نقض روزانه حقوق شهروندی ایرانیان با دود ۷ میلیون دلاری ۱۴ دستگاه دولتی

زهرا چیذری: ماجرای آلودگی هوای تهران و کلانشهرها به ویژه در فصل زمستان و با بروز پدیده اینورژن یا وارونگی هوا قصه تازه‌ای نیست. سالهاست هوای آلوده پایتخت و دیگر شهرهای بزرگ خسارات جانی و اقتصادی کلانی را به کشور و به شهروندان وارد می‌کند؛ به گونه‌ای که طبق برآوردها آلودگی هوا سالانه بر بیش از ۳۳ هزار مرگ در کشور تاثیر می‌گذارد، در حالی که تصادفات جاده‌ای حدود ۱۶ هزار نفر تلفات دارد

طبق گزارش بانک جهانی در سال ۲۰۱۸ تعداد فوتی‌های منتسب به آلودگی هوا در ایران سالانه ۱۲ هزار نفر برآورد می‌شود که ۴ هزار نفر از این تعداد مربوط به تهران است. بر این اساس در سال ۲۰۱۸ خسارات ناشی از آلودگی هوا در تهران سالانه دو میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار برآورد شده بود، یعنی روزانه ۷ میلیون دلار. این در حالی است که برخورداری از هوای پاک یکی از بدیهی‌ترین حقوق شهروندی و انسانی است و قوانین متعددی برای داشتن هوای پاک از سوی دولت و مجلس تدوین و تقنین شده است. قانون هوای پاک مصوب سال ۱۳۹۶ آخرین نسخه از قوانین مرتبط با پیشگیری از آلودگی هوا و برخورد با آلوده‌کنندگان آن است. اما این قانون به رغم مشخص کردن وظایف دستگاه ها، راهکارها و حتی جریمه هایش به درستی اجرایی نشده تا بلکه بر زخم کهنه آلودگی هوا مرهمی باشد. این بار اما رئیس دستگاه قضا وارد موضوع مطالبه اجرای قانون هوای پاک شده است. آیت الله سید ابراهیم رئیسی با تاکید بر اینکه هوای پاک و محیط زیست از حقوق عامه است به دادستان کل کشور تاکید کرد موضوع را از طریق معاونت حقوق عامه پیگیری کند. اما ببینیم ماجرای اجرایی نشدن قانون هوای پاک چیست و از این بی‌قانونی باید به کدام محکمه پناه برد؟
این روزها و با عبور وضعیت هوای تهران و کلانشهرها از وضعیت قرمز در کنار بحران پاندمی کرونا و تشدید این بحران با آلودگی هوا، بیشتر از هر زمانی جای خالی اجرای قانون هوای پاک احساس می‌شود. قانونی که طی سالهای گذشته چندین بار تغییر کرد و به روز‌رسانی شد اما این قانون هم مانند بسیاری از قوانین دیگر کشورمان اجرایی نشده و همین جا ماندن از اجرا موجب شده تا در این روزهای کرونایی بیش از هر زمان دیگری با چالش آلودگی هوا مواجه باشیم. انطور که عباس شاهسونی رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت می‌گوید، آلودگی هوا چهارمین علت مرگ در دنیا محسوب می‌شود و بعد از فشار خون بالا، مصرف دخانیات و سوءتغذیه، آلودگی هوا چهارمین علت مرگ و میر است و دومین علت مرگ ناشی از بیماری‌های غیر واگیر بعد از مصرف دخانیات قرار دارد. آلودگی هوا می‌تواند بر روی سکته قلبی، سکته مغزی، سرطان ریه، دیابت و…. موثر باشد.
آلودگی هوا ریه‌ها و سیستم تنفسی را درگیر و با کاهش ایمنی افراد آنها را مستعد ابتلا به کرونا می‌کند و از سوی دیگر ذرات معلق در هوا می‌توانند یک نوع مسیر انتقال برای کرونا باشد. بنابراین آلودگی هوا تا ۱۵ درصد منجر به افزایش موارد ابتلا و مرگ به علت کرونا می‌شود. در چنین شرایطی اگر قانون هوای پاک اجرایی می‌شد، نه نگران مرگهای ناگهانی ناشی از آلودگی هوا بودیم و نه نگران تشدید بحران کرونا با آلودگی هوا.

دستور رئیس قوه قضائیه برای پیگیری اجرای قانون هوای پاک
چند روز پیش بود که حجت‌الاسلام درویشیان رئیس سازمان بازرسی کل کشور در جلسه شورای عالی قوه قضائیه با تاکید بر اینکه قانون هوای پاک مصوب سال ۹۶، وظایف وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها را در این زمینه مشخص کرده افزود:” ما ۱۵ علت مؤثر در این زمینه را بررسی و ترک فعل مسئولان مربوطه در انجام قانون را احصاء و به مجلس اعلام کردیم.”
سید ابراهیم رئیسی رئیس قوه قضائیه هم در واکنش به گزارش رئیس سازمان بازرسی و گزارش دادستان کل کشور در این زمینه هوای پاک و محیط زیست سالم را از حقوق عامه دانست و افزود:”آلودگی هوا از معضلاتی است که کشورمان هر چند وقت یک بار در یک استان یا به صورت سراسری درگیر آن می‌شود. قانون هوای پاک وظایفی را برای مسئولان و دستگاه‌های مختلف مشخص کرده و معلوم می‌شود وقتی با این معضل مواجه می‌شویم مسئولی کم کاری و ترک فعل کرده است که نباید نسبت به این موضوع ملاحظه کرد، چون مردم ضرر می‌کنند.”
رئیسی با تاکید بر اینکه نباید در برابر نقض حقوق عامه سکوت کرد و اجازه داد مردم به خاطر ترک فعل برخی مسئولان و عدم اجرای قانون آسیب ببینند، به دادستان کل کشور تاکید کرد موضوع را از طریق معاونت حقوق عامه پیگیری کند.

۱۴ نهاد مسئول در قانون هوای پاک
اما قانون هوای پاک چه می‌گوید و این قانون اگر اجرا می‌شد چه اتفاق مثبتی در حوزه محیط زیست و مقابله با آلودگی هوا اتفاق می‌افتاد؟
محمد درویش کارشناس و فعال محیط زیست درباره قانون هوای پاک به حامی عدالت می‌گوید:”ما در کشورمان قوانین خوبی برای مقابله با آلودگی هوا داریم، که آخرین مورد ان همین قانون هوای پاک مصوب سال ۱۳۹۶ بود و وظایف ۱۴ نهاد مسئول در حوزه مقابله با آلودگی هوا را کاملا مشخص و تفکیک کرد و سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان سازمان ناظر بر اجرای این قانون معرفی شد. اما انچه که مهم است و سبب می‌شود تا ما همچنان با این معضل روبرو باشیم این است که این قانون از سوی نمایندگان مجلس که آنرا تصویب کرده‌اند و دولتی که انرا تدوین کرده جدی گرفته و اجرا نمی‌شود.”
به گفته وی ما در کشورمان قوانین زیادی داریم و در طول ۱۱۰ سال بیش از ۱۱ هزار قانون تصویب کرده ایم، در حالی که فرانسه در طول ۲۰۰ سال گذشته تنها دو هزار قانون تصویب کرده است و همین ما را یکی از ۵ کشوری قرار می‌دهد که بیشترین تعداد قوانین را داریم. ولی این قوانین نه تنها نتوانسته مشکلات ما را حل کند بلکه موجب سردرگمی بیشتر قانونگذاران و قضات و مسئولان حسن اجرای قوانین شده است و در نهایت کیفیت زندگی مردم از دست می‌رود.


تخلف از قانون هوای پاک برای استحصال انرژی‌های نو
مازوت متهم اصلی آلودگی این روزهای هوای تهران است. آنطور که عیسی کلانتری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید، پالایشگاه‌های مدرن ۵درصد مازوت تولید می‌کنند، ولی پالایشگاههای ما ۴ برابر بیشتر مازوت تولید می‌کنند. بنا به تاکید وی بررسی‌های این سازمان نشان می‌دهد که کیفیت گازوئیل مصرفی در کشور کاهش پیدا کرده است و در عین حال برخلاف قانون هوای پاک و مصوبه ستاد مقابله با کرونا، صنایع سنگین در حال سوزاندن مازوت هستند. وی مدعی است معاون دادستان کل کشور به استان‌ها بخشنامه داده تا کسی مانع سوزاندن مازوت نشود.
به گفته کلانتری با سرد شدن هوا مصرف گاز در میان خانواده‌ها افزایش یافته که این مسئله موجب شده تا گاز مورد نیاز صنایع و نیروگاه‌ها به عنوان سوخت کم شود. از سوی دیگر صنایع و نیروگاه‌ها هم که نمی‌توانند بدون سوخت بمانند چون باید برق مورد نیاز کشور تولید شود بنابراین ناچارند که از مازوت به عنوان سوخت استفاده کنند.
رئیس سازمان حفاظت از محیط‌زیست‌ معتقد است:” چون اکنون گاز به اندازه کافی نیست پس جایگزین آن مازوت است. بنابراین یا مردم باید رعایت کنند گاز کمتری مصرف شود یا اینکه مازوت سوخته شود چون اگر گاز همچنان بی‌رویه استفاده شود مصرف مازوت اجتناب ناپذیر است.”
زنگه وزیر نفت هم اعلام کرد بود که به علت مصرف زیاد گاز توسط خانواده‌ها کمبود گاز وجود دارد بنابراین یا باید برق تولید نشود یا اگر بخواهد تولید شود بخشی باید با مازوت باشد.
اما براستی ما به جز سوزاندن مازوت چاره دیگری نداریم؟ درویش در پاسخ به این سوال حامی عدالت می‌گوید:” طبق قانون هوای پاک ما باید به سمت استحصال انرژی‌های نو حرکت می‌کردیم و اگر این اتفاق افتاده بود ما اینقدر نیازمند نیروگاه‌های حرارتی نبودیم که حالا بخواهیم مازوت آنها را تامین کنیم و انتظار داشته باشیم شهروندان یا خاموشی را تحمل کنند ویا مازوت را! چرا ما باید بین بد و بدتر یکی رو انتخاب کنیم؟ برای اینکه به همان قوانینی که تصویب کرده است عمل نمی‌کند!”
وی در پاسخ به این سوال که آیا ایران به رغم رتبه جهانی در منابع گازی دنیا، مشکل تامین گاز دارد که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از مردم می‌خواهد یا مصرف گازشان را پایین بیاورند و یا خاموشی و آلودگی ناشی از مازوت رو تحمل کنند! هم اینگونه پاسخ می‌دهد:” برای همین است که چنین حرفهایی به نظر قابل پذیرش نمی‌آید چراکه چگونه ممکن است ما صادر‌کننده گاز باشیم اما گاز نداشته باشیم! هر چند خود گاز هم آلودگی‌هایی دارد اما آلودگی‌اش نسبت به مازوت کمتر است. “

تکلیف قانونی دولت در تامین ۵ هزار مگاوات برق
از انرژی‌های نو
بنا به تاکید این کارشناس و فعال محیط زیست، طبق تکلیف قانون هوای پاک ما باید به سمت استفاده از انرژی‌های پاک حرکت می‌کردیم. ما در کشور بیش از ۳۰۰ روز هوای آفتابی داریم، انرژی

مطالعه بیشتر بستن