حقوق مالی زن فقط مهریه نیست

 

زمانی که بحث از حقوق مالی زن در ازدواج می‌شود اکثر افراد بر این باور هستند که تنها حق مالی وی مهریه است.مهریه یکی از مهم‌ترین حقوق مالی زن محسوب می‌شود اما علاوه بر آن حقوق مالی دیگری نیز برای زوجه تعریف شده است که گاهی نادیده گرفته می‌شود.امروزه از جمله نگرانی‌های دختران برای ازدواج عدم استقلال مالی و فشارهای اقتصادی ناشی از عدم ایفای تعهدات توسط زوج می‌باشد.در اسلام و در حقوق ایران برای حقوق مالی زن، ارزش بسیاری قائل شده‌اند و زوجین می‌بایست با این حقوق اساسی و قانونی آشنا شوند و برای ثبات زندگی و امنیت خاطر زوجه ابز حقوق مالی وی در ازدواج آگاه باشند.


انواع حقوق مالی زن (زوجه)
حقوق مالی زن در ازدواج شامل مهریه، نفقه، اجرت المثل، نحله و ارث می‌شود.
مهریه: مهریه عبارت است از مالی که در زمان عقد توسط زوجین و یا شخص ثالثی معین می‌شود و به محض جاری شدن صیغه عقد به ملکیت زوجه درآمده و هر زمانی که بخواهد می‌تواند مهر خود را از زوج مطالبه نماید.البته شرایطی نیز برای پرداخت مهریه مشخص شده است و مهریه به دو دسته عندالمطالبه و عندالاستطاعه
تقسیم می‌شود:
۱) عندالمطالبه: یعنی مهر بر ذمه شوهر است.یعنی دینی است که بر گردن زوج قرار می‌گیرد و هر زمان که زوجه مطالبه نماید می‌بایست به طور کامل پرداخت گردد.
۲) عندالاستطاعه: عبارت است از اینکه مهر بر ذمه شوهر است اما زمانی که زوجه درخواست می‌کند باید زوج توانایی پرداخت مهر تعیین شده را داشته باشد، بنابراین زوجه نمی‌تواند زوج را تحت فشار بگذارد.اما هر زمانی که شوهر استطاعت مالی پیدا کند ملزم به پرداخت مهریه می‌باشد.
از جمله تفاوت‌های عقد نکاح دائم و کوقت، تعیین مهریه است.تعیین مهریه در نکاح موقت از شروط لازم است و در غیر این صورت عقد باطل می‌باشد.در حالی که در نکاح دائمی الزامی به تعیین مهریه در هنگام جاری شدن صیغه عقد نیست و تعیین مهریه را می‌توانند به زمانی پس از عقد موکول نمایند و اگر پیش از تعیین مهریه نزدیکی صورت بگیرد، مهرالمثل به زوجه تعلق خواهد گرفت.درخواست مهریه از حقوق مالی زن بعد از طلاق نمی‌باشد و زوجه در زمان زوجیت نیز می‌تواند مهریه خود را مطالبه نماید.
نفقه: نفقه از جمله حق و حقوق زن است که بیشتر از سایر حقوق مورد توجه قرار گرفته و به زوجه پرداخت می‌شود.نفقه عبارت است از مایحتاج زوجه مانند خوراک، پوشاک، مسکن، امور درمانی، بهداشتی، آرایشی و خدمتکار در صورت نیاز و یا عادت که از جانب زوج باید تامین شود.البته میزان آن بسته به شرایط زندگی و شان و منزلت زوجه دارد.پرداخت نفقه مشروط به تمکین زوجه نسبت به زوج می‌باشد، و در غیر این صورت زن ناشزه محسوب شده و مستحق دریافت نفقه نخواهد بود.اما مهریه از جمله حقوق مالی زن در زندگی مشترک است که هیچ محدودیت و شرطی جهت استقرار آن برای زوجه نیست و باید در هر شرایطی به وی پرداخت شود، جز اینکه زن به محض انعقاد نکاح مستحق نیمی از مهر و پس از نزدیکی مستحق نیم دیگر آن می‌شود.حتی اگر زوجه شاغل باشد و حقوق دریافت کند و یا دارای مال و اموالی باشد این امر دلیل بر عدم پرداخت نفقه به وی نمی‌شود و زن اجباری به پرداخت هزینه‌های خود از محل درآمد یا اموالش پس از ازدواج ندارد.
نفقه را می‌توان به دو دسته نفقه ایام گذشته و نفقه حال تقسیم کرد، زوجه می‌تواند نسبت به نفقه ایام گذشته خود نیز اقدام کرده و آن را مطالبه نماید. در زمان طلاق رجعی که زوجه باید عده بگذراند نیز نفقه ایام عده به وی تعلق می‌گیرد و در این ایام تمام حقوق مالی زن برقرار خواهد بود.همچنین اگر زوجه در هنگام طلاق باردار باشد تا زمان وضع حمل مستحق دریافت نفقه خواهد بود.نفقه از دو جهت حقوقی و کیفری قابل مطالبه است.در ازدواج موقت نفقه به زوجه تعلق نمی‌گیرد، اما اگر زوجین نفقه را به عنوان شرط ضمن عقد قید کرده باشند، قابل مطالبه خواهد بود.
اجرت المثل: اجرت المثل عبارت از حق الزحمه خدمات و زحماتی است که زوجه در طی دوران زوجیت در منزل شوهر انجام داده است.مانند شستشو، نظافت، تهیه غذا، شیر دادن به بچه و… بنابراین اجرت المثل از حقوق مالی زوجه محسوب می‌شود که در کنار سایر حقوق مالی، زن در ازدواج می‌تواند از زوجه مطالبه نماید.البته زوجه در صورتی مستحق دریافت این حق مالی خواهد بود که این امور را با قصد تبرع یعنی به صورت رایگان انجام نداده باشد و در عقد نامه نیز شرطی در این خصوص ذکر نشده باشد، هرچند در اکثر موارد اجرت المثل به زوجه تعلق می‌گیرد و میزان آن توسط کارشناس با توجه به سال‌های زندگی مشترک زوجین، اموری که انجام داده، شرایط زندگی و… تعیین می‌شود.بنابراین در زمان بعد از فوت شوهر، زوجه علاوه بر مهریه، اجرت المثل الام زوجیت را نیز می‌تواند درخواست نماید.اجرت المثل به نسبت سایر حقوق مالی زن در ازدواج شناخته شده نیست و برخی زنان از این حق خود نا آگاه می‌باشند.
نحله: زمانی که زوج قصد طلاق زوجه را دارد قاضی این امکان را دارد که از جهت نیکوکاری و احسان زوج را متقاعد نماید که از دارایی خود علاوه بر نفقه و مهریه مالی را به زن ببخشد،که این بخشش نحله نام دارد. بنابراین نحله از حقوق مالی زوجه در طلاق از طرف مرد است.

شرایط مطالبه نحله
۱) نحله در زمان زوجیت قابل مطالبه نمی‌باشد.
۲) تعیین مقدار نحله بستگی به توانایی مالی زوج دارد و در صورت عدم استطاعت مالی اجباری به پرداخت نحله نیست.
۳) برای مطالبه نحله باید طلاق از جانب زوج صورت گرفته باشد.
ارث: زوجه نیز همانند سایر وابستگان متوفی طبق شرایط قانون مستحق دریافت ارث می‌باشد، البته در صورتی که عقد نکاح دائم باشد.اگر زوجه فرزند نداشته باشدیک چهارم از ماترک متوفی و در صورت داشتن فرزند یک هشتم از دارایی به وی ارث خواهد رسید.پس از مرگ زوج، زوجه می‌تواند مهریه و اجرت المثل ایام زوجیت خود را علاوه بر سهم الارث خود مطالبه نماید.در این صورت ابتدا می‌بایست تمام حقوق مالی زن از اموال متوفی کسر و پرداخت شود و پس از آن باقی ماترک بین وراث مطابق با قانون تقسیم خواهد شد.همچنین اگر زوجه در ایام عده طلاق رجعی بوده باشد و یا زوج در حالی که مریض است زوجه را طلاق دهد و تا قبل از یک سال به همان مرض بمیرد و زوجه ازدواج نکرده باشد، مستحق دریافت سهم الارث خواهد بود.اما در ازدواج موقت به زوجین هیچ ارثی تعلق نخواهد گرفت حتی اگر شرط ضمن عقد کرده باشند، این شرط باطل اما ازدواج صحیح است.

حقوق مالی زن در طلاق از طرف زوج
تمامی حقوق گفته شده در صورت طلاق از طرف مرد با توجه به شرایطی که گفته شد باید به زن پرداخت گردد، که در بین آن‌ها فقط نفقه زمانی به زن پرداخت می‌شود که زن ناشزه نباشد.یعنی در صورتی که زن از همسرش تمکین نکند و به کلیه ی وظایف زناشویی خود عمل ننماید نفقه شامل او نخواهد شد.

حقوق مالی زن در طلاق از طرف زوجه
در صورتی که زن برای طلاق از طرف خود دارای دلایل و مدارک قوی و مستدل باشد به گونه‌ای که قاضی با بررسی آن‌ها به زن حق بر طلاق بدهد و زن را در شرایط عسر و حرج ببیند علاوه بر حکم طلاق می‌تواند به پرداخت نفقه و اجرت المثل نیز رای بدهد و همین طور تکلیف جهیزیه را نیز مشخص کند.البته باید به این موضوع توجه داشت که در هر شرایطی زن مستحق دریافت مهریه است و مهریه باید به او پرداخت شود.

حقوق مالی زن در طلاق توافقی
طلاق توافقی مبتنی بر توافق است، یعنی اگر زن و شوهر در خصوص حق و حقوق خود با یکدیگر به توافق نرسند در چنین شرایطی ممکن است مجبور شوند از طریق نوع دیگر طلاق مانند طلاق از طرف مرد یا از طرف زن اقدام به جدایی نمایند.بنابراین در صورتی که به دنبال طلاق توافقی هستند می‌بایست در خصوص کلیه حق و حقوق مالی زوجه که گفته شد و باقی مسائل به توافق برسند.

مطالعه بیشتر بستن

توجه به مسائل حقوق زنان

مریم عباسی سیجانی*: نشریه «حامی‌عدالت» که همه هفته، یکشنبه‌ها به گیشه‌های روزنامه‌فروشی می‌آید، دارای محاسنی است که در ادامه خواهد آمد. این نشریه حقوقی، همچنین از نکاتی برخوردار است که ممکن است با پیشنهاداتی که در ادامه ارائه می‌شود، قوی‌تر از گذشته شود. محاسنی که می‌توانم برای این نشریه نام ببرم، در دو بعد محاسن ظاهری و محاسن محتوایی است. از محاسن ظاهری هفته نامه می‌توانم به صفحه‌آرایی مناسب و وزین آن اشاره کنم. تناسب نوشتار و عکس‌ها با یکدیگر، حسن دیگری از حامی‌عدالت است. فونت مناسب حروف و همچنین اندازه مناسب عکس‌ها، از ویژگی‌های دیگری است که می‌توان برای این نشریه در نظر گرفت. به اعتقاد بنده، این نکات با نگاهی به نشریه پیدا و روشن است.


محاسن محتوایی
از محاسنی که می‌توان در محتوای مطالب درنظر گرفت، به چهار مورد اشاره می‌کنم. نخست، اهمیتی است که نشریه با توجه به مباحث روز به مخاطب خود می‌دهد. دومین نکته، تحلیل مناسب و منطقی و بدور از سیاه نمایی است که در این هفته‌نامه به چشم می‌خورد. مورد دیگر، بهره‌گیری از کارشناسان صاحب نظر در تهیه مطالب حامی‌عدالت است، که یکی از ویژگی‌های مهم و کاربردی برای مخاطب و مردم است. نکته‌ای که می‌توانم از آن به عنوان نکات برتر این نشریه نام ببرم، و خود اعتبار دوچندانی به آن می‌دهد، رعایت امانتداری در انتقال مصاحبه‌هاو گفتگوها با کارشناسان است. شخصا به عنوان شخصی که افتخار همکاری را با نشریه را طی گفت‌وگو، داشته‌ام شخصا شاهد وجود این مهم، در نشریه بوده‌ام.

پیشنهادات
همواره هر انسانی با نقطه‌نظرات خاص خودش به موارد پیرامون خود، نگاه می‌کند، که ممکن است این نگاه، در بین بسیاری، مشترک نیز باشد. در نگاهی به این نشریه، می‌توانم دو مورد را به منظور ارتقای کیفی نشریه پیشنهاد دهم. یکی از این پیشنهادات، پرداختن به مسائل حقوقی درباره زنان است. زنان همواره با مشکلات خاص خود در دنیای حقوق و جزا رو به رو بوده‌اند که در صورت توجه بیشتر در این نشریه، برای همگان مورد بررسی قرار خواهد گرفت. آموزش احکام حقوقی، پیرامون موضوعات شایع، یکی دیگر از مواردی است که پرداختن به آن، موجب ارتقای بیشتر هفته‌نامه خواهد شد. امید است با لحاظ کردن مواردی که کارشناسان صاحب فن که مطالع دقیق‌تری از این هفته‌نامه دارند، بتوان در آینده، حامی‌عدالت را درخشان‌تر و موثرتر به جامعه وارد کرد.امیدوارم آگاهی‌رسانی این نشریه هر روز بیشتر از روز پیش شده، و از آن چه هست هم در آگاهی‌رسانی به جامعه، موثرتر و بی‌کاستی عمل کند.
*مبلغ و پژوهشگر دینی

مطالعه بیشتر بستن