آداب قضاوت

نیره ساری :یکی از پایه‌های قابل اهمیت عدالت قضایی، رای منصفانه و قلم عادلانه است. موضوعی که به امر قضاوت برمی‌گردد. دانش و ادب، بازدید مستمر از زندان و زندانی، نظرات کارشناسی، پرهیز از هوای نفس، دانش جدید و به روز، عدالت و تقوا رای دقیق و عادلانه، استفاده از مشاوران، توجه به قانون، کشف حقیقت، نفوذناپذیری، دوری از حب و بغض، حوصله و دقت، تقوای الهی، اندیشه و عمل انقلابی و… از جمله موارد اشاره شده توسط رییس قوه قضاییه طی ماه‌های اخیر در امر قضاوت است. طبق گفته آیت الله رییسی اصل آداب قضا امری درونی است که می‌توان آن را ادب مع الله، ادب مع النفس و ادب مع الناس عنوان کرد.

ﻗﻠﻤﯽ ﺍﺯ ﻗﻠﻤﺪﺍﻥ ﻗﺎﺿﯽ ﺍﻓﺘﺎﺩ، ﺷﺨﺼﯽ ﮐﻪ ﺁﻧﺠﺎ ﺣﻀﻮﺭ ﺩﺍﺷﺖ ﮔﻔﺖ: ﺟﻨﺎﺏ ﻗﺎﺿﯽ ﮐﻠﻨﮓ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺮﺩﺍﺭﯾﺪ. ﻗﺎﺿﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﺩﺍﺩ: ﺍﯾﻦ ﻗﻠﻢ ﺍﺳﺖ ﻧﻪ ﮐﻠﻨﮓ! ﻣﺮﺩ ﮔﻔﺖ: ﻫﺮ ﭼﻪ ﻫﺴﺖ ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﻮ ﺧﺎﻧﻪ ی ﻣﺮﺍ ﺑﺎ ﺁﻥ ﻭﯾﺮﺍﻥ ﮐﺮﺩﯼ…
امر قضاوت از دیرباز جزو مهم‌ترین مواردی بوده که همه افراد با آن درگیر هستند. از قضاوت‌های روزمره و شخصی گرفته تا در ابعاد وسیع‌تر آن که قضاوت در عرصه و چرخه عدالت حکومت و نظام می‌شود.
اهمیت قضاوت و استقلال قضایی دو مقوله حیاتی در بدو شکلگیری حقوق اسلامی بوده است. مبنای قضاوت عادلانه در اسلام به اصول ایمانی و اعتقادی مسلمانان برمی‌گردد، چرا که عدالت و برقراری قسط حتی در مقابل مخالفان و پیروان سایر مذاهب امری است که از مسئولیت جامعه و حکومت اسلامی سرچشمه میگیرد.
مطابق اصل صد و پنجاه و ششم قانون اساسی، قوه قضائیه، تولی‌گری مسئله عدالت و تضمین حقوق در سطوح فردی و اجتماعی را برعهده دارد. یکی از مهم‌ترین محورهای دستگاه قضایی اسلامی، شخص قاضی بوده و در دیگر نظام‌های حقوقی هم قاضی به عنوان محور مورد توجه است. در واقع قاضی در انجام همه مأموریت‌های خود مثل رسیدگی به شکایات، کشف جرم، اطاله دادرسی و اصلاح مجرمان نقش اصلی را دارد.
همواره همه جا از اصول اخلاقی و ویژگی‌های قاضی خوب صحبت به میان آمده است. آنچه این گزارش را متمایز از سایرین می‌کند، نگاه ویژه رییس دستگاه قضایی به مقوله امر قضاوت و شروط قضاوت است. آیت‌الله رییسی در طول فعلیت خود در موارد مختلفی نکات قابل اهمیتی را برای قضات و امر قضا گوشزد کرده‌اند. این در حالی بوده که سند تحول در بحث گفتمان‌سازی به ترسیم چهره قاضی به عنوان فردی مستقل، بی‌طرف، نفوذناپذیر و دارای طمأنینه نیز اشاره داشته است.
در ادامه برخی از این شروط را می‌خوانید:

دانش و ادب
آیت سید ابراهیم رییسی چندی پیش در نشست شورای عالی قوه قضاییه با شورای قضایی استان‌ها که بصورت ارتباط تصویری برگزار شد، تاکید کرد: هم باید از دانش برخوردار بود و هم مودب به آداب بود. توجه به آداب در قضاوت بسیار مهم است. قاضی، اسم افرادی که در حبس قرار دارند را دائم مرور و به آنها توجه کند.


بازدید مستمر از زندان و زندانی
آیت الله رییسی همچنین بر لزوم پایش و غربالگری زندانیان تأکید کرد و گفت: قاضی هر روز باید اسم افرادی که در حبس قرار دارند را بصورت مستمر مرور کند و ببیند که آیا این افراد همچنان مستحق حبس هستند یا امکان آزادی آنها وجود دارد.


نظرات کارشناسی
رییس دستگاه قضایی کشور استفاده از نظرات مشورتی، کارشناسان و متخصصان را نیز از مسائل مهم عنوان کرد و گفت: ‌مراجعه قاضی به کارشنان و متخصص و مشاوره با افراد آگاه و صاحب تجربه، خلاف استقلال قضایی نیست بله در صدور رأی متقن تأثیر بسزایی دارد.


ادب در سه حوزه
وی از آیین دادرسی به عنوان یکی از نماد‌های آداب قضاوت یاد کرد و تأکید کرد: اصل آداب قضا امری درونی است که می‌توان آن را ادب مع الله، ادب مع النفس و ادب مع الناس عنوان کرد. ادب مع الله یعنی بدانیم آنچه درون ما می‌گذرد بر محضر خداوند آشکار است، ادب مع النفس یعنی مراقبت از آمیخته کردن امر مقدس قضاوت با هواهای نفسانی و ادب مع الناس یعنی به کرامت انسانها و مراجعان به دستگاه قضایی توجه شود.


پرهیز از هوای نفس
رییس قوه قضاییه گفت: یکی از آفات امر قضا آمیخته کردن قضاوت با هوا‌های نفسانی است و قضات ما باید به پرهیز از این مسئله توجه ویژه داشته باشند.


دانش جدید و به روز
آیت الله رییسی، رییس قوه قضاییه در آیین نکوداشت هفته

مطالعه بیشتر بستن