ادامه صفحه قبل

حالت سوم از موانع فرآیند استرداد، بحث جنگ‎ها، اختلافات و شورش‌های داخلی است یعنی وقتی اوضاع داخلی کشور تقاضاکننده ناآرام است و شورش داخلی رخ داده یا در شرف رخ دادن یک انقلاب و تغییر حکومت یا مسائلی از این قبیل است،

تا زمانی که این اوضاع و احوال آرام نشده و یک دولت یا حکومت مستقر وجود نداشته باشد که تشکیلات قضایی منسجم داشته و قانون و عدالت را رعایت کند، فرآیند استرداد مجرمان رخ نمی‌دهد.
چهارمین مانع مربوط به حالتی است که شخصی که تقاضای استردادش مطرح شده، در ایران دستگیر و محاکمه شده، برایش حکم صادر شده و در مورد او، مجازات اجرا شده یا در حال طی کردن مجازات است. اینیک قاعده است که از باب رفتار مجرمانه، فرد بیشتر ازیک بار مجازات نمی‎شود و نمی‎توان یک فرد را به دلیلیک رفتار مجرمانه چند بار مجازات کرد.بنابراین شخص مورد نظر که در ایران رؤیت شده و بازداشت، محاکمه و مجازات شده یا در حال تحمل مجازات است، دیگر امکان استردادش وجود ندارد.
پنجمین مانع نیز بحث جرایم و تخلفات نظامی است. تخلفات نظامی عموماً جنبه انضباطی داشته و کمتر جنبه عمومی دارند و معمولاً دولت‌ها از جمله دولت ایران در مواردی که موضوع استرداد، جرم نظامی است، شخص را در این رابطه مسترد نمی‎کنند.
در نهایت آخرین مانعی نیز که در سیستم حقوقی ما مطرح است، مرور زمان است.در فرآیند استرداد اگر بررسی و مشاهده شودکه جرم و شرایط پرونده مطابق قانون ایرانیا مطابق قانون کشوری که تقاضای استرداد کرده است، مشمول مرور زمان شود، در این حالت نیز عملاً استرداد انجام نخواهد شد. به این معنا که قانونگذار چه در قانون ایران و چه در قانون کشور خارجی تقاضاکننده،یک بازه زمانی را تعیین و بیان کرده است که در این بازه زمانی، شکایت مطرح شودیا رسیدگی کیفری صورت گیرد و در صورت رعایت نشدن این بازه زمانی،در اصطلاح گفته می‌شود که مشمول مرور زمان شده است. زیرا در بازه زمانی تعریف‎شده و تعیین‎شدهتوسط قانونگذار، طرح دعوا صورت نگرفته است و در نتیجههم‌اکنون دیگر امکان طرح دعوا وجود ندارد. بنابراین طبق قانون ایرانیایک قانون خارجی اگر موضوع مشمول مرور زمان شود باز هم آن را می‌توان به عنوان موانع استرداد قلمداد کرد.

به این موضوع اشاره کردید که دولت‌ها نسبت به موضوع استرداد مجرمان حساسیت زیادی دارند. علت این حساسیت چیست؟
بحث استرداد مجرمان موضوعی است که با مفهوم حاکمیت ملی دولت‌ها اصطکاک بسیار و ارتباط تنگاتنگی دارد و به همین دلیل است که دولت‌ها نسبت به این مساله حساسیت زیادی دارند. صرف وجود موافقت‌نامه‌های بین‌المللی و قوانین داخلی الزاما موجب نمی‌شود که فرآیند استرداد مجرمان رخ دهد. به این معنا که اگر شرایط موجود در موافقت‌نامه‌های بین‌المللی و قانون استرداد مجرمان در پرونده‌ای وجود داشت، به این مفهوم نیست که دولت ایران حتماًباید استرداد مجرمان را انجام دهد. در حقیقت بخث استرداد مجرمان تا اندازه بسیار زیادی به فضای بین‎المللی و مناسباتی که دولت‌ها با هم دارند، مربوط می‌شود.
مواردی مشاهده شده است که با وجود نبود موافقت‌نامه‌های بین‌المللییا عدم وجود شرایط استرداد به صورت دقیق، به دلیل مناسبات و ارتباطات نزدیک دو کشور استرداد رخ داده است. حالت دیگر این موضوع نیز صادق است،یعنی جایی که شرایط مندرج در قوانین داخلی در بعضی از پرونده‎ها وجود داشته و موافقت‎نامه‎های بین‌المللی نیز با دولت مخاطب منعقد شده بود اما استرداد رخ نداده زیرا روابط بین دو دولت تیره بوده است.
بنابراین در بحث استرداد مجرمان باید به این موضوع توجه داشته باشیم که این اقدام تا حدود زیادی به فضای مناسبات، روابط بین‎الملل و اوضاع و احوال قضیه بستگی دارد و صرف وجود منابع و شرایطی که گفته شد، برای استرداد مجرمان کفایت نمی‎کند.
البته اگر موافقت‌نامه بین‎المللی مبنی بر استرداد مجرمان منعقد شده بود و شرایط مندرج در موافقت‌نامه نیز در پرونده‌ای وجود داشت، دولت‎هایی که طرف معاهده هستند، از نظر حقوق بین‌الملل مکلفند تعهدات بین‌المللی خود را انجام دهند و فرایند استرداد مجرمان را اجرا کنند.
اما موضوع اینجاست که گاهی اوقات روابط در فضای بین‌الملل وارد فاز دوستانه و نزدیک نشده یا نیست و این موضوع باعث می‌شود که دولت‌ها با وجودی که از نظر حقوق بین‌الملل ممکن است مسئولیتی بر عهده‌شان قرار بگیرد، اعلام کنندکه حاضرند مسئولیت بین‌المللی را بپذیرند اما استرداد را انجام ندهند.
به همین دلیل علاوه بر بحث اسناد موافقت‌نامه‌ها و قوانین داخلی باید نیم‌نگاهی به وضعیت روابط بین‌الملل بین دو دولت وجود داشته باشد.

پلیس بین‌الملل در فرآیند استرداد مجرمان چه نقشی دارد؟
نکته دیگر درباره بحث استرداد، بحث پلیس بین‌الملل است.اینترپلیا پلیس بین‌الملل یکی از بازیگران موثر و اصلی در فرآیند استرداد مجرمان محسوب می‌شود. یعنی اگر دو دولتی که بحث استرداد مجرمان بینشان مطرح شده است، هر دو عضو پلیس بین‌الملل باشند، این موضوع، هماهنگی‎ها و مسائل مربوط به مشارکت و همکاری نیروهای داخلی کشورها در بحث نقل و انتقال مجرمان یا متهمان و در حقیقت فرآیند استرداد مجرمان را تسهیل می‌کند.

مطالعه بیشتر بستن