالعات و راهکارهایی که درباره آنها ارائه می‌شود باید چند رشته‌ای باشند.

حل نیمی از اختلافات در شورا‌های حل اختلاف
با شروع دوره تحول در دستگاه قضائی به مسئله توسعه فعالیت‌های شوراهای حل اختلاف نگاه ویژه‌ای شده است. در همین زمینه برای استفاده بهینه‌تر از ظرفیت این شوراها در مورد رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با اختلافات خانواده نیز برنامه مشخصی وجود دارد. تاکید رییس دستگاه قضا نیز در موضع گیری‌های مختلف، همواره بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های شورا‌های حل اختلاف در بخش خانواده و حوزه مشاورت قبل از دادگاه خانواده، بوده است.
در جریان بازدید اخیر رئیس قوه قضائیه از مجتمع قضائی خانواده شماره یک تهران، مسئول شعبه شورای حل اختلاف مجتمع به رئیس دستگاه قضا گزارش داد که ۵۰ درصد مسائل خانواده در شعب شورای حل اختلاف حل و فصل می‌شود.
مهریه از مهم ترین مواردی است که موجب مراجعه به دادگاههای خانواده شده است. از مهریه در متون دینی به عنوان صداق یاد شده که صداق به معنای نشانه صداقت طرفین است. برهمین اساس مهریه نباید به سلاحی بین دو طرف برای کشمکش آن‌ها تبدیل شود. گاهی زوج به واسطه مهریه بر زوجه ظلم می‌کند و گاهی این ابزار توسط زوجه علیه زوج استفاده می‌شود.
قوه قضائیه در دوره تحول در زمینه مهره هم خلاقیت هایی را ارائه داده است. در همین رابطه رئیس قوه قضائیه با اشاره به ضرورت وجود سازوکار پشتیبانی و اطلاعاتی برای قاضی تاکید کرده« وقتی یک زن برای مهریه یا نفقه خود به عدلیه و دستگاه قضائی پناه می‌آورد، قاضی باید به اطلاعات و حساب‌های طرف مقابل دسترسی داشته باشد تا اگر ظلمی به او روا شده، بتواند از این ظلم جلوگیری کند.»

خلاقیت در بحث مهریه
اواسط آبان ماه محمدباقر الفت، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه در بخشنامه‌ای به روسای دادگستری سراسر کشور نحوه رسیدگی به دادخواست‌های مطالبه مهریه را ابلاغ کرد. نکته

مطالعه بیشتر بستن