دوپینگ و پیامدهای حقوقی آن

مریم ذوی الحیات*:امروزه علی رغم ممنوعیت دوپینگ، سوء استفاده از مواد غیرمجاز به یک اقدام شایع در میان ورزشکاران تبدیل شده است،
به طوری که بارها در اکثر رشته های مختلف ورزشی شنیده ایم ورزشکاری به دلیل مصرف مواد نیروزای ممنوعه، از شرکت در مسابقات رسمی محروم شد و گاهی مشاهده شده است که مصرف کنندگان مواد نیروزای ممنوعه دچار عوارضی هم چون سکته مغزی، سکته قلبی و حتی مرگ ناگهانی شده‌اند

حال این سؤال مطرح است ورزشکاری که به عمد و با علم به ممنوع بودن مواد آن را مصرف نموده است با ورزشکاری که به طور اتفاقی و عدم آگاهی از ممنوع بودن مواد آن را مصرف می کند یکسان برخورد می‌شود؟ چه کسی یا کسانی مسئول مرگ و نقص عضو ورزشکار مصرف  کننده مواد غیرمجاز می باشند؟
اصلی ترین علت ممنوعیت دوپینگ معارض بودن آن با ارزش‌های ورزش، مضر بودن برای جامعه ورزش و اجتماع است. از علل دیگر آن میتوان به محافظت از سلامت ورزشکاران و فراهم کردن محیطی برابر، برای رقابتی سالم اشاره نمود.
آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ هر ساله لیستی از مواد غیرمجاز در ورزش را ارائه می‌کند که دائماً به خاطر مصرف مواد جدید توسط ورزشکاران در حال تغییر است و ورزشکاران می‌بایست نسبت به لیست مواد معرفی شده آگاهی داشته باشند. زیرا که جهل به این موارد نمی‌تواند رافع مسئولیت ورزشکار شود. بر مبنای دستورالعمل آژانس جهانی ضد دوپینگ ورزشکاران وظیفه دارند از مواد غیرمجاز و آن چه که مصرف می‌کنند آگاه باشند، اگرچه ممکن است مجازات ورزشکاران بی‌گناه موجب ناراحتی آن ها را فراهم آورد ولی پیام‌های آموزشی در این مورد کاملاً واضح است که ورزشکاران نسبت به اعمال خود مسئولند.
تشخیص هر میزان از ماده غیرمجاز در نمونه ورزشکار به عنوان اقدام علیه قوانین ضد دوپینگ قلمداد می‌شود و مجازات مقتضی برای فرد خاطی در نظر گرفته می‌شود

تعریف دوپینگ
کلمه دوپینگ از واژه بین المللی Dope گرفته شده است که هم به عنوان فعل و هم به عنوان اسم به کار می رود. فرهنگ آکسفورد این کلمه را به واژه هلندی Doop نسبت می دهد که به معنی « آیین غسل تهیدستی » می باشد. شباهت این دو واژه به علت آنست که کسانی دوپینگ می کنند که با این کار می خواهند کاستی‌ها و عیوب خود را بپوشانند.
بعضی معتقدند که مصرف مواد ویژه برای کسب برتری در یک مسابقه ورزشی به ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی گردد، یعنی زمانی که ورزشکارهای یونانی دسته ای از قارچ‌ها را به عنوان منبعی غنی از پروتئین مصرف می کرده اند. عده ای دیگر بر آنند که این واژه از آفریقای جنوب شرقی منشأ گرفته است، جائی که فرقه ای در آنجا نوعی نوشیدنی محلی را که به اصطلاح دوپ نامیده می شد، در رقص‌های مذهبی خود به عنوان محرک استفاده می‌کردند.
در نوشته‌های دانشمندان یونانی نظیر جالینوس و فیلوستراتوس نظریه‌هایی در خصوص رعایت اصول اخلاقی توسط رقابت کننده‌های بازی‌های المپیک باستانی به چشم می خورد. در همان زمان گلادیاتورهای رومی را مجبور به خوردن داروهای خاصی میکرده اند، تا اینکه نبرد بین آنان سنگین تر و خونین تر ادامه یابد و تماشاگرها را بیشتر ارضاء نماید. در قرن ۱۹، ورزشکارهای فرانسوی مخلوطی از برگهای کوکا و شراب را به نام وین ماریام می خوردند که معتقد بودند احساس خستگی و گرسنگی حاصل از تمرین‌های درازمدت را کاهش می دهد.
لغت دو پینگ کمتر از ۱۰۰ سال است که در بین ورزشکاران مرسوم شده است. دوپینگ برای اولین بار در سال ۱۹۱۰ به طور رسمی جنبه آزمایشی و قانونی پیدا کرد. در آن زمان، طی آزمایش‌هائی، وجود دسته ای از مواد شیمیایی با ساختمان آلکالوئیدی در بزاق یک اسب مسابقه ای ثابت شد.
اولین استفاده مدرن دوپینگ را می توان به سال ۱۸۶۵ نسبت داد. جایی که شناگران هلندی برای شرکت در رقابتهای جهانی دوپینگ کردند. در رقابتهای المپیک ۱۹۰۴ نیز توماس هیکز دوپینگ کرد و توانست برنده مدال طلای دوی ماراتون شود.
به یکی از مشهورترین مصارف دوپینگ می توان به بن جانسون کانادایی در المپیک ۱۹۸۸ اشاره کرد. او که موفق شده بود در دوی ۱۰۰ متر رکورد باورنکردنی از خود بجای بگذارد و مدال المپیک را از آن خود کند، بعد از رقابتهای المپیک در آزمایش دوپینگ رد شد و معلوم شد که او دوپینگ کرده بود.

انواع دوپینگ
رایج ترین مصرف مواد و داروهای دوپینگی از طریق خوردن، نوشیدن یا تزریق این نوع داروها است. که به این نوع مصرف، نوع خوراکی، مصرفی یا تزرقی گفته می شود
اما نوع دیگر آن، دوپینگ خونی است. در این نوع دوپینگ، خون شخصی به شخصی دیگر (با گروه خونی یکسان) و یا خون همان شخص به خودش (بعد از یک دوره ذخیره) از طریق رگ تزریق می گردد. این کار باعث می شود تا توانایی انتقال اکسیژن در خون شخص تزریقی بالا رود تا بنابراین استقامت آن شخص نیز افزایش یابد
دوپینگ خونی معمولا” برای ورزشهای استقامتی مثل دو میدانی/ماراتون، دوچرخه سواری و اسکی کارایی دارد
ستعدادی از داروهای ممنوعه در درمان برخی از بیماری‌ها دخالت دارند. برای مصرف این داروها ورزشکاران نیاز به اخذ معافیت درمانی خواهند داشت. ورزشکارانی که بیمارند و با تشخیص پزشک متخصص ورزشی نیاز به مصرف داروهای ممنوعه دارند پس از طی مراحلی با تأیید ستاد ملی مبارزه با دوپینگ و کمیته ضد دوپینگ فدراسیون جهانی آن رشته می‌توانند مبادرت به مصرف داروی ممنوعه کنند. سه شرط مهم برای مصرف داروهای ممنوعه توسط ورزشکاران عبارتند از:
الف- در صورتی که ورزشکار داروی ممنوعه را مصرف نکند سلامت وی به مخاطره می افتد
ب- داروی جایگزین دیگری وجود نداشته باشد
ج- مقداری از داروی ممنوعه مصرف شود که باعث افزایش عملکرد ورزشکار نشود. با وجود سه شرط فوق، مدارک و مستندات بیماری ورزشکار به ستاد ملی مبارزه با دوپینگ ارسال و سپس با تشکیل کمیته معافیت درمانی رأی به مصرف آن دارو (با دوز و زمان مشخص) یا عدم مصرف آن می‌دهند. البته لازم به ذکر است در صورت وجود موارد اورژانس روند متفاوت بوده و ابتدا دارو برای بیمار به شکل اورژانس مصرف شده و سپس مستندات و مدارک به ستاد ملی مبارزه با دوپینگ جهت اخذ معافیت درمانی ارسال خواهد شد.
امروزه هیچ روش آنالیز شده‌ای قادر به افتراق میان نمونه فرد اقدام کننده به دوپینگ و نمونه ورزشکاری که به طور غیرمستقیم در معرض عامل دوپینگ قرار گرفته نیست. بنابراین ورزشکاران باید نسبت به احتمال دوپینگ ناخواسته آگاه باشند، زیرا که براساس قوانین بین المللی صرف نظر از منشأ آن ماده، ورزشکار مسئول وجود هرگونه ماده غیرمجاز در نمونه خود است.

مجازات‌های دوپینـگ آگاهـانه
در صورت مصرف استروئیدهای آنابولیک، داروهای ادرارآور، هورمون‌های پپتیدی و گلیکو پروتیینی و آنالوگ‌های آن ها:
در اولین ارتکاب به جرم ۲ تا ۴ سال محرومیت از شرکت در

مطالعه بیشتر بستن