پاسدار اسرار موکل باشیم

اگر رابطه وکیل و موکل به هم بخورد آیا وکیل می‌تواند از اطلاعاتی که از موکلش دارد علیه او بهره برداری کند؟ تا چه زمانی می‌توان رازدار موکل بود؟ جدا از موازین دینی، اخلاقی، وجدانی و حرفه‌ای چه ضوابطی در این زمینه درنظر گرفته شده است؟
وکلا مانند اطباء و روان‌شناسان در زمره افرادی هستند که به واسطه حرفه خود امین محسوب و باید محرم اسرار مراجعین خود باشند. یکی از مهم‌ترین خصایص یک وکیل رازداری او است و به همین دلیل وکلا گاوصندوق تهیه می‌کنند و یا با تشکیل یک بایگانی مرتب در مکانی محفوظ و خارج از دسترس اغیار، مدارک و اسناد موکل را مورد صیانت قرار می‌دهند. این موضوع از چنان اهمیتی برخوردار است که قانون گذار برای وکیل متخلف طی ماده ۸۱ آئین نامه لایحه قانونی استقلال کانون وکلای دادگستری مصوب آذرماه ۱۳۳۴شمسی و همچنین ماده ۲۶ آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی مصوب ۲۸/۱۱/۱۳۹۷ رییس قوه قضاییه مجازات انتظامی از درجه ۵ قائل شده است. این دو ماده را یک بار مرور می‌کنیم.

ماده ۸۱ آیین‌نامه لایحه قانونی استقلال کانون وکلا دادگستری: متخلف در موارد ذیل به مجازات انتظامی درجه ۵ محکوم خواهد شد:
اولاً در صورتی که دعوی را به طور مصانعه یا در ظاهر به نام دیگری و در باطن برای خود انتقال بگیرد، ثانیاً در صورتی که به واسطه وکالت از اسرار موکّل مطلع شده و آن را افشاء نماید اعم از این‌که اسرار مزبور مربوط به امر وکالت یا شرافت و حیثیت و اعتبار موکّل باشد و ثالثاً در صورت تخلف از قسم. از سوی دیگر ماده۲۶ آئین نامه اجرایی مرکز وکلاء نیز مقرر می‌دارد: تخلفات وکلا، مشاورین خانواده و کارشناسان رسمی به شرحی است که در قانون کارشناسان رسمی دادگستری، دستورالعمل اجرایی این ماده و قانون وکالت و مقررات مرتبط تدوین شده است. مجازات‌های انتظامی درجه ۵ نیز که به عنوان تنبیه برای چنین وکیلی درنظر گرفته شده‌اند عبارت‌اند از: درجه یک: توبیخ کتبی با درج در پرونده، درجه دو: توبیخ با درج در سایت مرکز، درجه سه: تنزل پایه وکلا یا محدودیت صلاحیت و اختیارات فنی کارشناسان، درجه چهار: محرومیت موقت از سه ماه تا سه سال و درجه پنج یعنی محرومیت دائم که به تشخیص قاضی رسیدگی کننده و متناسب با تخلف و شرایط خاطی و اوضاع و احوال حاکم بر موضوع تعیین و اعمال خواهد گردید. ملاحظه می‌شود که قانونگذار افشاء هر نوع راز موکل اعم از این که مربوط به وکالت باشد یا خیر را مشمول تخلف دانسته و مرتکب صنفی را به شدیدترین وجه ممکن مستحق توبیخ دانسته است.
سوال مهمی که مطرح می‌شود این است که اگر موکل متهم به جرمی باشد که با شواهد متقن نزد وکیل به ارتکاب آن اقرار نموده ولی در محکمه منکر شده است و دلایل دیگری نیز برای اثبات بزه علیه وی در دست مقام قضایی نباشد وظیفه وکیل در این خصوص چیست؟ اگر دادگاه را از اقرار و مدارک مجرمیت مطلع نمائید مشمول مجازات افشاء اسرار موکل و نقض اصول حرفه‌ای رازداری و اگر حقیقت را برملا نکنید مرتکب جرم عمومی شده اید. پس چه باید کرد؟ ظاهر ماده ۸۱ پیش گفته دلالت بر این دارد که مطلق افشاء اسرار موکل خارج از دفتر وکیل مشمول پیگرد قانونی است لذا وکیل تحت هیچ شرایطی حق ندارد اطلاعات موکل خود را جایی بازگو نماید. از طرفی معمول‌ترین نوع مخفی‌کاری که مجازات برای آن در نظر گرفته شده است مخفی کردن دلایل وقوع جرم است. این کار با هدف کمک به مجرم برای رهایی او از محاکمه و محکومیت انجام می‌شود و بر اساس ماده ۵۵۴ قانون مجازات اسلامی ممکن است از یک تا سه سال حبس به دنبال داشته باشد. این موضوع هم شامل مباشر جرم و هم معاون او است، هرچند باید ثابت شود که در مخفی کردن دلایل وقوع جرم قصد خلاصی مجرم از محاکمه و محکومیت وجود داشته است. این قضیه بعد دیگری نیز دارد. به نظر می‌رسد وکیل می‌تواند با تمسک به ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی ضمن تبری از مجازات انتظامی به تکالیف قانونی خویش نیز عمل نماید. دراین ماده مقرر شده کلیه کسانی که به مناسبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می‌شوند هرگاه در غیر از موارد قانونی اسرار مردم را افشاء کنند به حبس از سه ماه و یک روز تا یک سال و یا جزای نقدی محکوم خواهند شد.
قید عبارت در غیر از مواد قانونی کمک موثری به رفع اتهام از وکیل است. به عبارت دیگر در چنین شرایطی افشاء راز به منزله کشف حقیقت و جلوگیری از نقض عدالت و در زمره موارد قانونی بوده و در صورت افشاء، وکیل مستوجب مجازات انتظامی نخواهد بود. مسلم است که وکیل در غیر این موارد وظیفه دارد نقش محرم اسرار موکل خود را ایفا کند و در حفظ مطالب
سربه مهرش، چه در امور مربوط به وکالت و چه غیر آن بکوشد و پایبند قسم نامه صنفی باشد و بداند که افشاء اسرار موکل اقدامی است خلاف شرافت حرفه‌ای و صنف وکالت.
در سوگند وکالت می‌خوانیم: دراین موقع که می‌خواهم به شغل شریف وکالت نائل شوم به خداوند قادر متعال قسم یاد می‌کنم که همیشه قوانین و نظامات را محترم شمرده، و جز عدالت و احقاق حق منظوری نداشته، و بر خلاف شرافت قضاوت و وکالت اقدام و اظهاری ننمایم و نسبت به اشخاص و مقامات قضائی و اداری و همکاران و اصحاب دعوی و سایر اشخاص رعایت احترام را نموده، و از اعمال نظریات سیاسی و خصوصی و کینه توزی و انتقام جوئی احتراز نموده و در امورشخصی و کارهایی که از طرف اشخاص انجام می‌دهم راستی و درستی را رویه خود قرارداده و مدافع از حق باشم. احادیث و روایات فقهی متعددی نیز در این زمینه وجود دارند. پیامبر خدا(ص) فرمود: المؤمن مرآت المؤمن، زیرا مؤمن اگر به برادر دینی خود رسید او را همان طور که هست می‌نمایاند. اخلاق و اسوه بزرگان دین در قالب احادیث و روایات نشان می‌دهند که رفتار متقابل مومنین تا چه اندازه می‌تواند در فرهنگ سازی قومی موثر باشد. همچنین از آیت الله جوادی آملی نقل است: اگر کسی ستّار عیوب دیگران باشد و در عین حال مخفیانه مرتکب گناهی شود، خداوند اجازه نخواهد داد اسرارش نزد دیگران افشا شود. حتی در قیامت خداوند اجازه نمی‌دهد کسانی که کنار یکدیگرند از اعمال هم باخبر شوند. اگر کسی پرده دیگران را ندرد و آشکارا به گناه دست نیازد، خداوند، پرده‌اش را نمی‌درد. بر این‌اساس، کسی که با قلم و بیان و اندیشه‌های ناصواب خود آبروی دین خدا و مردم را می‌برد، به جایی می‌رسد که شایسته نیست خداوند متعال آبروی او را حفظ کند. در این موقعیت، خدای سبحان اجازه می‌دهد صاحبدلان ببینند او چه کرده است و حتی احتمال دارد در قیامت، مقابل دیگران رسوا شود.
بنابراین می‌توان نتیجه گرفت اگر موکلی حق الوکاله وکیل را تصفیه نکرد یا به هر دلیلی با او اختلاف پیدا کرد، وکیل حق ندارد افشاء اسرار او را گروکان این خلف وعده یا انتقام جویی قرار دهد و باید به صورت کاملاً حرفه‌ای از مجاری قانونی نسبت به استیفاء حق خود اقدام نماید؛ ولی اگر موکل مرتکب جرمی شده یا قصد ورود زیان به دیگری با توسل به مدارک مجعول و شیوه‌های متقلبانه داشت وکیل مکلف است نیت او را نزد مقام صالح آشکار کند. پس در مرحله نخست خود را جای موکل بگذارید و ببینید آیا چنین اقدامی را علیه خود روا می‌دانید یا خیر. صداقت و پاکی از صفات بارز وکیل است و وکیل یکی از اسماء پروردگار.

مطالعه بیشتر بستن