شفافیت قانونی در بن بست

نیره ساری : شفافیت آرای نمایندگان در حالی با رای منفی مجلس یازدهم رو به رو شد که اطلاع مردم از عملکرد نمایندگان و پاسخگو شدن نمایندگان نسبت به رای خود موجب ارتقای بلوغ سیاسی-اجتماعی مردم و تقویت ساختار انگیزشی آن‌ها برای مشارکت در فرآیند قانون‌گذاری کشور می‌شود. شفافیت یکی از راهبردهای اصولی برای پیشگیری از فساد و مسئله تعارض منافع معرفی شده است چراکه وجود شفافیت در پارلمان‌‌ها کمک می‌کند که مردم از عملکرد نمایندگان خود مطلع شوند و نمایندگان نیز نسبت به مردم پاسخگو باشند. مجلس به عنوان یکی از ارکان قانونگذاری در کشور می‌تواند شروع کننده این شفافیت باشد. با چنین روندی در مراحل بعدی سایر نهادها و دستگاه ها با الزام شفافیت آرا به مردمی سازی و اقناع و ایجاد مشارکت اجتماعی همراه خواهند شد. شاید بهتر باشد با بازبینی قانون آیین ‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی «انتشار آرای نمایندگان» به عنوان اصل کلی و اولیه باشد، مگر آنکه علت‌‌های مشخصی برای عدم انتشار وجود داشته‌باشد.

طرح شفافیت آرا در مجلس یازدهم با اختلاف سه رای به حدنصاب دوم سوم آرا برای تغییرآئین نامه داخلی نرسید و رای نیاورد. ۶۵ درصد موافق و ۳۰ درصد مخالف اما اقلیت پیروز شد چراکه تصویب طرح طبق آیین نامه به دو سوم رای حاضران نیاز دارد اما با سه درصد کمتر تصویب نشد.
شفافیت آرا با همه شفافیت های دیگر از جمله اجرای ماده ۲۹ برنامه ششم توسعه که شفافیت درآمد مسوولین است فرق دارد. شفافیت آرا یک طرح راهبردی برای اصلاح حکمرانی است و بلوغ مسوولین در فهم درست از مردم سالاری است.
مهمترین استدلال مخالفان طرح، پوپولیسم است. در واقع برخی معتقدند نمایندگان با این روش دو شخصیتی خواهند شد و شاخص رای دادن مبنای تشخیص کارشناسی نیست بلکه شاخص فرار از فشار اجتماعی، هزینه ندادن و رها کردن خود از دردسر بوده است. آنها اعتقاد دارند با اجرای این طرح تصمیم نماینده ها مقابل غوغای رسانه ها و تخریب ها، غیرکارشناسی و پوپولیستی خواهد شد.
این در حالی است که موافقان اعتقاد دارند نمایندگان باید صلاح و مصلحت را فارغ از نظر افکار عمومی در نظر گیرند. افزون بر این شفافیت ارا به دنبال خود نتایج مثبتی به دنبال دارد که نظر مخالفان بیشتر می تواند شبیه بهانه باشد تا منطق درست و قابل پذیرش.

دلایل اهمیت شفافیت آرا
مردم حق دارند بدانند چه کسانی پای منافع ملت می ایستند.کارشناسان حوزه‌های مختلف برای اینکه بتوانند با تحلیل های خود مردم و سیاستمداران را در اخذ تصمیماتشان بهتر کمک کنند به شفافیت آراء نمایندگان نیاز دارند. اهمیت شفافیت آرا بر این اساس است که اطلاع مردم از عملکرد نمایندگان و پاسخگو شدن نمایندگان نسبت به رای خود موجب ارتقای بلوغ سیاسی-اجتماعی مردم و تقویت ساختار انگیزشی آن‌ها برای مشارکت در فرآیند قانون‌گذاری کشور می‌شود.
شفافیت آراء باعث افزایش دقت و مسئولیت پذیری نمایندگان در مطالعه طرح ها و لوایح می شود و در نتیجه بهبود تصمیمات را به دنبال دارد. افزون بر این بهترین تصمیم در بالاترین سطح کارشناسی بدون اعتماد مخاطب محکوم به شکست است. نماینده ها باید برای اتخاذ هر تصمیمی ابتدا اعتماد جامعه را جلب کنند و برای اجماع سازی کارشناسی تلاش کنند.لذا مجلس پنهانکار در بالاترین سطح کارشناسی هم باشد نمی تواند کارامد باشد..
مجلس برای حاکم شدن شفافیت از خود شروع کند چراکه اگر در مجلس شورای اسلامی شفافیت آرا حاکم شود راه برای بسیاری از معاملات پشت پرده بسته خواهد شد. ‏این طرح پاسخ به یکی از ‎مطالبات بنیادین مردم است. وکلای ملت علاوه بر اینکه خود در اتاق شیشه ایی قرار می گیرند، دستشان بازتر می شود تا از مسولان و مدیران با قدرت بیشتری پرسشگری کرده و راه ‎زدوبند و ‎فساد بسته می‌شود.در آمریک نیز ابتدا برخی نمایندگان به صورت داوطلبانه آراء خود را اعلام عمومی کردند بعد از آن شفافیت آراء نمایندگان تبدیل به یک عرف سیاسی شد.
در واقع شفافیت آرا تنها یک تغییر در مدل اداره مجلس نیست بلکه یک الزام و متغیر کلیدی در اصلاح راهبردی مدل حکمرانی در کشور محسوب می شود. مجلس به عنوان یکی از ارکان قانونگذاری در کشور می تواند شروع کننده این شفافیت باشد. با چنین روندی در مراحل بعدی سایر نهادها و دستگاه ها با الزام شفافیت آرا به مردمی سازی و اقناع و ایجاد مشارکت اجتماعی همراه خواهند شد.

بررسی شفافیت آرای نمایندگان در کشورهای جهان
اندیشکده شفافیت برای ایران (tp4.ir) گزارشی را تهیه کرده است که در آن به بررسی شفافیت آرای نمایندگان در کشورهای جهان پرداخته شده است.
در این گزارش شفافیت پارلمانی به معنای انتشار دقیق و با کیفیت اطلاعات پارلمانی تعریف شده است که زمینه را برای نظارت همگانی بر عملکرد پارلمان فراهم می‌کند. امروزه در بسیاری از پارلمان‌های کشورهای جهان اصل شفافیت آرا پذیرفته‌ شده‌ است و آرای هر نماینده از طریق سایت پارلمان به اطلاع عموم مردم می‌رسد.
در این قبل از بررسی کلی مطالعه شفافیت یکی از راهبردهای اصولی برای پیشگیری از فساد و مسئله تعارض منافع معرفی شده است چراکه وجود شفافیت در پارلمان‌ ها کمک می‌کند که مردم از عملکرد نمایندگان خود مطلع شوند و نمایندگان نیز نسبت به مردم پاسخگو باشند.

شفافیت پارلمانی چیست؟
طبق این گزارش در تعریف شفافیت پارلمانی آمده است: شفافیت پارلمانی یکی از زیر شاخه‌های شفافیت سیاسی و حاکمیتی است. شفافیت پارلمانی علاوه بر تحقق حق ذاتی مردم در آگاهی و نظارت بر کارگزاران حکومتی، سبب افزایش اعتماد مردم به این نهاد و در نتیجه افزایش مشارکت مردم در انجام وظایف پارلمانی و کمک به پارلمان می‌شود. با شفاف شدن پارلمان‌ ها مردم می‌توانند اطلاعات مربوط به نماینده خود را از سایت‌ های رسمی مربوط به پارلمان و صفحات مربوط به نمایندگان دریافت کنند. این اطلاعات شامل عملکرد فردی نمایندگان، کمیسیون‌ ها، صحن علنی، حوزه نظارتی و سایر بخش‌های مرتبط با پارلمان است. بیانیه جهانی شفافیت پارلمانی در سال ۲۰۱۲

مطالعه بیشتر بستن