مستندات، ادعای واهی دفاع آمریکا در برابر تهدید قریب الوقوع را نقش بر آب می‌کند

فرزانه دیانتی: قوه‌قضائیه از همان ابتدای مفتوح شدن پرونده ترور حاج قاسم سلیمانی، پیگیری‌های قضائی را چه در داخل کشور و چه در عرصه بین‌المللی آغاز کرد که ازجمله می‌توان به تشکیل هیئت‌های قضائی و مستشاری، احاله پرونده به دادسرای ویژه امور بین‌الملل، صدور دستور جلب برای افراد دخیل در ترور حاج قاسم، ارسال نیابت قضائی به ۶ کشور و تشکیل کمیته تعقیب و ردیابی متهمان اشاره کرد. هر یک از ارکان قوه‌قضائیه به نحوی در پیگیری حقوقی و قضائی این پرونده سهیم بودند به همین جهت هفته‌نامه «حامی عدالت» بر آن شد تا در سالگرد ترور سردار دل‌ها به‌منظور بررسی ابعاد حقوقی این ترور و همچنین اقدامات صورت گرفته توسط ستاد حقوق بشر کشورمان در این زمینه به سراغ علی باقری‌کنی، معاون بین‌الملل و رئیس ستاد حقوق بشر قوه قضائیه رفته و با وی به گفت‌وگو بنشیند.

علی باقری‌کنی، معاون بین‌الملل و رئیس ستاد حقوق بشر قوه قضائیه در خصوص ترور نظامی ارشد دولت ایران در یک ماموریت رسمی بین‌المللی توسط یک کشور ثالث در گفت‌و‌گو با «حامی عدالت»، عنوان کرد: این اقدام مصداق بارزی از تروریسم دولتی است بدین معنا که آمریکا اقدامات خشونت‌بار و مرگباری را با اهداف سیاسی صورت داده است و به اذعان دولتمردان آمریکا این اقدام از پیش طراحی‌شده بود و برنامه ترور سردار سلیمانی از گذشته پیش‌بینی‌شده بود و حتی ترامپ با وقاحت اظهار می‌کند که این اقدام می‌بایست پیش از این صورت می‌ذیرفت.
وی افزود: این اظهارات و مستندات فراوان همگی ادعای واهی دفاع در برابر تهدیدات قریب‌الوقوع را نقش بر آب می‌کند و برنامه ترور را به‌عنوان یک راهبرد دولتی در آمریکا بر همگان عیان می‌سازد. این در حالی است که دولت آمریکا مدعی پرچمداری مبارزه با تروریسم است و با استانداردهای دوگانه نه‌تنها از گروه‌های تروریستی حمایت می‌کند بلکه خود به‌طور رسمی مرتکب اقدامات تروریستی می‌شود و درعین‌حال دیگر دولت‌ها را به حمایت از تروریسم متهم می‌کند.
معاون بین‌الملل قوه قضائیه در خصوص نقض قواعد حقوقی صورت گرفته توسط آمریکا، عنوان کرد: بنا به موضع رسمی دولت آمریکا، بین این کشور و دولت ایران مخاصمه مسلحانه فعالی وجود نداشته تا جایی برای طرح ادعای اقدام مشروع نظامی در میان باشد.
وی افزود: همچنین، مقامات رسمی کشورها در خاک بیگانه از مصونیت‌ها و حمایت‌های ویژه بین‌المللی برخوردارند و کنوانسیون راجع به جلوگیری و مجازات جرایم علیه اشخاص مورد حمایت بین‌المللی ازجمله مأمورین سیاسی (۱۹۷۳) است و همان‌طور که از عنوان آن پیداست، خواستار جلوگیری و مجازات اشخاصی است که مرتکب برخی اقدامات خشونت‌بار علیه چنین اشخاصی می‌شوند و تردیدی نیست که ترور سردار سلیمانی که به‌عنوان مقامی رسمی و در حال انجام مأموریت مشمول این کنوانسیون قرار می‌گیرد. دولت آمریکا به‌عنوان یکی از طرف‌های این کنوانسیون، این تعهد را در قبال طرف دیگر یعنی، دولت ایران آشکارا نقض کرده است که موجب مسئولیت بین‌المللی آمریکا خواهد بود.
رئیس ستاد حقوق بشر، ادامه داد: همچنین، از منظر حقوق بشر، این اقدام بنا به‌تصریح و تأکید گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر، ناقض قاعده ممنوعیت سلب خودسرانه حیات است و از این‌جهت نیز کاملاً محکوم است.علی باقری‌کنی، در خصوص اقدامات مراجع قضائی ایران به‌خصوص ستاد حقوق بشر تاکنون درباره ترور شهید سردار سلیمانی، عنوان کرد: قوه‌قضائیه بنا به مسئولیت و رسالت ذاتی خود مبنی بر احقاق و احیای حقوق و تحقق‏ بخشیدن‏ به‏ عدالت در مورد تعقیب و مجازات عاملان و آمران این جنایت مسئولیتی مسلم و عزم و اراده‌ای راسخ دارد. در این راستا استفاده از ظرفیت‌ها و راهکارهای حقوقی داخلی و بین‌المللی در دستور کار نهادهای تابعه و ذی‌ربط این قوه ازجمله معاونت بین‌الملل قرارگرفته است و به‌طور مشخص، تعقیب کیفری عوامل دخیل در این جنایت هولناک از یک‌سو، و پیگیری مسئولیت دولت آمریکا از سوی دیگر با توجه به اصول و موازین حقوقی در دست پیگیری است.وی افزود: همچنین، از آنجا که بی‌تردید و به اذعان حقوقدانان برجسته بین‌المللی و حتی گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر راجع به قتل‌های خودسرانه و فراقضائی، اقدام تروریستی آمریکا نقض بین و آشکار موازین حقوق بین‌الملل ازجمله اصل ممنوعیت توسل به زور و حقوق بشر بوده است، ستاد حقوق بشر به‌عنوان متولی هماهنگ‌سازی فعالیت‌های حقوق بشری در جمهوری اسلامی ایران، این موضوع را در سطح مجامع بین‌المللی ذی‌ربط حقوق بشری دنبال کرده است.

مطالعه بیشتر بستن

کمیته حقیقت یاب برای ترور با اعلامیه رسمی

احمد مؤمنی‌راد، استاد دانشگاه تهران در خصوص ابعاد حقوقی ترور شهید سردار سلیمانی در گفت گو با «حامی عدالت»، عنوان کرد: اقدام آمریکا در ترور سپهبد سلیمانی ازن ظر اصول و قواعد حقوق بین‌الملل قابل‌پذیرش نیست و به‌هیچ‌وجه مشروعیت ندارد.

وی بابیان اینکه ترور سردار سلیمانی به دست آمریکا از منظر حقوق ضدتروریسم نیز محکوم است، افزود: مهم‌ترین سندی که در رابطه با این اقدام قابل استناد است کنوانسیون راجع به جلوگیری و مجازات جرایم علیه اشخاص موردحمایت بین‌المللی ازجمله مأموران دیپلماتیک مصوب سال ۱۹۷۳ در نیویورک است.
این عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران افزود: این کنوانسیون هرگونه ارتکاب علیه اشخاصی که از منظر بین‌المللی موردحمایت هستند را ممنوع و مردود می‌داند و بر مجازات آمران و عاملان آن تاکید می‌کند. اشخاص موردحمایت بین‌المللی همه انسان‌ها هستند به‌جز افرادی که در یک دادگاه صالحه محکوم‌ به مجازات شده‌اند. این کنوانسیون همه انسان‌ها به‌جز اشخاصی که مرتکب جنایت شده‌اند و برای آنان مجازات تعیین‌شده است ازجمله مأموران سیاسی و نمایندگان دیپلماتیک کشورها را دربر می‌گیرد.
مومنی‌راد، عنوان کرد: در آن سفر شهید سپهبد سلیمانی به‌عنوان یک مقام عالی به‌عنوان نماینده ایران و مهمان رسمی دولت عراق، حامل پیام رسمی ایران برای دولت عراق به‌صورت رسمی و با گذرنامه سیاسی وارد بغداد شده بود. نکته قابل‌ توجه در این سند مهم حقوق بین‌المللی این است که این کنوانسیون توسط ایران، عراق و آمریکا امضا و تصویب‌شده و دولت آمریکا با این اقدام مفاد این کنوانسیون را نقض کرده است و تعهد خود بر اجرای این سند مهم را نادیده گرفته است.
وی افزود: از این حیث بر اساس طرح مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در سال ۲۰۰۱ که به تصویب کمیسیون حقوق بین‌الملل سازمان ملل رسیده است، آمریکا مسئولیت دارد و باید پاسخگو باشد. ازاین‌جهت این کنوانسیون قابلیت این را دارد که مبنای طرح دعوای ایران و عراق در نهادها و محاکم داخلی و بین‌المللی قرار گیرد.
این استاد دانشگاه افزود: این اقدام امریکا همچنین نقض قاعده آمره است چراکه از نظر حقوق بین‌الملل حق حیات حق بنیادین بشری است. وی افزود: همچنین بر اساس قوانین بین‌الملل اختلافات کشورها باید بر اساس اصل حل‌وفصل مسالمت‌آمیز باشد و اقدام نظامی و خصمانه به‌هیچ‌وجه پذیرفته‌شده نیست.
وی همچنین به نقض مجموعه‌ای از اصول حاکم بر اسناد بین‌المللی از سوی دولت امریکا اشاره کرد و گفت: یکی از اصول مسلم حقوق بین‌الملل اصل عدم توسل به‌ زور است. بر اساس مفاد قطعنامه ٣٣١۴ و ماده ٣٩ منشور ملل متحد توسل به ‌زور علیه کشور یا مقامات کشورها ممنوع و غیر مشروع است و این اقدام آمریکا قطعاً در تناقض با این اصل است.
این استاد حقوق دانشگاه تهران بابیان اینکه میان آمریکا و ایران جنگ رسمی نیست لذا آمریکا نمی‌تواند این اقدام را در چارچوب حقوق مخاصمات تعریف کند، عنوان کرد: در قطعنامه ۱۳۱۴ تجاوز در ۳ بند تعریف‌شده است و اگر کشوری اقدام به ایجاد خسارت از هر نوع برای کشور دیگر کند در حقیقت تجاوز کرده است.
وی ادامه داد: در حقوق بین‌الملل بر اساس اصل مصونیت، دولت‌ها و شخصیت‌ها و سایر افراد و حتی اموال یک کشور در کشور دیگری مصونیت دارند و به‌هیچ‌عنوان نقض این اصل قابل‌قبول نیست. اقدام کشور آمریکا در ترور یک مقام ایرانی در کشور ثالث موجب نقض مصونیت دولت ایران است. همچنین اصل وفای به عهد نقض شده که به همین دلیل دولت عراق در واکنش به این اقدام تصمیم به اخراج آمریکا از این کشور گرفت. بر همین اساس حاکمیت دولت عراق با اقدامی که با اطلاع و موافقت آن‌ها نبوده نقض شده چراکه غیر از سپهبد سلیمانی فرمانده ارشد نظامی آن‌ها نیز ترور شده است.
مؤمنی راد گفت: اصل دیگری که آمریکایی‌ها نقض کردند مربوط به معاهدات استفاده از پهپادهاست که بر طبق آن استفاده از پهپاد برای ترور افراد منع شده است. متأسفانه مشکل آن است که تعریفی از تروریسم وجود ندارد و اجماعی برای این تعریف صورت نگرفته. در اسناد حقوق بین‌الملل افرادی که علیه استعمار مبارزه می‌کنند و آن‌ها که مرزها را حفاظت می‌کنند و رزمندگان هر کشور و رزمندگان جنبش‌های آزادی‌بخش از تروریست‌ها جدا هستند.
استاد دانشگاه تهران گفت: هم از منظر اصول حاکم بر حقوق بین‌الملل و اصول حاکم بر حقوق بین‌الملل عرفی و هم ازنظر معاهدات و کنوانسیون‌ها، این یک ترور هدفمند بوده که هیچ مبنای حقوقی ندارد.
وی افزود: ادعاهای ترامپ و پمپئو و سایر مقامات آمریکایی به‌هیچ‌وجه از منظر حقوق بین‌المللی و حقوق بشر و حقوق مخاصمات بین‌المللی قابل‌قبول نیست. آنچه تحت عنوان اقدام پیشگیرانه عنوان‌شده، فقط یک نظریه است و برفرض هم که پذیرفته شود، شرایطی دارد و به‌هیچ‌وجه آن شرایط در ترور سردار سلیمانی حاصل نشده بود و این یک ترور بین‌المللی توسط دولتی با سوابق جنایتکارانه است که رسماً آن را در اعلامیه‌ای رسمی اعلام کرده است.
مؤمنی راد با اشاره به اینکه راه سختی در استیفای حق از جامعه بین‌المللی در پیش داریم، عنوان کرد: باید با رویکردی علمی و تخصصی البته با روحیه جهادی و بسیجی برای استیفای حقوق خود از همه ظرفیت‌های حقوق بشر و حقوق بین‌الملل استفاده کنیم. در همین راستا باید با انگیزه‌ای بالا و پیگیرانه با تلاش و کوشش خستگی‌ناپذیر و برنامه‌ریزی منسجم حداقل بخشی از دین خود را به این شهدا ادا کنیم.
استاد دانشگاه تهران در خصوص امکان طرح دعوا با عنوان خسارت معنوی، اظهار کرد: جریحه‌دار شدن احساسات و عواطف اشخاص ازجمله عواملی است که می‌توان بر اساس آن طرح دعوای معنوی کرد.
این حقوقدان با تاکید بر لزوم شناسایی عاملین ترور سردار دل‌ها افزود: در منشور حقوق بشر، حفظ و برقراری صلح و امنیت بر عهده شورای امنیت است. در مواردی مثل نقض صلح و نقض حقوق بین‌الملل شورای امنیت باید اقدام کند؛ هرچند که سیطره سیاست و قدرت و ثروت بر حقوق بین‌الملل تأثیرگذار است اما بااین‌حال باید تقاضا کنیم تا شورای حقوق بشر در خصوص چنین تجاوز بزرگی، کمیته حقیقت‌یاب تشکیل دهد.
وی با بیان اینکه قدرت‌های بزرگ از حقوق بشر و حقوق بین‌الملل استفاده ابزاری می‌کنند، و در عمل با معیار دوگانه بر اساس منافع نامشروع خود رفتاری متناقض در موضوعی واحد اتخاذ می‌کنند گفت: در حقوق بین‌الملل هر نقض حقوقی پاسخی می‌طلبد و لازم است در رابطه با اقدام آمریکا در محاکم داخلی و بین‌المللی طرح دعوی شود.

مطالعه بیشتر بستن