عقل معاش، نرم‌افزار تمدن نوین اسلامی

در مقام تبیین ابعاد تمدن نوین اسلامی‌می‌توان به دو بخش ابزاری و محتوایی اشاره نمود. بعد ابزاری و وسیله‌ای تمدن اسلامی‌ارزش‌هایی همانند تولید و نشر علم، اختراعات، رشد اقتصادی، اقتدار سیاسی و نظامی‌و… است که به‌عنوان پیشرفت در جامعه مطرح می‌گردد و بخش اصلی، حقیقی و نرم افزاری تمدن اسلامی، تحقق سبک زندگی اسلامی‌است.
«این تمدن نوین دو بخش دارد: یک بخش، بخش ابزاری است؛ یک بخش دیگر، بخش متنی و اصلی و اساسی است. به هر دو بخش باید رسید.»


«آن بخش ابزاری چیست؟ بخش ابزاری عبارت است از همین ارزش‌هایی که ما امروز به‌عنوان پیشرفت کشور مطرح می‌کنیم: علم، اختراع، صنعت، سیاست، اقتصاد، اقتدار سیاسی و نظامی، اعتبار بین‌المللی، تبلیغ و ابزارهای تبلیغ؛ این‌ها همه بخش ابزاری تمدن است؛ وسیله است. البته ما در این بخش در کشور پیشرفت خوبی داشته‌ایم. کارهای زیاد و خوبی شده است؛ هم در زمینۀ سیاست، هم در زمینۀ مسائل علمی، هم در زمینۀ مسائل اجتماعی، هم در زمینۀ اختراعات و از این قبیل، الی ماشاءالله در سرتاسر کشور انجام گرفته است. در بخش ابزاری، علی‌رغم فشارها و تهدیدها و تحریم‌ها و این چیزها، پیشرفت کشور خوب بوده است.»
«اما بخش حقیقی، آن چیزهائی است که متن زندگی ما را تشکیل می‌دهد؛ که همان سبک زندگی است. این، بخش حقیقی و اصلی تمدن است؛ مثل مسئلۀ خانواده، سبک ازدواج، نوع مسکن، نوع لباس، الگوی مصرف، نوع خوراک، نوع آشپزی، تفریحات، مسئلۀ خط، مسئلۀ زبان، مسئلۀ کسب و کار، رفتار ما در محل کار، رفتار ما در دانشگاه، رفتار ما در مدرسه، رفتار ما در فعالیت سیاسی، رفتار ما در ورزش، رفتار ما در رسانه‌ای که در اختیار ماست، رفتار ما با پدر و مادر، رفتار ما با همسر، رفتار ما با فرزند، رفتار ما با رئیس، رفتار ما با مرئوس، رفتار ما با پلیس، رفتار ما با مأمور دولت، سفرهای ما، نظافت و طهارت ما، رفتار ما با دوست، رفتار ما با دشمن، رفتار ما با بیگانه؛ این‌ها آن بخشهای اصلی تمدن است، که متن زندگی انسان است. تمدن نوین اسلامی‌در بخش اصلی، از این چیزها تشکیل می‌شود؛ اینها متن زندگی است؛ این همان چیزی است که در اصطلاح اسلامی‌به آن میگویند: عقل معاش. خب، می‌شود این بخش را به منزلۀ بخش نرم‌افزاری تمدن به حساب آورد؛ و آن بخش اول را، بخشهای سخت‌افزاری به حساب آورد. اگر ما در این بخشی که متن زندگی است، پیشرفت نکنیم، همۀ پیشرفت‌هایی که در بخش اول کردیم، نمیتواند ما را رستگار کند؛ نمی‌تواند به ما امنیت و آرامش روانی ببخشد؛ همچنان که می‌بینید در دنیای غرب نتوانسته. در آنجا افسردگی هست، ناامیدی هست، از درون به هم ریختن هست، عدم امنیت انسانها در اجتماع و در خانواده هست، بی‌هدفی و پوچی هست؛ با اینکه ثروت هست، بمب اتم هست، پیشرفتهای گوناگون علمی‌هست، قدرت نظامی‌هم هست. اصل قضیه این است که ما بتوانیم متن زندگی را، این بخش اصلی تمدن را اصلاح کنیم.»
تفکر تمدن نوین اسلامی‌دارای شاخصه‌هایی است که شاکلۀ این تمدن را می‌سازد و معیاری برای رسیدن به نقطه‌ی مطلوب محسوب می‌گردد. شاخصه‌هایی که در تشکیل حکومت مردمی، قوانین برگرفته از قرآن، استقرار عدالت، گسترش اخلاق انسانی به‌واسطۀ اجتهاد و پاسخگویی به مقتضیات و نیازهای روز آمد بشر متبلور می‌شود:
«این هدف نهایی نمی‌تواند چیزی کمتر از «ایجاد تمدن درخشان اسلامی» باشد. امت اسلامی‌با همۀ ابعاد خود در قالب ملت‌ها و کشورها، باید به جایگاه تمدّنیِ مطلوب قرآن دست یابد. شاخصۀ اصلی و عمومی‌این تمدن، بهره‌‌مندی انسانها از همۀ ظرفیت‌های مادی و معنوی‌‌ای است که خداوند برای تأمین سعادت و تعالی آنان، در عالم طبیعت و در وجود خود آنان تعبیه کرده است. آرایش ظاهری این تمدن را در حکومت مردمی، در قوانین برگرفته از قرآن، در اجتهاد و پاسخگویی به نیازهای نوبه‌‌نوی بشر، در پرهیز از تحجر و ارتجاع و نیز بدعت و التقاط، در ایجاد رفاه و ثروت عمومی، در استقرار عدالت، در خلاص شدن از اقتصاد مبتنی بر ویژه‌‌خواری و ربا و تکاثر، در گسترش اخلاق انسانی، در دفاع از مظلومان عالم، و در تلاش و کار و ابتکار، می‌توان و باید مشاهده کرد.»
به بیان دقیق‌تر می‌توان گفت که شاخص و اثر نهایی تمدن نوین اسلامی‌در عرصه‌های فردی و اجتماعی تحقق مفهوم پیشرفت در همۀ ابعاد مادی و معنوی است؛ چرا که پیشرفت در اندیشۀ اسلامی‌مفهومی‌ذوابعاد بوده و با پیشرفت یک بعدی یا دو بعدی اندیشۀ غربی متفاوت است:
«آن مفهومی‌که می‌تواند اهداف نظام اسلامی‌را تا حدود زیادی در خود جمع کند و به ما نشان دهد، مفهوم پیشرفت است. توضیحی هم بعداً عرض کردیم که پیشرفت، تداعی‌کنندۀ حرکت است، راه است. چطور ما می‌گوییم پیشرفت هدف است؟ عرض کردیم علت این است که پیشرفت هرگز متوقف نخواهد شد. بله، پیشرفت، حرکت است، راه است، صیرورت است؛ اما متوقف‌شدنی نیست و همین طور ادامه دارد؛ چون انسان ادامه دارد، چون استعدادهای بشری حد یقف ندارد. گفتیم پیشرفت دارای ابعادی است؛ و پیشرفت در مفهوم اسلامی،
با پیشرفت یک بُعدی یا دو بُعدی در فرهنگ غربی متفاوت است؛ چند بُعدی است. یکی از ابعاد پیشرفت با مفهوم اسلامی‌عبارت است از سبک زندگی کردن، رفتار اجتماعی، شیوۀ زیستن – این‌ها عبارهٌ اخرای یکدیگر است – این یک بُعد مهم است… ما اگر پیشرفت همه‌جانبه را به معنای تمدن‌سازی نوین اسلامی‌بگیریم – بالاخره یک مصداق عینی و خارجی برای پیشرفت با مفهوم اسلامی‌وجود دارد؛ اینجور بگوییم که هدف ملت ایران و هدف انقلاب اسلامی، ایجاد یک تمدن نوین اسلامی‌است.»

مطالعه بیشتر بستن

پرستاران خوب آن نازنینان

زمانی جنگ بود و خون و عصیان
همه پیر و جوان بودن تو میدان

صف اول غیور مردان ارتش
بدان هنگام که بودش جان ارزش

 

ز جان خود گذشتند این دلیران
سپاهی و بسیجی مرز داران

همه ایران به پیمانی که بستند
به پای جان به عهد خود نشستند

ز خون پاک و غلطان شهیدان
شدش آزاد آزاد مهد ایران

کنون جنگی دگـــر ایران ما را
فرا بگــرفته با ویروس کرونا

چنین ویروس مرموزی جهندست
میان استرس داران برندست

صف اول نه توپ است و تفنگدار
ولیکن هم پزشک و هم پرستار

دلیر مردان ما هستند پزشکان
که با یک نامه‌ی سوگند و ایمان

به همراه تمام کادر درمان
پرستاران خوب، آن نازنینان

همه جانها نهاده بر کف دست
ز عشق مردمی‌هستند سرمست

بپوشند جامه رزم و شرف را
زنند تیر خلاص، کرونا هدف را

زدایند از وجود زار بیمار
همان ویروس موذی و تبهکار

که گاهی این دغل ویروس ناقل
کند افکار شیطانی و باطل

جهد از سینه و اجزاء بیمار
رود بر کالبد شخص پرستار

و یا آن دکتر با عهد و پیمان
شود قـــربانی ویروس ووهان

تمام کادر درمان پای کارند
که این مردم همه سالم بمانند

چنین مرد و زنان نیک پندار
که ویروس را حریفند و فداکار

همــه دردهای مردم را پذیرند
اگرچه ناگهان کرونا بگیرند

به نام نامی‌یزدان دانا
رود بیرون ز ایران این کرونا

برای این دکتر و کادر پزشکی
نباشد ای خدا روزهای مشکی

اگرچه تاکنون بی مزد و منت
نمودند خدمتی با عزم و همت

ولیکن عده‌ای از جان گذشتند
و با ایثار خون خود نوشتند

که ایران مهد مردان بزرگ است
که در آن بوعلی سینا سترگ است

برای حفظ مردم جان نثارند
همیشه چون معما در غبارند

خدایا، چـــــتر بنما غربتت را
بــــــرای سر به داران کرونا

خداوندا بهشتت چون یقین است
دعای مردم ایران چنین است

به لطف ذات بی همتا و پاکت
تو بنما بر پزشکان یک عنایت

همیشه در پناهت زنده باشند
عزیز و عصمت و پاینده باشند

مطالعه بیشتر بستن