مهارت‌های وکالت؛ چگونه یک وکیل موفق شویم؟

 

اگر چه عمر نظام وکالتی کشور به چندین دهه می رسد، و امروزه دو نهاد وکالتی موسوم به مرکز وکلای قوه قضاییه و کانون وکلای دادگستری متولی توسعه یافتگی نظام وکالتی کشور می باشند، ولی بنظر می رسد لکوموتیو تحولات توسعه یافتگی نظام وکالتی کشور هنوز به مقصد مطلوب نرسیده و تا رسیدن به آن فرسنگ‌ها فاصله است. نویسنده در این نوشتار درصدد آن است که ضمن بررسی ضعف‌های وکالتی در کشور، و ویژگی‌های شخصیتی یک وکیل موفق، مهارت‌هایی را که امروزه وکلای محترم جامعه ایران به آن نیاز دارند را به اختصار بیان کرده و کارکرد یک وکیل موفق را بیان نماید.

نظرگاه نویسنده در این نوشتار بررسی نظام وکالتی از دیدگاه نهادهای وکالتی کشور نبوده بلکه نقطه تمرکز آن بر وکیل خوب و موفق است. نویسنده در این نوشتار تلاش نموده است تجارب خود در دنیای وکالت بین المللی را بومی سازی نموده و انتظارات خود را از یک وکیل موفق بیان نموده و راه حل‌های مهارت‌های وکالتی را برای جامعه وکلای عزیز کشور توصیه نماید.
امید است جامعه وکلای ما در مسیر استانداردسازی رفتارهای وکالتی به وکلایی در طراز بین المللی تبدیل شده و به توسعه پایدار در این مسیر نایل شوند. این نوشتار ابتدا به ویژگی‌های شخصیتی یک وکیل موفق اشاره کرده، و ضمن بیان مهارت‌هایی که یک وکیل موفق بدان نیازمند است، به ضعف‌ها و کارکردهای یک وکیل موفق می پردازد.


الف) ویژگی‌های شخصیتی یک وکیل موفق
اگر چه ویژگی‌های شخصیتی یک وکیل موفق بسیار زیاد و حسب مورد متنوع و مختلف خواهد بود، ولی می توان به برخی از آن ویژگی‌ها به شرح زیر اشاره نمود:
۱. اعتماد بنفس و خودباوری وکیل: چنانچه وکیل از اعتماد بنفس و خودباوری برخوردار نباشد، نه قادر خواهد بود یک لایحه قوی در دفاع بهینه از موکل به محاکم ارائه دهد و نه بدلیل ضعف شخصیتی قادر خواهد بود که از موکل خویش در جلسات استماع و رسیدگی قضایی به درستی دفاع نموده و حمایت‌های قضایی لازم را از ایشان بعمل آورد.
۲. سلامت روانی و مالی وکیل: وکیل بایستی از سلامت روانی و مالی برخوردار باشد تا موکل در کنار وکیل به آرامش رسیده و پرونده اختلافی خویش را به وی سپرده و اطلاعات شخصی و محرمانه خود را برای جلب حمایت و دفاع وکیل فاش نماید. در غیر اینصورت، چنانچه وکیل از سلامت روانی و مالی لازم برخوردار نباشد، و یا متاسفانه از روش‌های متقلبانه وارد پرونده وکالتی شده، به ناحق وعده‌های تهی و غیرواقعی به موکل خود بدهد، و از اعتماد موکل خود سوء استفاده نماید، نه تنها به موکل خود در احقاق حق وی کمک نکرده، بلکه به سلامت جسم و روح موکل خود آسیب خواهد زد.
۳. صداقت وکیل: وکیل باید نسبت به موکل خود صادق بوده و از روی راستگویی و صداقت به حرفه شریف وکالت و دفاع از حق موکل خود بپردازد. چنانچه وکیل صادقانه به امر وکالت نپرداخته و در مسیر وکالت خود از روش‌های غیراخلاقی و یا کلاهبردانه استفاده نماید و یا آنکه از حسن نیت لازم در فرایند وکالت برخوردار نباشد، نه تنها ممکن است ضربه مهلکی بر جسم و جان موکل خود بزند، بلکه ممکن است اعتماد جامعه به نظام وکالتی را مخدوش نموده و موجبات سلب اعتماد عمومی را فراهم سازد. بنابراین بسیار ضروری است که وکیل در رفتار و گفتار خود صادق بوده و از حیله و نیرنگ در پیشبرد امور وکالت استفاه نکند.
۴. رعایت احترام، ادب و متانت وکیل: وکیل باید آینه یک انسان متخلق به آداب انسانی و اسلامی بوده و با موکل خود، قضات محاکم و وکیل و موکل طرف مقابل در کمال ادب، احترام و متانت برخورد نماید. چنین وکیلی از زبان آرام و مودبانه برخوردار بوده و از الفاظ رکیک، زشت و توهین آمیز در فرایند وکالتی و در محضر محاکم استفاده نکرده؛ وجود خود را از رفتارهای متسهجن و قبیح مصون داشته، و در هر شرایط و اوضاع و احوالی احترام همگان در پرونده را نگه می دارد.
۵. عدالت محوری وکیل: یک وکیل موفق شخصی است که خود را بخشی از نظام عدالت در جامعه می بیند و همچون قضات محاکم، برای خود سهم ارزنده ای برای احقاق حق ، اجرای عدالت، مبارزه با ستم ، بی عدالتی و تبعیض قائل است. بدون شک چنانچه وکیل در کشف حقیقت در پرونده‌های قضایی به درستی عمل نماید و با رفتار حرفه ای خود به تهیه دلایل و مستندات حقوقی در پرونده مطروحه بپردازد، قطعا بخشی از مشکلات دستگاه قضایی در کشف حقیقت و اجرای عدالت حل خواهد کرد.
۶. حق طلبی وکیل: وکیل موفق شخصی است که پس از بررسی دلایل و مدارک و کشف حقیقت، و پی بردن به ذی حق بودن موکل از وی حمایت کرده و دفاع حقوقی به عمل می آورد. چنین وکیلی هرگز با علم به باطل بودن ادعا و یا خواسته موکل به دفاع از حقانیت وی اقدام نکرده و از این رو در ابطال حق و یا احقاق باطل گامی برنمی دارد. البته این بدان معنی نیست که موکلین خطاکار از حق برخورداری از وکیل محروم گردند. بلکه چنانچه موکل متهم به امری باشد و برای وکیل اتهام مزبور ثابت باشد، وکیل برای اجرای عدالت در حق وی به گونه ای که جلوی اجحاف و ظلم وارده بیشتر از آن حد تقصیر یا بزه ارتکابی را بگیرد از حقوق موکل خود دفاع خواهد کرد. در هر حال، همچنانکه گفته شد، وکیل در کمک و یاری رساندن به قاضی برای کشف واقعیت و اثبات بی گناهی یا گناهکاری یک بازوی اجرای عدالت خواهد بود.
۷. رفتار شرافتمندانه وکیل: وکیل موفق شخصی است که در پرونده وکالتی خود به اغراق، گزافه گویی و یا مبالغه نمی پردازد و یا موجبات تدلیس و خلاف واقع را برای موکل خود فراهم نمی کند. چنین وکیلی از رفتار شرافتمندانه برخوردار بوده و ضمن تلاش لازم برای احیای حق و جلوگیری از تضییع آن، هیچگاه تضمین صددرصدی به برنده شدن در پرونده نمی دهد، زیرا تصمیم گیرنده نهایی در خصوص موضوعات شکلی و ماهوی پرونده شخص ثالثی به نام قاضی دادگاه است.
۸. مسئولیت پذیری وکیل: وکیل بایستی درخصوص حمایت و دفاع از موکل خود مسئولیت پذیر باشد، و از حقوق وی در همه مراحل قضایی پرونده حسب توافق وکالتی حمایت کند. بدیهی است جسارت و شجاعت وکیل در این خصوص می تواند قوت قلبی برای موکل بوده و اعتماد وی را به همراه داشته باشد. بدون شک درایت و همدلی وکیل با موکل به منظور ایجاد اعتماد به نفس و آرامش در او در جهت پیشبرد بهتر پرونده به همراه شهامت و جسارت وکیل در تعهد پذیری و پذیرش مسئولیت از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است
۹. علاقه به شغل وکالت: وکیل موفق شخصی است که به شغل وکالت علاقه داشته باشد و به فعالیت وکالتی خود عشق بورزد. بدیهی است چنین وکیل علاقمند به شغل وکالت، با اعتماد به نفس زیاد، دقت بالا و استفاده از کلیه مهارت‌های فن دفاع، و استفاده از مهارت‌های عالی در سخنوری و نوشتن جهت تنظیم متن دفاعیه و قرائت آن در دادگاه، وارد پرونده‌های وکالتی شده و به حمایت از موکل خود می پردازد.
۱۰. شخصیتی ریسک‌پذیر و منعطف و درعین‌حال قاطع : وکیل موفق شخصی است که ضمن برخورداری از اعتماد به نفس بالا، و توانمندی در تجزیه ‌و تحلیل مطالب و اطلاعات حقوقی پرونده، از شخصیت ریسک پذیر و منعطف و در عین حال قاطعی برخوردار باشد.


ب) مهارت‌های یک وکیل موفق
برای آنکه وکیل بتواند به حرفه وکالتی بر اساس استانداردهای لازم الرعایه برسید و در بازار وکالت موفق عمل کند و در احقاق حق و اجرای دادگستری یکی از دو بال فرشته عدالت قضایی گردد، لازم است از مهارت‌های زیر برخوردار باشد:
۱. مهارت در نگارش لوایح قضایی: لازم است وکیل تسلط کافی به ادبیات فارسی و ظرافت‌های انتقال پیام در لوایح قضایی خود با استفاده از واژه‌های فصیح و محترمانه باشد و از ادبیات حقوقی و زبان محکمه پسند برای مذاکرات خود در محاکم استفاده کند، و شدیدا از اغلاط املایی، استفاده از واژه‌های سبک، عامیانه، توهین آمیز و غیرحقوقی اجتناب نماید؛
۲. مهارت‌های چهارگانه: لازم است وکلای محترم از مهارت‌های چهارگانه تعامل، تجانس، تعاون، و تعهدپذیری برخوردار باشد. عدم تعامل سازنده و موثر وکیل با موکل، با وکیل و موکل طرف مقابل، و با قضات در محاکم موجبات بروز آسیب‌های جدی در ایجاد تفاهم متقابل و در ارتباط گیری اجتماعی و حقوقی وکیل در رسیدگی‌های قضایی را فراهم می آورد.
بدون شک هماهنگی و تجانس وکیل با بازیگران پرونده‌های وکالتی در محاکم دادگستری و قدرت همکاری و تعاون وی برای ایجاد درک متقابل و بسترسازی لازم جهت رسیدن به نتایج قابل قبول در فرایند رسیدگی‌های قضایی حکایت از روحیه تعهدپذیری وکیل دارد. بدون شک مسئولیت پذیری وکیل در فرایند رسیدگی‌های قضایی می تواند در ایجاد موازنه منطقی در احقاق حق و ایجاد عدالت دادگستری کمک شایانی به نظام قضایی نماید.
۳. مهارت قضاوت: اگر چه وکیل قاضی نیست و نقش قاضی را در پرونده ندارد، ولی برای صحه سنجی ادعای موکل خود و اعتبارسنجی خواسته‌های وی بایستی بتواند نقش یک قاضی بیطرف و مستقل را بازی کند و عملا به یک خودباوری در خصوص حقانیت وکیل خود بپردازد. در غیر اینصورت، در فرایند رسیدگی قضایی به تناقض بلکه به دروغگویی، اختفای حقیقت و تدلیس و دیگر آسیب‌های تخلفات انتظامی وکالتی وارد گردد. لذا بهترین وکیل آن است که بتواند قبل از ورود به پرونده موکل خود نقش قاضی عادل را بازی کرده و دلایل له و علیه حمایت‌های وکالتی از وکیل خود را شناسایی و ارزیابی نموده و بر اساس اصل انصاف و عدالت به نقش خود به عنوان یک بال از فرشته عدالت قضایی جهت دهد؛
۴. مهارت تحلیل و استدلال: یک وکیل موفق شخصی است که برای کلیه خواسته‌ها و یا ادعاهای موکل خود در لوایح تقدیمی، دلیل و یا دلایل محکمه پسند ارائه نموده، و قادر باشد مستندات پیوستی را به همراه لوایح خود جهت راستی آزمایی به دادگاه تحویل دهد. عمق تحلیل و استدلال‌های وکیل در یک لایحه حکایت از توانمندی وکیل در تطبیق فروعات بر اصول، و موضوعات پرونده بر احکام حقوقی آن می نماید.
۵. مهارت پژوهش و توسعه: یک وکیل موفق شخصی است که از

مطالعه بیشتر بستن