فاصله دانشگاهها و حقوق بین الملل از زمین تا ثریا

علیرضا سزاوار: جمهوری اسلامی ایران تاکنون حداقل ۵ مرتبه به دیوان بین المللی لاهه مراجعه کرده و از این حیث یکی از پر مراجعه‌ترین کشورها به دیوان لاهه هستیم. این تازه جدای از دیگر پرونده‌های بین المللی بانک‌های بزرگ کشور و دعاوی مخصوص به فیفاست. تربیت نکردن وکلای زبده و کافی در حوزه حقوق بین‌الملل باعث شده ایران در پرونده‌های بین‌المللی یا نتواند بخوبی از خود دفاع کند یا بازنده شده و هم غرامت‌های سنگین پرداخته و هم دستمزدهای کلان به وکلای خارجی داده است.
محکوم شدن ایران در پرونده‌هایی نظیر خط لوله نفت به امارات معروف به کرسنت، پرونده گازی ایران و ترکمنستان که منجر به پرداخت غرامت از سوی ایران شد و اخیرا نیز جریمه ۱۶۵میلیارد تومانی ایران برای پرونده ویلموتس را می توان معروف‌ترین پرونده‌هایی دانست که ایران در آنها بازنده شده است.


انگشت شمار وکلای ایرانی در کنار وکلای خارجی
برخی پرونده‌هایی ایران در دعاوی بین المللی خسارت‌های مالی و معنوی زیادی را برای کشور به‌همراه داشته و اعتبار کشور را در عرصه‌های بین‌المللی با خطر مواجه کرده است.
بررسی روند پرونده‌های مختلف بین‌المللی نشان می دهد که در اکثر مواقع ایران نتوانسته کتمل و دقیق از حق قانونی خود دفاع کند. مسئله ای که یکی از مهم‌ترین دلایلش نبود تعداد کافی از وکلای زبده در دعاوی بین‌المللی است. سالهاست که انگشت شمار وکلای ایرانی در کنار وکلای خارجی توانسته‌اند در دادگاه‌های بین‌المللی به‌عنوان نماینده ایران حاضر شده و به دفاع از حق کشور پرداخته‌اند.
اتفاقا تعداد اندک وکلای ایرانی موجب شده تا برخی رسانه‌ها در مصاحبه با این افراد، نام آنها را برای مردم آشنا کنند اما در مجموع درطول بیش از چهار دهه گذشته، کار ایران به بهانه‌های مختلف به دادگاه‌های بین‌المللی کشیده شده و در مواقع زیادی نیز رای صادره به ضرر کشور تمام شده است.
در حوزه حقوق بین‌الملل هنوز کارشناس زبده به اندازه کافی نداریم واین مشکل نه فقط کار را برای کشور در دعاوی بین‌المللی پیچیده کرده، بلکه به‌نظر می‌رسد حتی در بسیاری از دانشگاهها نیز توجه ویژه‌ای به این حوزه وجود ندارد و احتمالا دانشکده‌های حقوق مطرح کشور ترجیح می‌دهند توجه خود را به تربیت نیروی انسانی متخصص در دیگر گرایش‌های رشته حقوق بگذارند.

مسئله ای که دانشکده‌های حقوق جدی نمی گیرند
کوتاهی برخی دانشکده‌های حقوق در حوزه حقوق بین الملل تاکنون خسارت‌های جبران‌ناپذیری را متوجه کشور کرده و درصورت تداوم همین وضعیت می‌تواند شرایط سخت‌تری را پیش‌روی کشور بگذارد.
توجه نداشتن به پیچیدگی‌های حقوقی در بحث قراردادهای بین المللی، در حال حاضر به یکی از عادت‌های بسیاری از نهادهای دولتی تبدیل شده و یکی از عوامل اصلی در محکومیت کشور محسوب می‌شود.
موفقیت در قراردادهای کلان ملی و نیز در محاکم بین المللی استفاده از تجربیات وکلای زبده در دانشکده‌های حقوق در راستای تربیت نیروی انسانی متخصص و مسلط به مباحث حقوق بین‌الملل است. مسئله ای که از سوی بسیاری از دانشکده‌های حقوق جدی گرفته نمی شود و نتیجه آن تحمیل هزینه‌های مالی زیاد در پرونده‌های مختلف به کشور است.


صدر نشینی دانشگاه شهید بهشتی در حقوق بین الملل
پژوهشگران حقوقی دانشگاههای کشور نیز تاکنون در حوزه حقوق بین الملل تحقیقات اندکی منتشر کرده اند. براساس پایگاه اطلاعات علمی ایران یا همان سایت گنج، محققان دانشکده‌های حقوق در ۹۹ سال اخیر یعنی از سال ۱۳۰۰ تاکنون فقط ۲۹۳۱ پایان‌نامه و رساله با موضوع حقوق بین‌الملل منتشر کرده‌اند.
در حالیکه در چهار دهه اخیر پرونده‌های بسیاری از سوی نهادهای مختلف کشور در محاکم بین المللی مطرح شده اما داده‌های پایگاه اطلاعات علمی کشور نشان می دهد که تا قبل از سال ۱۳۸۶ به طور میانگین سالانه ۳۷ مقاله در حوزه حقوق بین‌الملل منتشر شده است.
اطلاعات منتشر شده از سایت گنج نشان می دهد که سهم دانشجویان کارشناسی‌ارشد در حدود ۷۰ درصد از دانشجویان مقطع دکتری حقوق بیشتر بوده است. در بین جامعه دانشگاهی کشور هم بیشترین پژوهش‌های انجام شده در حقوق بین الملل به ترتیب متعلق به دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد است.
در این میان اساتید و دانشجویان شهید بهشتی در صف اول انجام فعالیت‌های پژوهشی این حوزه قرار دارند. دانشجویان و اساتید دانشگاههای تبریز، دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه علامه طباطبایی هم در جایگاههای بعدی قرار دارند. جالب اینکه بعد از دانشجویان رشته حقوق که بیشترین پایان‌نامه در حوزه حقوق بین‌الملل را به منتشر کرده اند؛ دانشجویان رشته‌های علوم سیاسی و معارف اسلامی بیشترین تحقیق در زمینه حقوق بین الملل را به خود اختصاص داده اند.

به اساتید حقوق بین الملل نگاه جدی نمی‌شود
در همین راستا چندی قبل، یکی از اساتید حقوق دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه متاسفانه نهادهایی که وظیفه پیگیری موضوعات مرتبط با مباحث حقوقی کشور در عرصه‌های بین‌المللی را دارند کمتر از متخصصان داخلی استفاده می‌کنند، به خبرگزاری ایسکا نیوز گفت: «مدیران کشور نقطه نظرهای حقوقدانان بین‌المللی داخل کشور را مدنظر قرار نمی دهند و نهایتا اکثر اساتید این رشته مجبورند یا نهایتا در حوزه تدریس وارد شوند یا مشاور شرکت‌ها و مراکز حقوقی شوند. به‌عبارت دیگر در مسائل کلان کشور به اساتید این رشته نگاه جدی نمی‌شود و این مسئله باعث شده فعالان این حوزه از زبدگی لازم بهره‌مند نباشند.»
الهام امین‌زاده، افزود: « در دوره ای که مشاور حقوقی رئیس‌جمهور بودم، هدف من این بود تا بتوانم جلسات متعددی را در ارتباط با موضوعات مختلف اعم‌از تحریم، هواپیمایی و موضوعات مرتبط با نظام بانکی با حضور اساتید حقوق بین‌الملل برگزار کنم که مورد استقبال نیز قرار می‌گرفت، اما صرفا این مسئله کافی نیست و باید به‌شکل جدی از نیروهای این حوزه استفاده شود. این درحالی است که متاسفانه در اکثر اوقات در حوزه مسائل حقوقی از حقوقدانان خارجی برای دفاع از پرونده‌های ایران استفاده می‌شود و این مهم باعث شده حقوقدانان بین‌الملل ایرانی ورزیدگی کافی را پیدا نکنند.»
استاد حقوق دانشگاه تهران با بیان اینکه تاکنون در حقوق بین‌الملل کارشناسان کافی تربیت کرده‌ایم، تصریح کرد: «از سال ۶۹ تا امروز هرساله فارغ‌التحصیلانی را در مقطع کارشناسی ارشد این رشته داریم، از طرف دیگر بیشتر از ۱۰سال است در مقطع دکتری حقوق بین‌الملل نیز نیرو تربیت می‌کنیم، اما متاسفانه به‌دلیل اینکه در جریان عملی کارها قرار نمی‌گیرند ورزیدگی کافی پیدا نمی‌کنند، تا جایی‌که امروز هیچ تعاملی بین وزارت خارجه با اساتید رشته حقوق بین‌الملل وجود ندارد.»
امین زاده با تاکید بر اینکه بسیاری از اساتید دانشگاهها هم از مباحث روز بین الملل به دور هستند و به همین دلیل بعضا شاهد هستیم که پایان‌نامه‌های دانشجویان رشته حقوق بین‌الملل از واقعیت‌های کشور فاصله دارد، خاطرنشان کرد: «باید دانشجویان را به سمت پژوهش در حوزه‌های کاربردی جهت داد تا بتوانند از شرایط حقوق بین‌المللی آگاه باشند. البته قطعا ازنظر علمی این توانمندی را داریم که در صورت استفاده از متخصصان داخلی برای پیگیری پرونده‌های ایران در مجامع بین‌المللی این پرونده‌ها را به سرانجام برسانند.»

مطالعه بیشتر بستن

ادامه از صفحه قبل :

-سلام پروانه خوبی؟
پروانه کمی تندتر از همیشه رفت جلو و کنارش ایستاد.
-علی جان، دوستم مینا.
-سلام مینا خانم حالتون خوبه؟ مبارک باشه..
-ممنونم. برای شما هم مبارک باشه. به امید خدا خوشبخت باشین.
اصرار کرد تا من را هم به خانه برساند. پذیرفتم و همراهشان رفتم. پروانه را که کنار صندلی‌اش نشسته بود، یک جور دیگری دیدم. با همیشه فرق داشت. تا به آن روز آن قدر چهره‌اش را شاداب و خوشحال ندیده بودم. علی یکی دو بار برگشت و با سهراب حرف زد. می‌خواست به حرف بگیردش، شاید هم می‌خواست از گرمای وجودش که انگار بی‌دریغ به دیگران نثار می‌کرد نثارش کند. سهراب هم راحت و مودبانه با او حرف می‌زد و شاد بود. توانستم رضایت، خوشبختی و خوشحالی را در نگاه هر سه‌شان ببینم. شاید این خشبختی هدیه‌ای از سوی پروردگار برای پروانه و سهراب بود که تا آن روز سختی‌ها و رنج‌های بسیاری را تجربه کرده بودند. به اصرار من آمدند تو، تا ساعتی را دور هم باشیم.

-سلام سهراب!
-سلام آبجی ستاره!
علی از دیدن ارتباط بچه‌ها تعجب کرده بود.
-پروانه گفته بود که با هم خیلی خوب هستن، اما نمی‌دونستم تا این اندازه؟!..
پروانه دست علی را که تا آن لحظه گرفته بود رها کرد تا وارد خانه شود. علی کنارش ایستاده و مراقبش بود. پروانه کفش‌هایش را درمی‌آورد.
-سهراب از وقتی سه ماهه بود با ستاره همبازی شده، برای همین هم با هم مثل خواهر و برادر هستن.
نمی‌دانستم که روزهای شاد، همیشه هم دوام نمی‌آورد، اگر نه از آن روزها لذت بیشتری می‌بردم. علی کمی خجالتی بود ولی برخوردی خودمانی داشت. ساده بود و روراست. از رفتارش می‌شد فهمید که مرد زندگی است.
هنوز مبلمانی در خانه نبود و همه نشستند روی فرش. خواستم چای بریزم که پروانه آمد کنارم. آهسته جوری که بقیه نشنوند گفتم:
-شانس آوردی پروانه.
و خندیدم. او هم خندید. علی از توی‌هال بلند گفت:
-بلند بگید ما هم بخندیم.
پروانه همان‌طور خندان رفت کنارش و نشست. شوهر پروانه خیلی راحت و خودمانی پنج اسکناس ده هزار تومانی از جیب شلوار جینش درآورد و گذاشت توی سینی که روی زمین بود. پروانه خنده‌اش گرفت. آن قدر ساده و خودمانی بود که حتی پول را درون پاکت نگذاشته بود. من هم از کارش تعجب کردم، اما خب نخستین چشم‌روشنی خانه‌ام هر گونه که رسیده بود، به موقع رسیده بود. چون صندلی تازه پر شده در زندگی‌ام، نیاز به مخارج بیشتری داشت. یک آن به یاد خوابی دیدم که هفته پیش دیده بودم. پدرم گفت: کار را باید از اساس درست کرد. یعنی حالا کار داشت از اساس درست می‌شد؟
علی باید برای انجام کاری زودتر می‌رفت، برای همین چای را که سر کشید، بلند شد و رفت. پروانه آهسته جوری که بچه‌ها نشنوند گفت:
-ببخشید این‌جور چشم‌روشنی رو داد، اومدنمون یه هویی شد، پاکت پول هم همراهمون نبود.
-این چه حرفیه، محبتش رو نشون داد.
-مینا اگر کمکی لازم داشتی حتما به من بگو.
دست روی بازویم گذاشت و جوری جملاتش را گفت که توانستم احساس حمایتش را با تمام وجود لمس کنم. شاید تکیه‌گاهی که در زندگی‌اش پیدا شده بود، این انرژی خوب را در درونش قوت داده بود. اگر نه تا به آن روز بیشتر او را زنی می‌دیدم، که نیاز به حمایت و یاری داشت.
-می‌دونم عزیزم، ممنونم.
هر دو لحظه‌ای سکوت کردیم. بچه‌ها هنوز پای کامپیوتر مشغول بازی بودند و سر و صدای‌شان می‌آمد.
-می‌دونی پروانه؟من نباید مهریه رو… مهریه رو نباید می‌بخشیدم. شاید بهتر بود رای دادگاه رو می‌پذیرفتم و قسط‌بندی مهریه رو قبول می‌کردم.
-شاید، ولی تو اون موقع به اون مبلغ که یک جا دستت بیاد نیاز داشتی و درضمن این که کشش این چیزها رو نداشتی!
-درسته ولی حالا که چند سالی می‌گذره به نتیجه دیگه‌ای رسیدم.
پروانه فقط نگاهم می‌کرد.
-مهریه پشتوانه واقعی زنه. اگه زن موقعیت مالی ضعیفی داشته باشه، می‌شه پشتوانه‌ش، و اگه پولدار باشه، می‌شه دلگرمی‌ش.
پروانه آن قدرها نمی‌توانست دردی را که در پس جملاتم وجود داشت، درک کند؛ چون هیچ‌گاه، از نظر مالی به مشکلات ریز و درشت زندگی من بر نخورده بود…
ادامه داستان را در شماره بعد بخوانید.

مطالعه بیشتر بستن