راه‌های پیشگیرانه جهت تامین امنیت در فضای مجازی

سعید نقدی*:امروزه با گسترش اینترنت و فضاهای شبکه‌ای در کشورمان لزوم امنیت برای فعالیت در فضای مجازی بیش از پیش احساس می‌شود. ترس و بیم از تخریب مبانی اخلاقی و اجتماعی، و نداشتن امنیت روانی و فرهنگی ناشی از هجوم اطلاعات آلوده و مخرب از طریق اینترنت و فضاهای مجازی واکنشی منطقی است، زیرا هر جامعه‌ای چارچوب‌های اطلاعاتی خاص خود را دارد. اینترنت، انقلابی در زندگی آدمی ایجاد کرده که زندگی دیگر بدون این فناوری و دیگر ابزارها و امکاناتی که به زودی خواهد آمد ناممکن است. در حال حاضر اینترنت ابزاری مناسب برای توسعه افکار و اندیشه‌های بشری محسوب می‌شود به شرط آن که در راه صحیح استفاده شود.باید خانواده‌ها و مخصوصا نوجوانان و جوانان را به سوی استفاده صحیح از فضای مجازی سوق دهیم، فناوری را نمی‌شود نفی کرد و در زندان اسیر کرد، بلکه باید با بستر‌سازی کاری کنیم که فرزندان مان کمتر از این فضا استفاده کرده و در جهان واقعی بزرگ شوند و در واقع تمهیدات لازم برای این امر باید اندیشیده شود.


ضرورت نظارت
امنیت مجازی شاید به شکل قابل توجه آن، موضوع حیاتی برای کشورها باشد چراکه شرط لازم برای تحلیل پذیری از دنیای مجازی استفاده گسترده و اتصال به شبکه‌های الکترونیکی اطلاعات و شرط کافی دیجیتالی شدن تمامی سیستم‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی اجتماعی سیاسی یک جامعه است.
بنابراین گسترش اینترنت زمینه‌ای را به وجود آورده که طیف وسیعی از اطلاعات بدون هیچ گونه محدودیتی و فراتر از مرزهای جغرافیایی در سراسر جهان منتشر می‌شود و به نحو چشمگیری به یک رسانه ارتباطی و اطلاعاتی تبدیل می‌گردد؛ ضمن اینکه مخاطبان و کاربران اینترنت هم به همان اندازه افزایش مداوم داشتند،خصوصیت و ویژگی‌های اینترنت و سهولت انتشار مطالب و اطلاعات و علاوه بر آن راحتی دستیابی به انواع مختلف اطلاعات در وب اعم از متن، تصویر و داده‌های گرافیکی متنوع به اندازه ایی شدت یافته است که در برخی موارد اطلاعات حاوی مطالب مخرب و زیانبار این نیز در وب منتشر می‌شود که زمینه سوء استفاده‌های مختلف را فراهم آورده است.
فضای سایبر با ویژگی‌های خود مانند فراملی بودن و تعدد بازیگران، مخفی بودن سبب شده افراد وارد این فضا شوند و بدون اینکه به راحتی مورد شناسایی واقع شوند جرائم مختلفی را مرتکب شوند. در این فضای مجازی که توأم با واقعیت‌های زندگی روزمره است، جرائم مختلفی مانند سرقت، کلاهبرداری، جعل، جاسوسی به وقوع می‌پیوندد. برخی از این جرائم سبب آسیب و صدمه زدن به جامعه و به عنوان تهدیدی علیه امنیت محسوب می‌گردد. برخی دیگر از این جرائم صدمات مالی و اقتصادی وارد می‌کند و برخی نیز به عنوان تهدید و آسیبی علیه اشخاص می‌باشد. جرائم سایبری به عنوان یکی از مسائل غیرقابل انکار در حوزه سیاست جنایی کشورها می‌باشد و به همین دلیل دولت‌ها در صدد مقابله با این گونه جرائم بر می‌آیند. بی‌شک تضمین حقوق شهروندی در هر کشوری از اولویت‌های هر دولت است. با این همه امروزه با توجه به گستردگی بحث سایبر نگرانی‌های پیرامون اجرای بی‌کم و کاست حقوق قانونی افراد ملت در زمینه آرامش روانی و حتی حفظ حریم خصوصی به وجود می‌آید.

در حوزه آزادی بیان
شبکه‌های اطلاع‌رسانی رایانه‌ای امکان ارتباط دوسویه بین مخاطبان را فراهم می‌نماید، در حالی که رسانه‌های ارتباط جمعی ماهیتی یک سویه دارند و مخاطبان آنها نمی‌توانند به نظر خواهی بپردازند، در صورتی که شبکه‌های رایانه‌ای با کارکردهای متنوع خود، امکان برقراری انواع ارتباط را میان کاربران ایجاد کرده است. همین امر سبب شده است جرائم در این فضا به آسانی به وقوع بپیوندد و مجرمین را نیز به آسانی نمی‌توان شناسایی و دستگیر کرد. از جمله مواردی که سبب ساماندهی کردن و محدودیت این فضا می‌شود به فیلترها و تدابیر صدور مجوز که در زمره تدابیر محدود‌کننده دسترسی افراد به محتوا و برنامه‌های رایانه‌ای قرار می‌گیرند.
فیلترها از مهم‌ترین تدابیر پیشگیرانه از جرمهای سایبری هستند که تقریبا از همان ابتدا برای جلوگیری از وقوع تعرضهای رایانه‌ای به کار می‌رفتند. در تدابیر صدور مجوز، از ورود اشخاص ناشناس یا فاقد اعتبار جلوگیری می‌شود نمونه ساده آن به کار‌گیری گذرواژه است. به این ترتیب فقط اشخاصی که پس از طی مرحله شناسایی و کسب اعتبار لازم، گذرواژه دریافت کنند حق بهره‌برداری از یک سیستم یا سایت را خواهند داشت. صدور مجوز یکی از مناسب‌ترین راه‌های ساماندهی بهره‌برداری از فضای سایبر به منظور ابراز آزادانه عقاید است.
دسترسی غیر مجاز
فصل یکم قانون جرائم سایبری در فضای تبادل اطلاعات، جرائم علیه محرمانگی داده‌ها و سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی را شامل می‌شود که شامل موضوعاتی از قبیل دسترسی غیرمجاز، جاسوسی سایبری می‌باشد، جایگاه بحث این گونه جرائم در تقسیم بندی‌های حقوق جزای اختصاصی در مبحث جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی می‌باشد.دسترسی غیر مجاز شامل جرایمی می‌باشد که تهدیدهای خطرناک و تعرض علیه امنیت (یعنی محرمانگی، تمامیت و دسترسی پذیری) سیستم‌ها و داده‌های رایانه‌ای را در بر می‌گیرد. نیاز به محافظت، منافع سازمان‌ها و افراد در مدیریت، اجرا و کنترل سیستم هایشان را بدون وجود مزاحمت بازتاب می‌دهد. صرف تعرض غیر مجاز، یعنی هک کردن، کرک کردن و یا ورود به عنف رایانه باید غیر قانونی تلقی شود.

جرایم رایانه ای در حقوق ایران
در عرصه قانونگذاری کاستی‌هایی وجود دارد که امید است با تصویب قانون مجازات جرایم رایانه‌ای که سال هاست در فراموشخانه مجلس مورد بی‌مهری است، گامی در این راه برداشته شود. متخصصان معتقدند جرم جاسوسی رایانه ای، با شدت و پیچیدگی بیشتری در سطح وسیع جهانی ادامه پیدا خواهد کرد. رفته رفته جاسوسی اینترنتی به عنوان ابزاری برای حصول برتری در رقابت بی‌پایان کشورها در زمینه‌های صنعتی، اقتصادی، نظامی و… تبدیل خواهد شد و کشورهای بیشتری وارد صحنه کارزار رایانه‌ای می‌شوند. این جنگی است که در آن نیازی به استفاده از پیاده نظام، هواپیما جنگنده و موشک نیست. کلید موفقیت در این جنگ اطلاعات است، عوامل جاسوسی رایانه‌ای و اینترنتی نقش پیاده نظام این جنگ پسامدرن را بازی می‌کنند. در حال حاضر با عنایت به پیشرفت‌های لحظه‌ای در عرصه رایانه و فضای سایبر ضرورت آموزش بیش از پیش مشخص شده و برای اجرای یک سیاست کیفری مؤثر جهت پیشگیری از جرایم رایانه‌ای به خصوص جاسوسی رایانه‌ای و اینترنتی، این آموزش‌ها باید در مقاطع مختلف زمانی تکرار و روز آمد شوند.
با توجه به پیچیدگی جرایم رایانه ای، مطالعه و پژوهش بیشتر و نیز تصویب قوانین مورد نیاز در این زمینه بسیار ضروری است در این میان، از آنجا که پیشگیری وضعی حتی در دنیای فیزیکی نیزماهیتی فنی دارد، در حوزه جرائم سایبر به طور خاص مورد توجه قرار گرفته است. البته باید گفت این اقدام با محدودیتهای فراوانی مواجه است که می‌توان آن را از ابعاد مختلف بررسی کرد. اما به طور کلی، در عمل سه عامل مانع تحقق اهداف پیشگیری وضعی از این جرائم می‌شوند که عبارت‌اند از:
۱. مجرمان سایبر، طیف خاصی از اشخاص را تشکیل می‌دهند. گروهی از آنها که از لحاظ تخصص و مهارت در سطح بالایی قرار دارند، واقعه خطرناک هستند و متأسفانه تدابیر پیشگیرانه در برابر آنها یارای مقاومت ندارد. بنابراین، تنها انتظاری که می‌توان داشت این است که تلاش شود از ارتکاب جرم افراد نیمه حرفه‌ای یا آماتور جلوگیری گردد با زمینه بزه دیدگی افراد کاهش یابد. ۲. متأسفانه فضای سایبر با ویژگیهای منحصر به فرد خود، فی نفسه مانع تحقق اهداف پیشگیرانه وضعی است. در این فضا انواع ابزارهای ارتکاب جرائم سایبر در اختیار همگان قرار دارد و هر کس می‌تواند به فراخور تخصص و مهارت خود از آنها استفاده نماید. انتقال سریع و بسیار ساده اطلاعات و تجربیات حاصل از ارتکاب جرائم سایبر نیز می‌تواند مزید بر علت محسوب شود. ۳. از آنجا که این تدابیر صبغه فنی دارند، چندان قابل اتکا نیستند، زیرا چندی نمی‌گذرد که ضعفها و نحوه دور زدن آنها در فضای سایبر منتشر می‌شود؛ کما اینکه در کشورمان آنان که قصد خنثی کردن فیلترهای شبکه‌ای را دارند، در عمل با مشکلی مواجه نیستند. ماهیت فضای سایبر به گونه‌ای است که پیشگیری وضعی یکی از تدابیر ناگریز و لازم الاجرا محسوب می‌شود. حتی در دنیای فیزیکی نیز این سخن صادق است، زیرا تنها گزینه‌ای است که می‌تواند دو ضلع مثلث جرم، یعنی فرصت و ابزار ارتکاب جرم را هدف قرار دهد. بنابراین، باید یک راه حل بینابین اتخاذ شود که به موجب آن ضوابطی که تدوین می‌گردد، بر اساس قواعد و مقررات حقوقی و همچنین ملاحظات حاکم بر فضای سایبر باشند تا علاوه بر صیانت از امنیت ملی و نظم، سلامت یا اخلاق عمومی، به دیگر موازین حقوق بشر، یعنی آزادی بیان، جریان آزاد اطلاعات و حریم خصوصی نیز خدشه‌ای وارد نگردد. بی‌تردید مراجعه به تجارب دیگر کشورها با رعایت شرایط خاص کشورمان، چنانچه بر پایه دیدگاههای واقع گرایانه حقوقی – فنی باشد، می‌تواند نتایج مطلوبی را پدید آورد.

نقش مردم در پیشگیری از وقوع جرایم رایانه ای
مردم خودشان اطلاعات خود را در فضای مجازی فاش می‌کنند به عبارتی اشخاصی هستند که از اینترنت اطلاع کافی ندارن و بدون اطلاع اقدام به چت کردن با افراد نا آشنا می‌نمایند این اشخاص اطلاعات شخصی خودشان را در معرض دسترسی این افراد قرار میدهند به این گونه که توسط افراد متخصص هک شده و اطلاعات شخصیشان در اختیار آنها قرار میگیرد پس در فضای مجازی باید بسیار حواسمان را جمع کنیم همچنین گاهی اوقات برای خرید یک محصول از یک سایت رمز عبور کارت شتاب خود را در اختیار متصدیان سایت قرار داده و سبب میشوند که از کارت آنها پول برداشت شود همچنین میبایست پس از اقدام به پرداخت‌های اینترنتی از جمله شهریه وقبوض رمز خود را بر روی سیستم قرار نداده و یا حذف نماییم که مورد سوء استفاده دیگران قرار نگیرد
*کارآموز وکالت عضو مرکز وکلا

مطالعه بیشتر بستن