پس از فروش، پس گرفته می‌شود!

لیلاجعفری: فروش آثار هنری یکی از دغدغه‌های جامعه‌ی هنری است. بسیاری از هنرمندان در گوشه‌ و کنار سرزمین‌مان با مرحله‌ای دشوار، به نام فروش آثارشان رو به رو بوده‌اند. برخی با کشیدن تابلوی نقاشی و برخی با خلق یک پیکره، و یا با به وجود آوردن آثار دیگر هنری اعم از موسیقی، شعر، فیلمنامه، داستان، فیلم، عکس، و… عمر خود را در راه خلق آن‌ها صرف می‌کنند. روشن است که هنرمند با صرف عمر و زمان خود در راه خلق آثار هنری، به بازده مالی آن نیز فکر می‌کند تا بتواند معیشت و زندگی خود و احیانا خانواده خود را نیز بگذراند.

گالری‌ها و نگارخانه‌های کشور در روزها و فصول مختلف سال، نمایش دهنده‌ی آثار هنرهای تجسمی هستند تا این آثار را به دید و نگاه همگان بگذارند؛ تا آثار هنری علاوه بر نمایش، مشتری خود را بیابد و به این ترتیب، چرخ هنر گردش خود را از دست ندهد.
گردش این چرخ وگردونه گاه با دشواری‌هایی رو به روست. به همین مناسبت با هنرمند رشته‌ی نقاشی و صاحب نگارخانه‌ی شیث، شیث یحیایی گفتگو کرده‌ایم. این پیشکسوت هنر نقاشی، عضو هیئت موسس تعاونی نگارخانه داران بوده و ریاست هیئت مدیره آن را در دو دوره از دوره‌های سه ساله‌ی آن، به عهده داشته است. با هم حاصل این گفت‌وگو را که به چراهای حقوقی فروش آثار هنری می‌پردازد، می‌خوانیم.

هنرمندان رشته‌های هنری، به‌ویژه نقاشی، مورد حمایت‌های لازم حقوقی قرار می‌گیرند؟
خانواده‌ی هنری مظلوم واقع شده است و گاهی اتفاقاتی مانند حراجی‌های هنری داخلی و خارجی، باعث می‌شود تا این خانواده دیده شود. تا جایی که من اطلاع دارم، در این میان به جز بیمه‌ی هنرمندان، و پرداخت مبالغ ناچیزی وام به این قشر، حمایت دیگری وجود ندارد. در کشور ما چندین دانشگاه وجود دارد که دانشکده‌های هنری دارند. باید ریشه‌ای‌تر به مسئله نگاه کرد و دید چه تدابیری برای خروجی این دانشکده‌ها در نظر گرفته شده است؟ آیا از نظر حقوقی و قانونی مورد حمایت‌های لازم قرار می‌گیرند؟

از مبالغی که برای فروش آثار نقاشی پرداخت می‌شود بگویید. گران‌ترین اثری که تا به حال در گالری خود فروخته‌اید چه مبلغی بوده و اثر چه کسی بوده است؟
گران‌ترین اثری که تا کنون در گالری شیث فروخته شده است، اثری از زنده‌یاد جواد حمیدی است که مستر بودند و سه اثر از آثارشان در گنجینه موزه‌ی لوور نگهداری می‌شود. دو سه ماه پیش، این تابلو را خانم هنردوستی برای فروش به گالری آورد که توانستیم پس از مدتی، صد میلیون تومان آن را بفروشیم که هقتاد و پنج میلیون تومان از آن، به صاحب اثر که به گالری سپرده بود، پرداخت شد و بیست و پنج میلیون تومان از آن نیز به گالری تعلق گرفت.

آیا تا به حال آثاری که از هنرمندان سرشناس و صاحب‌نظر در گالری شیث به فروش رسیده، بیش از این مبلغ بوده است؟
خیر، نبوده است. وقتی فروشی با قیمت گزاف در کشور رخ می‌دهد، معمولا باید به دنبال نوعی تبلیغ بود. مثلا باید دید صاحب تابلو چه کسی است و این که چند دست چرخیده تا به دست خریدار برسد. باید دید دلالی پشت سرش هست یا نه. و باید دید که به طور حقیقی، چه مبلغی نصیب هنرمندش می‌شود. دراین باره می‌توان به سرمایه‌گذارانی اشاره کرد که بر روی هنرمندان خاصی سرمایه‌گذاری کرده که این سرمایه‌گذار ممکن است حتی خود صاحب گالری نیز باشد.

آیا با مبالغ سنگینی که برای فروش برخی از آثار هنری پرداخت می‌شود موافق هستید؟
شخصا آرزو دارم که مبالغ بالا که حاصل خرید آثار هنری به جامعه‌ی هنری و هنر در کشور تزریق شود و این به نظر من آرزوی هر هنرمندی است. اما در صورتی که دست دلال و واسطه و یا انتقال ارز به خارج از کشور و یا مواردی از این دست در کار نباشد. چون گاهی یک اثر حاصل نصف عمر یک هنرمند است. پس هر مبلغی هم که بابت آن پرداخت شود، زیاد نیست. روی هم رفته همه می‌دانیم که اثر هنری، قابل قیمت‌گذاری نیست.

چرا مردم توجه شایسته‌ای به خرید آثار اصل هنری ندارند و کمتر این آثار را به یکدیگر معرفی و یا خریداری می‌کنند؟
یکی از دلایل این که مردم هنر را نمی‌شناسند و در واقع هنر در زندگی بسیاری از مردم جایگاهی ندارد، کاستی در حمایت‌های لازم به منظور ارزش‌گذاری هنر در زندگی مردم است. این ارزش‌گذاری وقتی به خوبی صورت می‌گیرد که مردم شاهد حمایت‌های ویزه از آن باشند. باید به مردم ارزش آثار هنری شناسانده شود. تا وقتی که به آثار هنری اعتباری داده نشود، اعتمادی حاصل نمی‌شود. در حال حاضر حتی در همین ایامی که به دلیل کرونا مشکلات گالری‌ها هم زیاد شده است، باید مراقب آسیب‌هایی که به این رشته وارد می‌شود بود. در حدود دویست گالری در تهران وجود دارد که تا به حال بسیاری از آنان در این دوران تعطیل شده‌اند و ممکن است تا پایان کرونا درصد کمتری نیز از آنان، باقی و فعال بمانند.

همین ویژگی ممکن است باعث شده باشد تا دست دلالان به فروش هنرهای تجسمی باز شود؟
قطعا این کم‌توجهی بی‌تاثیر نیست. ولی جامعه ما بستر خوبی برای خرید آثار هنری دارد. شخصا یک روز سال‌ها پیش شاهد بودم که شخصی هنگام نظافت خانه‌ی اجدادی خود یکی از تابلوهای نفیس را که اثر یکی از هنرمندان صاحب‌نامی به نام حسین رهنوردکار، مشهور به انوش بود، در محله‌ای که نگارخانه شیث، در آن قرار دارد، آورد و کنار سطل زباله گذاشت. آن روز از شخصی خواستم تا تابلو را به گالری بیاورد، وقتی تابلو را دیدم تمییزش کردم و در گوشه‌ای نگه داشتم، تا این که همین اواخر آن را در گالری به قیمت سی میلیون تومان فروختم و تمامی مبلغش را به سیل‌زدگان، در سیلی که در یکی از شهرها آمد، اهدا کردم.

پس این اثر ارزشمند در همین سال ۱۳۹۹ و در نگارخانه شما، فقط سی میلیون تومان فروخته شده است؟!
بله و جالب این‌که این اثر با گذشت زمان و عمر حدودا پنجاه ساله‌ای که داشت، ارزش افزوده نیز پیدا کرده بود و این نشان می‌دهد که هنر و هنرمند در کشور، هنوز به درستی شناخته نشده است.

چرا فکر می‌کنید که حمایت‌های لازم دولتی، فروش آثار هنری را بالا می‌برد؟
جامعه ما تک‌محصولی است در حالی که آثار هنری جایگزین خوبی برای این مورد است. چشم و هم‌چشمی خوب نیست، اما جامعه ما با داشتن این ویژگی می‌تواند در فروش آثار هنری موفق شود. اگر قوانینی برای ترویج بیشتر آثار هنری در جامعه تدوین شود، جامعه با استفاده از همین خصوصیتی که دارد، با تبلیغات لازم و ضمانت‌هایی که می‌تواند برای ارجاع آثار در اختیار داشته باشد، خود به خود هنر را بیشتر می‌پذیرد و بیشتر در زندگی خود جای می‌دهد. شخصا در این‌باره اقدامی که توانسته‌ام انجام دهم این است که، در گالری شیث اگر خریداری تابلویی را بخرد و ببرد و استفاده هم بکند ولی از خرید خود پشیمان شود، خودم آن را پس می‌گیرم، و مبلغش را نیز به تمامی باز می‌گردانم. بسیاری از دیوارها خالی است، این خالی بودن را می‌توان پتانسیل مناسبی برای حمایت از هنرمندان قرار داد.

در این‌باره بیشتر توضیح دهید.
نمونه‌ای را بازگو می‌کنم که خالی از لطف نیست. در سال ۱۳۵۰ دستیار استاد نقاشی به نام آلک گازاریان بودم. همان زمان که بیشتر مشتری‌ها و خریداران استادم از کشورهای دیگر و هنر دوستان سرشناس بودند، یک روز شخصی که در خیابان بهشتی (عباس‌آباد سابق)، فرش فروشی داشت، به گالری ما آمد و سفارش تابلویی را داد. آن تابلو پس از ورود به فروش‌فروش، به طور اتفاقی سر از خانه‌ی یکی از خانواده‌های ثروتمند درآورد. گویا دوستان و خانواده‌های فامیل با دیدن آن تابلو از بیم این که نسبت به قوم و خویش خود کمبودی نداشته باشند، پرسان پرسان، مغازه فرش و سپس گالری ما را در آتلیه پیدا می‌کنند. ما در آن وقت ظرف چند روز سفارش چند تابلو را با همان طرح از تعدادی از دوستان و آشنایان شخص خریدار گرفتیم، جالب این که خود ما در آتلیه، هیچ اطلاعی از رقابت و چشم و هم‌چشمی این افراد با یکدیگر نداشتیم. درواقع چشم و هم‌چشمی، بستر سفارش آن تابلوها شده بود!

مالیات مربوط به خرید و فروش شامل حال هنرمندان و خالقان آثار هنری نیز می‌شود؟ آیا هنرمندان در گالری چنین مالیاتی را می‌پردازند؟
آثار هنری در تمام جهان مالیات ندارد. از حدود شش یا هفت سال پیش هم در ایران هنرمندان از مالیات معاف شدند. چون به طور معمول هشتاد درصد از مبلغ فروش اثر، متعلق به هنرمند است و تنها، حدود بیست تا سی درصد آن به گالری تعلق می‌گیرد. ممکن نیز هست که در برخی کشورها مبالغی نظیر مالیات از هنرمندان دریافت شود، که باید به این نکته توجه کرد که این دریافت با زمینه‌سازی بسیار دقیق حمایتی صورت می‌گیرد. برای نمونه هنرمندان برخی از کشورها در همین رزها و ماه‌های کرونا، از حمایت مناسب مالی از سوی دولت‌های‌شان برخوردار بوده‌اند.

آیا نگارخانه‌ها از حمایت حقوقی نیز برخوردار هستند؟
آیین‌نامه‌ای تدوین شده است به نام آیین‌نامه‌ی نگارخانه‌داری، که بر مبنای یکی از بندهاست و ۱۷ ماده و دو تبصره دارد که در حال حاضر نیز در حال تغییراتی از سوی مراکز تجسمی و انجمن صنفی نگارخانه داران است.

مطالعه بیشتر بستن