بررسی موردی دستورالعمل ارزیابی اتقان آرای قضائی

در اجرای بند «د» ماده ۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه (۱۴۰۰ـ ۱۳۹۶) مصوب ۱۴. ۱۲. ۱۳۹۵ مبنی بر ارتقای شاخص‌های توسعه حقوقی و قضائی در طول اجرای قانون برنامه حداقل به شرح جدول مقرر و در راستای تأکیدات مقام معظم رهبری درزمینۀ ضرورت اتقان آراء قضائی و فراگیر شدن آن به‌عنوان پیش‌نیاز تحول قوه‌قضائیه و به‌‌منظور ارتقای کیفیت دادرسی، نظارت کیفی بر نحوه عملکرد قضائی و افزایش صدور آراء متقن و مستحکم، دستورالعمل ارزیابی اتقان آراء قضائی مصوب ۲۲. ۱۰ ۱۳۹۹ توسط رئیس محترم قوه قضائیه ابلاغ گردید که در ادامه به همراه یک نمونه رأی، بررسی موردی گردیده است.

 


۱) شاخص‌ها و ساختار رأی متقن
تمامی آرائی که در مراجع قضائی اعم از دادسرا، دادگاه‌های بدوی و تجدیدنظر، دیوان عالی کشور، دیوان عدالت اداری، شوراهای حل اختلاف، دادسرا و دادگاه‌های نظامی صادر می‌شوند، مشمول ضوابط دستورالعمل ارزیابی اتقان آراء قضائی می‌باشند (ماده ۲۳ این دستورالعمل).
رأی متقن ضمن تنظیم گردش کار مستقل، دارای ساختاری به شرح زیر می‌باشد: (الف) مقدمه: شامل مواردی از قبیل مشخصات اصحاب دعوی، وکلا یا نمایندگان قانونی آنان، موضوع درخواست، بیان فرایند دادرسی، توصیف دقیق رفتار ارتکابی، نحوه شروع به تعقیب، عنوان اتهامی، زمان و محل وقوع آن، خواسته خواهان یا شاکی و تغییرات احتمالی آن، بیان ایرادات، دفاعیات و دلایل طرفین؛ (ب‌) بدنه اصلی رأی: شامل مواردی مانند ارزیابی ادله، دفاعیات و مستندات طرفین، تطبیق دقیق رفتار ارتکابی با اعمال یا وقایع حقوقی با عناوین قانونی به‌طور مستدل، رد یا پذیرش مستدل دلایل، ‌ذکر مستندات، اعم از مواد قانونی، قواعد فقهی، منابع معتبر اسلامی، فتاوی معتبر یا اصول حقوقی و انشای حکم یا قرار؛ (پ‌) قسمت پایانی: شامل اعلام حضوری یا غیابی بودن رأی، قطعیت یا قابل‌اعتراض بودن آن، مهلت و مرجع رسیدگی‌کننده به اعتراض، مرجع رسیدگی، نام، نام خانوادگی،‌ سمت و امضا قاضی یا قضات صادر‌کننده رأی و تاریخ صدور رأی است (ماده ۲ دستورالعمل ارزیابی اتقان آراء قضائی).
شاخص‌های رأی متقن حسب مورد عبارت است از: (الف) رعایت قوانین و مقررات مربوط به صلاحیت‌ مراجع قضائی از قبیل ذاتی، محلی و صلاحیت شخصی قاضی؛ (ب‌) متکی بودن رأی بر تبیین مبانی استنباط، دلایل معتبر با ذکر دقیق آن‌ها در متن رأی، ازجمله انعکاس مفاد شهادت شهود و مطلعان و ذکر امارات و قراین یا اظهارات شهود یا مطلعان، عین اظهارات دربردارنده اقرار و تحلیل یافته‌ها (مستدل بودن)؛ (پ) ذکر مواد قانونی و مقررات و در صورت خلأ آن، استناد به منابع معتبر اسلامی و فتاوای معتبر و اصول حقوقی (مستند بودن)؛ (ت) عقلانی، منطقی بودن و قدرت اقناع‌کنندگی رأی که درنتیجه قوت استدلال و تفسیر، منجز بودن، عدم تناقض و تضاد در مفاد رأی و عدم استناد

مطالعه بیشتر بستن