برداشت‌های متفاوت کارشناسی مانع از اقدام نهایی در پرونده شهید سلیمانی شده است

از ترور سردار سلیمانی یک سال می‌گذرد. اقدامات حقوقی‌ای در این رابطه هم صورت پذیرفته است اما هنوز نتیجه نهایی حاصل نشده است. آخرین خبرها در این رابطه شناسایی عاملان و آمران ترور و صدور نیابت قضائی در این پرونده است. برای جویا شدن از کم و کیف این ترور دولتی به سراغ دبیر کارگروه پیگیری پرونده حاج قاسم سلیمانی در معاونت حقوق بین‌الملل و حقوق بشر قوه قضائیه رفته ایم. سید حسین موسوی فر که فارغ التحصیل دکترای حقوق بین‌الملل از دانشگاه تهران است، مدیر گروه حقوق بین‌الملل و حقوق بشر پژوهشگاه قوه قضائیه نیز هست. گفتگوی ما را با وی در ادامه بخوانید

آقای دکتر، آخرین اقداماتی که برای پیگیری پرونده حاج قاسم کردید، چه در عرصه داخلی و چه بین‌المللی چه بوده است؟
طی یک سالی که از شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی میگذرد از بدو وقوع این حادثه تلخ، رئیس قوه قضائیه پیگیری ویژه را انجام دادند و در واقع مطالبه جدی را در زمینه پیگیری‌های حقوقی و بین‌المللی مسئله شهید سلیمانی مطرح کردند. از همان بدو اتفاق تروریستی دستگاه‌های مختلف پای کار آمدند؛ هم در داخل و هم در خارج از قوه قضائیه دستگاه‌ها با هم هم افزایی داشتند. در داخل کشور چه به لحاظ کیفری و چه از حیث حقوقی کارهای خیلی خوبی انجام شده و در دست نهایی شدن است؛ از مسئله تعقیب کیفری عاملان و آمران ترور شهدا گرفته تا مسئله ی دادخواست محکمه عمومی و مدنی کارها به خوبی انجام شده است که نتیجه یک هم افزایی بسیار جدی و همدلی خیلی خوب بین دستگاه‌ها است.
در بعد بین‌المللی که ما ظرفیت‌های خوبی هم داریم اما ظرفیت‌هایی هستند که طبعا نسبت به بعد داخلی نیاز به یک تدبیر خاصی است؛ علی رغم اینکه کارهای خوبی انجام شده خصوصا کاهارهایی که وزرات امور خارجه انجام داده و اقدامات دادسرای بین‌الملل در راستای صدور نیابت‌های قضائی به کشورهایی که به هر نحوی دخیل بودند در حادثه تروریستی، هنوز آن طور که بایسته و شایسته است اقدامات مناسب و درخوری صورت نگرفته است. البته یک بخشی از آن طبع کار است که در عرصه بین‌المللی اقدامات زمان بر است و به سرعت کارهای داخلی نیست؛ بخش دیگر هم به واسطه ی یک سری تفاصیل و برداشت‌های متفاوت دستگاه‌های داخلی نسبت به امکانات بین‌المللی از جمله کنوانسیون ۱۹۷۳ است که انتظار می‌رود انشالله به زودی در این زمینه هم یک همدلی ایجاد شود و از ظرفیت این کنوانسیون به نحو کامل استفاده شود.
از طرف دیگر، ظرفیت شورای حقوق بشر هم در ترور سردار سلیمانی قابل استفاده است و ستاد حقوق بشر در این زمینه اقداماتی را انجام داده است.

برداشت‌های متفاوت دستگاه‌های داخلی منظورتان است؟
بله؛ در داخل کشور به هر حال نظرات کارشناسی هنوز متفاوت است.

بعد از گذشت یک سال تفاوت در نظر کارشناسی یک مقدار عجیب نیست؟
برای ما هم عجیب است! این که این مسئله هنوز به صورت جدی حل نشده است سوال‌برانگیز است. ضمن اینکه باید تقدیر کرد از حسن نیت و همدلی دوستان مختلفی که در دستگاه‌های مختلف کار می‌کنند اما واقعیت این است که بعد از یک سال اختلاف کارشناسی، اقدامات موثری در عرصه بین‌المللی انجام نشده است.

این ایراد را متوجه چه کسانی می‌دانید؟ نهاد متولی که باعث برداشت متفاوت از یک کنوانسیون آن هم در یک چنین پرونده‌ مهمی می‌شود کجاست؟ وزارت امور خارجه است یا معاونت بین‌الملل قوه قضائیه؟
معاونت بین‌الملل قوه قضائیه با همه دستگاه‌هایی که درگیر بودند در مسئله شهید سلیمانی کارگروه مشترکی داشته است و تمام این دستگاه با هم هم افزایی داشتند. موضع معاونت بین‌الملل مشخص است و کار هم در این نهاد انجام شده و نظر قطعی معاونت بین‌الملل به مراجع مربوطه ارسال شده است. دستگاه‌های اصلی که متولی پیگیری در عرصه بین‌المللی هستند هنوز تفاسیر متفاوت دارند.

وزارت امور خارجه است؟
خصوصاً وزارت امور خارجه است که در تفاسیر متفاوت درگیر هستند.

شما پیگیر این مهم نیستید؟
باید بگویم متاسفانه ما هم با این معضل روبرو هستیم. کاری که انجام شده است از لحاظ تئوریک و نظری عبارت است از اینکه ما یک نظر کارشناسی دقیق را اعلام کرده ایم. هم معاونت بین‌الملل که خبر دارم کار کرده است و هم پژوهشگاه قوه قضائیه کار نظری جدی در این رابطه کرده است. کار کارشناسی باعث اطاله این پرونده شده است. نظر من این است که اگر این پرونده جای کار کارشناسی بیشتر می‌طلبد حرفی نیست و این منطقی است ولی اگر به مرحله‌ای رسیدیم که دست کم مسئله پنجاه پنجاه است فکر نمی‌کنم اطاله آن در این پرونده به صلاح باشد. در پرونده شهید سلیمانی می‌طلبد با همکاری و هم صدایی داخلی در عرصه حقوق بین‌الملل ادبیات‌سازی صورت پذیرد.

ما در پیوستن به کنوانسیون ۱۹۷۳ حق شرط داشتیم؟
اعمال شرط خاصی نداشتیم.

تفسیری متفاوتی که می‌فرمایید در مراجع داخلی نسبت به این کنوانسیون رخ داده دقیقا چه تفسیری است؟
یک سری ملاحظات شده است. ملاحظات حقوقی‌ای که غیرکارشناسی هم نیست. عرض کردم کار کارشناسی است ولی هنوز تعیین تکلیف نهایی نشده است تا بتوانیم بر اساس آن اقدام نهایی را انجام دهیم.

اگر مطابق کنوانسیون ۱۹۷۰ بخواهیم اقدام کنیم، مشخصا چه اقداماتی می‌توانیم انجام دهیم؟
شهید سلیمانی به دعوت رسمی عراق به آن کشور سفر کرده است، یعنی دعوتنامه و ملاقات رسمی داشته است. نخست‌وزیر که بالاترین مقام اجرایی در دولت عراق است در مجلس نمایندگان اعلام کرده است که دعوت نامه شهید سلیمانی هم موجود است و خودشان هم این موضوع را رسانه‌ای کرده اند. وقتی یک دعوتنامه رسمی وجود داشته و شهید سلیمانی هم طی مأموریتی رسمی در عراق حضور داشته، ایشان در حال یک ماموریت رسمی بوده است و طی همان ماموریت رسمی هدف اقدام تروریستی قرار گرفته است. کنوانسیون ۱۹۷۳ از چنین اشخاص و ماموریت‌های رسمی حمایت می‌کند. ما می‌توانیم از حقوق مندرج در این کنوانسیون استفاده کنیم.
بله؛ طرف مقابل ممکن است بگوید این استدلال را قبول ندارم و دعوای متقابل مطرح نماید؛ ما اینقدر حقوقدان با سواد، انقلابی و موثر در کشور تربیت کرده‌ایم که در ترور شهید سلیمانی خودشان را نشان دهند. بخشی از کار دیپلماسی است اما ما فکر میکنیم که کنوانسیون ۱۹۷۳ کشش این را دارد که علیه تروریست‌های قضیه شهید سلیمانی بتوانیم اقدام موثر حقوقی انجام دهیم. این رامن از جایگاه پژوهشگر حقوق بین‌الملل میگویم و معتقدم بحث‌های کارشناسی دراین رابطه بایستی سریع‌تر خاتمه یابد.

آخرین خبری که آقای باقری معاون بین‌الملل قوه قضائیه در این رابطه گفته است، این است که چند ده نفر از عاملان و آمران ترور شهید سلیمانی تحت تعقیب قرار گرفته اند. مرجع طرح این دعوا وزارت امور خارجه است یا معاونت بین‌الملل قوه قضائیه؟
ما عده‌ای را در تحقیقات متهم کرده‌ایم و برخی کشورها و برخی اشخاص حقیقی را هم در این رابطه متهم کردیم. عجالتا نیابت قضائی را هم به کشورهای مربوطه ارسال کردیم تا تحقیقات کامل شود.
بعد از یک سال فقط عاملان و آمران شناسایی شده‌اند و نیابت داده شده است؟! به نظر من قوه قضائیه و دولت منتظر تمام شدن دوره ریاست جمهوری ترامپ هستند تا پس از آن اقدامات لازمه را انجام دهند.
من چنین برداشتی ندارم. به عنوان کسی که حقوق بین‌المللی است چون پرونده بسیار پیچیده‌ای است که دست کم چند کشور در این قضیه دخیل هستند، کار را پیچیده کرده است و طبعاً تحقیقات را هم سخت کرده است. مسئله مبارکی در این رابطه آغاز شده است و به نظر من اقدامات موثری هم تا کنون انجام شده است، منتها ملاحظاتی هم وجود دارد.

به جز عراق، دیگر کدام کشورها در پرونده ترور دخیل هستند؟ آلمان هم هست؟
چیزی که من می‌توانم راجع به آن اظهار نظر حقوقی بکنم این است که به هر حال اگر کشور‌ها یا عناصر دیگری در ترور دخیل باشند که قطعا هستند مراحل حقوقی لازمه در حال طی شدن است.

در سرانجام پرونده چه چیزی پیش‌بینی می‌کنید؟
من فکر می‌کنم که اگر ما خیلی استوار و انقلابی و مدبرانه و با کارهای فنی و دقیق با اعتماد به حقوقدانان خوب داخلی و مومن و موثر کار را جلو ببریم اتفاق مبارکی خواهد افتاد. اقلا در این پرونده در عرصه بین‌المللی رویه جدیدی ایجاد خواهیم کرد. ایجاد رویه به لحاظ حقوقی مهم است. جدیت جمهوری اسلامی را هم در بازدارندگی حقوقی نشان خواهیم داد. از این پس هر کشوری با هر سیستمی به خودش اجازه نخواهد داد دهد که به راحتی اقدامات خلاف قانون انجام دهد. من فکر میکنم که اگر اقدامات ما هیچ اثری نداشته باشد، همین که بازدارندگی حقوقی ایجاد کند، ارزشمند است.
واقعیت این است که منطق قدرت وجود دارد، اما به هرحال ساز و کارهای حقوقی و ساز و کارهای فلجی هم که وجود دارد و میشود از آن استفاده‌هایی کرد بی‌تأثیر نیست. وقتی که شما بازدارندگی حقوقی ایجاد می‌کنید این سیگنال را به بازیگران عرصه بین‌المللی می‌دهید که نمی‌توانند هر اقدامی را بدون تبعات انجام دهند.

مطالعه بیشتر بستن