هتک حرمت اشخاص

محمدامیر کریمی*: امروزه بیش از گذشته شاهد خشونت و درگیری اقشار مختلف جامعه با یکدیگر هستیم و این نزاع و درگیری بعضا منتج به آثار و صدمات سنگین و جبران نشدنی برای اشخاص شده است.
یکی از عواملی که سبب بروز نزاع و درگیری در بین افراد می‌شود و به نوعی مقدمه ی شروع این درگیری ها است، هتک حرمت و هتک حیثت اشخاص است.

دراین متن به برسی این جرائم و موارد مرتبط با آن می‌پردازیم.

هتک حرمت به چه معنا است؟
هتک در لغت به معنای بی‌احترامی وبی حرمتی می‌باشد و دراصطلاح به این معنی می‌باشد که شخصی با ارتکاب هر رفتاری اعم از انجام دادن کاری (به طور مثال به کار بردن الفاظ رکیک نسبت به شخصی) و انجام ندادن کاری (برای مثال عدم احترام نظامیان به مافوق خود) موجب بی‌احترامی و خدشه‌دار شدن شخصیت و یا آبروی شخص یا اشخاص شود. همانطور که اشاره شد مواردی مختلفی را می‌توان نام برد که موجب هتک حیثت آبرو و شخصیت افراد می‌شود که شایع‌ترین آن توهین است.
ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، توهین به افراد را شامل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک دانسته است البته در صورتی که موجب حد قذف نشود و مجازات آن را نیز به شلاق تا ۷۴ ضربه یا پنجاه هزار تا یک میلیون ریال جزای نقدی دانسته است.
و این موضوع درخصوص توهین و فحاشی‌هایی که درفضای مجازی محقق می‌شود را نیز شامل می‌شود.

منظور از قذف چیست؟
جرم قَذف یک نوع توهین خاص نسبت به افراد است که ریشه در فقه اسلامی دارد. قَذف؛ در لغت به معناى انداختن، گذاشتن و رها کردن آمده است. دراصطلاح به این معنی است که فردی بدون داشتن دلیل و شاهد جرم زنا یا لواط را به کسی نسبت دهد و نتواند آن را ثابت کند و همچنین با به کار بردن الفاظی نسبت به پدر و مادر، خواهر یا برادر جرم زنا و لواط را به آنان نسبت بدهد که در این صورت جرم قذف محقق شده است و شخص به هشتاد ضربه شلاق محکوم می‌شود.
جرم قذف و مجازات شلاقی که در پی دارد به جهت حرمت آبروی افراد و قبح موضوع وضع شده است تا افراد به راحتی به خود اجازه ندهند این عمل را به کسی نسبت بدهند.


افترا و نشر اکاذیب
هتک حیثت افراد فقط در غالب توهین و قذف واقع نمی‌شود. گاهی ممکن است شخصی بدون به کار بردن الفاظ رکیک موجب شود آبرو و حیثیت یک شخص خدشه دار شود.
درقانون مجازات اسلامی به این نحو بیان شده است که چنانچه فردی از طریق روزنامه یا نوشته‌ای و یا حتی به صورت شفاهی یک امری را به کسی نسبت بدهد و نتواند صحت آن را اثبات نماید مرتکب جرم افترا شده است و به مجازات یک ماه تا یک سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
به عنوان مثال شخصی در یک جمعی مدعی می‌شود که فلان شخص کلاهبردار است و درصورت شکایت آن شخص، فرد مدعی کلاهبرداری نتواند صحت ادعای خود را ثابت نماید که به مجازات افترا محکوم می‌شود.
همچنین قانون در مقرره ی دیگر عنوان داشته است که چنانچه شخصی به جهت رسیدن به مقاصدخود مطالب خلاف واقع و حقیقت را اظهار نماید و به نوعی موجب شود جامعه را تحت تاثیر اظهارات کذب خود قرار دهد (تشویش اذهان عمومی) مرتکب جرم نشراکاذیب شده است.
جرم نشر اکاذیب به جهت گستردگی موضوع و آثار و تبعات بیشتری که برای زیان دیده به همراه دارد نسبت به جرم افترا مجازات سنگین‌تری دارد که فرد خاطی به مجازات حبس دوماه تا دوسال و یا شلاق تا ۷۴ ضربه محکوم می‌شود.
اما خدشه دار شدن آبروی افراد فقط از طریق الفاظ و نوشتار واقع نمی‌شود. برای مثال اگر فردی به جهت متهم کردن شخصی و به تبع آن مجازات آن شخص در ماشین، خانه و… آن شخص مواد مخدر، مشروبات الکلی، سلاح و هر چیزی که جرم باشد جاسازی نماید.
قانون با پیش‌بینی وضع موجود و اثبات این امر فردی که این عمل را انجام داده است را به حبس شش ماه تا سه سال و یا تا ۷۴ضربه شلاق محکوم می‌شود.

توهین به مقامات و کارکنان دولت
مقامات و روسای کشور و کارکنان وابسته به آنها باتوجه به شغل و وظایفی که دارند همواره در معرض توهین و افترا قرار دارند. در قانون مجازات اسلامی نیز به جهت حمایت از این اشخاص مجازات مستقل و متفاوتی برای خاطیان در نظر گرفته شده است.
مطابق با ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی هر کس با توجه به سمت، یکی از روسای سه قوه یا معاونان رئیس‌جمهوری یا وزرا یا یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی یا‌ نمایندگان مجلس خبرگان یا اعضای شورای نگهبان یا قضات یا اعضای دیوان محاسبات یا کارکنان وزارتخانه‌ها و موسسات و شرکتهای دولتی و شهرداری‌ها در حال انجام وظیفه یا به سبب آن توهین نماید به سه تا شش ماه حبس و یا تا (۷۴) ضربه شلاق و یا پنجاه هزار تا یک میلیون ریال جزای نقدی محکوم می‌شود.
همچنین مطابق با ماده۵۱۴ قانون مجازات اسلامی هر کس به حضرت امام خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی و مقام معظم رهبری به نحوی از انحاء اهانت نماید به حبس‌از شش ماه تا دو سال محکوم خواهد شد.

مطالعه بیشتر بستن

فشار اجتماعی سربازی اجباری بر زنان جامعه

زهره حسنی سعدی*: الگوی رفتاری زنان و مردان جامعه به طور مستقیم بر یک‌دیگر تاثیر می‌گذارد. در این بین نهاد خانواده به عنوان مهم‌ترین رکن جامعه از تغییرات و سیاست‌های دولت به شدت متاثر است.

هر سیاست مرتبط با مردان به همان میزان با نتایجی برای زنان و بالعکس توام است. این اثرگذاری در بعد فرهنگی و اقتصادی نیز نشان داده‌می‌شود. همچنین هنگامی که نهاد خانواده را اصل قرار داده و به بررسی سیاست‌گذاری‌های دولت پرداخته‌شود، معضلات و یا خلاهایی در قبل از تشکیل خانواده و بعد از آن نمایان می‌شود.
در وهله اول و مهم‌ترین مرحله، قبل از تشکیل خانواده‌ است. در این زمینه عوامل بسیاری از جمله فرهنگی و اقتصادی در تشکیل آن موثر و دخیل هستند. در چندسال اخیر همین مولفه‌های اقتصادی و فرهنگی به موانع ازدواج تبدیل شده و موجب افزایش سن ازدواج شده‌است. با بررسی آمار به خوبی می‌توان به این نتیجه پی برد. میانگین سن ازدواج در ایران در بین دختران به ۲۴ سال و در بین پسران به ۲۹ سال رسیده‌است. آمار ازدواج نیز در این سال‌ها به طور کلی کاهش یافته‌است.
بسیاری از کارشناسان معتقدند که یکی از موانع اصلی ازدواج در این شرایط اقتصادی، موضوع سربازی است. با یک حساب و کتاب کوچک، روشن می‌شود که دو سال از دست دادن فرصت شغل و تحصیل در ازای هیچ، عقلانی نیست. به خصوص که در اکثر موارد طی ساختار سربازی نه مهارتی آموزش داده می‌شود و نه حقوقی به سربازان تعلق می‌گیرد. از سوی دیگر برخی از مشاغل به کارت پایان خدمت نیاز دارند و اگر فردی بخواهد شغل ثابتی پیدا کند باید در کنار چندسال تحصیلات دو سال سربازی نیز برود. این به این معنا است که دو سال باید در کنار عوامل دیگر ازدواج پسر به تعویق بیافتد. شغل به عنوان کمترین شرایط برای ازدواج به سربازی گره خورده‌‌است بنابراین این مسئله یکی از موانع ازدواج است.
هم‌چنین طبق آنچه در پاراگراف‌های قبل گفته‌شد، در چارچوب خانواده، هر تغییری در افراد بر روی دیگری اثر می‌گذارد. در مسئله سربازی، باید به اثرگذاری آن بر روی زنان نیز اشاره شود. رفتن یک پسر به سربازی برای همسر و مادر او فشارهای اجتماعی بسیاری دارد. دوری از خانواده، شرایط بد سربازخانه‌ها اعم از بهداشت و غذا و هم‌چنین بعضی از سربازان که در مرز خدمت می‌کنند و با خطرات جانی روبه‌رو هستند، به مادر و اگر همسر داشته باشد به شدت فشار روانی و روحی می‌آورد. همسر نیز علاوه بر فشار روحی و روانی، معطل ماندن زندگی و صبر کردن دو سال برای تشکیل زندگی را نیز باید تحمل کند. در موارد دیگر برخی از پسران سربازی خود را به تعویق می‌اندازند و ممکن است با وجود فرزند به سربازی بروند. در این صورت فشار اقتصادی علاوه بر فشار روانی و روحی نیز به همسر و فرزندش اضافه می‌شود.
بنابراین می‌توان گفت سربازی پسران به زنان نیز مربوط می‌شود و در ابعاد مختلف نیز برای آنان تاثیرات منفی به بار می‌آورد. برای کم کردن مشکل سربازی در فضای سیاست‌گذاری کشور در طرح تعالی جمعیت و خانواده و قانون تسهیل ازدواج، بندهایی ذکر شده‌است.
قانون تسهیل ازدواج نزدیک به ۱۴ سال است در کشور به تصویب رسیده‌است. اما در عمل هیچکدام از موارد آن اجرایی نشد. در این قانون برای سربازی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در ماده ۷ مکلف شده‌است پس از موافقت فرمانده کل نیروهای مسلح: الف) تعیین محل خدمت سربازان متاهل در نزدیک‌ترین پادگان و مرکز نظامی محل سکونت. ب) پرداخت مستمری به میزان حداقل دو برابر سربازان مجرد به سربازان متاهل که میزان مستمری متاهلین از محل صندوق اندوخته ازدواج جوانان تامین می‌گردد. همان‌طور که گفته‌شد این قانون به مرحله اجرا نرسید. مهم‌ترین دلیل اجرانشدن این سند، نداشتن متولی قانونی و اختصاص ندادن منابع مالی مشخص است.
نسخه ابتدایی طرح تعالی جمعیت نیز که سال ۱۳۹۲ در کمیسیون فرهنگی مجلس تدوین شد، به مرحله تصویب نرسید. در این طرح نیز به ازای ازدواج و تاهل سه ماه و به ازای هر فرزند نیز سه ماه از مدت سربازی کسر می‌شود. این طرح در کمیسیون فرهنگی مجلس فعلی در حال بررسی است. البته این بخش در آخرین اصلاح این طرح به طور کامل حذف شد!
همان‌طور که مشخص است، با وجود اینکه سربازی مشکلات زیادی در عرصه‌های مختلف و به خصوص خانواده می‌گذارد، هنوز طرح و تصمیم اساسی برای آن در سطح سیاست‌گذاری گرفته‌نشده‌است. مسلم است که در اصلاح سربازی باید امنیت کشور مورد توجه قرار بگیرد. اما باید نسبت به حل این موضوع نیز اهتمام شود تا مشکلات بیشتری برای مسئولیت پذیری جوانان در مسیر تشکیل خانواده ایجاد نشود.
*دبیرکارگروه زنان و خانواده انجمن مستقل دانشگاه تهران

مطالعه بیشتر بستن