سرقت انرژی در نظام حقوقی ایران

شاید به افرادی برخورد کرده باشید که اقدام به گرفتن انشعاب غیرمجاز از برق یا آب کرده باشند؛ به طور مثال با گرفتن سیم برق از پشت کنتور یا اتصال لوله آب به شبکه فاضلاب شهری از خدمات مذکور به صورت غیرقانونی منتفع شده باشند. این عمل ممکن است از دید مردم اهمیت چندانی نداشته باشد، لکن باید بیان نمود که مقنن رفتارهای اینچنینی را جرم تلقی کرده و برای مرتکبین آن مجازات تعیین نموده است. جرم انگاری رفتار فوق مختص شبکه آب و برق نبوده‌ و گاز و تلفن را نیز شامل می‌شود. استفاده غیرمجاز و بدون مجوز قانونی از هریک از موارد مذکور به نوعی «سرقت» محسوب می‌گردد.

مققنن در ماده ۲۶۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در تعریف بزه سرقت مرقوم داشته: سرقت عبارت از ربودن مال متعلق به غیر است. اگر در جوامع گذشته، در مورد مالیت داشتن مواردی هم‌چون آب، گاز، برق و تلفن تردید وجود داشت، امروزه و در عرف کنونی جوامع این موارد نیز بدون تردید «مال» محسوب شده و دولتها حق بهره‌برداری و مدیریت منابع و خدمات مذکور را بر عهده دارند و آنرا در بازارهای جهانی مورد خرید و فروش قرار‌ میدهند. دولت به سبب وظیفه حاکمیتی، ارائه‌دهنده خدمات مذکور بوده و اگر کسی بدون اطلاع و اجازه دولت از این اموال استفاده کند، در واقع مرتکب ربودن مال متعلق به غیر یا همان سرقت شده است.
به لحاظ تاریخی و سابقه تقنینی، قانونگذار مواد پراکنده‌ای برای حمایت از برق و آب اختصاص داده بود، قانون مجازات اخلالگران در تأسیسات آب، برق، گاز و مخابرات کشور مصوب ۱۲/۱۰/۱۳۵۱ برای مرتکبین جرایم تخریب، ایجاد حریق یا از کار انداختن یا هر نوع خرابکاری دیگر مجازات حبس از سه تا ده سال در نظر گرفته بود و برای مواردی که این جرایم منجر به مرگ شخصی شود، مجازات اعدام تعیین نموده بود. پس از انقلاب و تحولاتی که در جامعه به دنبال داشت، شورای انقلاب در سال ۱۳۵۹ لایحه قانونی رفع تجاوز از تأسیسات آب و برق کشور را در ۱۰ ماده به تصویب رساند، در ماده یک این قانون «استفاده غیرمجاز» و «دخالت غیرقانونی» در تأسیسات صنعت آب و برق را جرم انگاری نمود و مطابق قانون مذکور چنانچه کسی بدون حق انشعاب از برق استفاده می­نمود و یا اینکه حق انشعاب را پرداخت مینمود لکن بدون اخذ انشعاب مبادرت به استفاده از برق میکرد مصداق استفاده غیرمجاز بود و یا چنانچه در تأسیسات آب و برق مداخله میکرد به پرداخت مبلغ بیست تا پنجاه هزار ریال جزای نقدی و رفع تجاوز و اعاده وضع سابق محکوم میگردید و در صورت تکرار این عمل علاوه بر رفع تجاوز و اعاده وضع سابق به حبس جنحه‌ای از ۶۱ روز تا ۶ ماه و در هر حال به جبران خسارات وارده محکوم میگردید و مقنن در ادامه مقرر داشته بود، چنانچه عمل مرتکب بر طبق قوانین دیگر مشمول مجازات بیشتری باشد به مجازات اشد محکوم میشود.
اوایل انقلاب به دلیل شرایطی که در جامعه وجود داشت، مقنن به صورت نسبتاً‌ محدودی از تأسیسات و انرژی آب و برق حمایت میکرد، این در حالی است که سال‌ها این موضوع در محافل علمی ما مطرح بود که آیا استفاده از برق غیرمجاز سرقت است یا خیر؟
مقنن در سال ۱۳۸۷ با اصلاح‌ ماده ۶۰۰ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده مقرر نمود: هرکس بدون پرداخت حق انشعاب آب و فاضلاب و برق و گاز و تلفن مبادرت به استفاده غیر مجاز از آب و برق و تلفن و گاز و شبکه فاضلاب نماید علاوه بر جبران خسارت وارده به پرداخت جزاى نقدى از یک تا دوبرابر خسارت وارده محکوم خواهد شد. چنانچه مرتکب از مامورین شرکتهاى مذکور باشد، به حداکثر مجازات محکوم خواهد شد.
اما مقنن در تاریخ ۳۱‌/‌۶‌/‌۱۳۹۶ با تصویب قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز، مقررات جدیدی را در خصوص موضوع مورد بحث وضع نمود تا بدین وسیله از یک سو، مجازات­‌های موجود در قوانین پیشین بروزرسانی شده و متناسب با شرایط و اوضاع­‌و­احوال کنونی گردد و از سوی دیگر مجددا اهمیت پیشگیری از سرقت و استفاده غیرمجاز از این­‌گونه اموال دولتی را مورد تأکید قرار دهد.
قانون اخیرالذکر در قالب ۷ ماده توسط مجلس تصویب گردید و به موجب ماده ۶ این قانون، ماده ( ۶۶۰) قانون مجازات اسلامى(کتاب پنجم – تعزیرات و مجازات‌هاى بازدارنده) مصوب ۱۳۷۵/۳/۲ و اصلاحات بعدى آن نسخ گردید.
به موجب ماده ۱ قانون مارالذکر هر شخصی بدون دریافت انشعاب قانونی آب، برق، گاز و شبکه فاضلاب و اشتراک خدمات ارتباطی و فناوری اطلاعات مبادرت به استفاده از خدمات مزبور نماید و یا با داشتن انشعاب مبادرت به استفاده غیرمجاز نماید، علاوه بر الزام به پرداخت بهای خدمات مصرفی و جبران خسارت و سایر حقوق مربوطه به شرح زیر جریمه می‌شود؛
الف-درخصوص مصارف خانگی به جزای نقدی درجه شش موضوع ماده (١٩) قانون مجازات اسلامی مصوب ١/٢/١٣٩٢ و در مصارف غیرخانگی به یک تا دو برابر بهای خدمات مصرفی
ب- در صورت تکرار حسب مورد به حداکثر جریمه مقرر در بند (الف) و قطع انشعاب به مدت سه ماه تا شش ماه.
همچنین این قانون هر نوع تصرف یا تغییر در دستگاه­‌های اندازه‌­گیری آب، برق، گاز، تلفن و یا شبکه فاضلاب را به­‌طوری­‌که موجب اخلال در کارکرد صحیح و ثبت ارقام مصرفی شود، تخلف دانسته و مرتکب را ملزم نموده تا علاوه بر بازگرداندن وضع به حال سابق، بهای خدمات مصرفی را بپردازد و خسارات وارده نیز را جبران نماید و به پرداخت جزای نقدی به میزان بیش از بیست میلیون ریال تا هشتاد میلیون ریال در حق دولت هم محکوم می‌گردد.
البته درصورتی‌که مرتکب از مأموران سازمان­‌های مرتبط باشد و یا جرم به‌صورت سازمان­‌یافته ارتکاب یافته باشد، مرتکب به حداکثر مجازات تعیین‌شده محکوم می‌شود.
همچنین قابل ذکر است مقنن در ماده ۴۵ قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ که قانون خاص بوده، مقرر داشته: اشخاص زیر علاوه بر اعاده وضع سابق و جبران خسارات وارده به ۱۰ تا ۵۰ ضربه شلاق و یا از ۱۵ روز تا سه ماه حبس تأدیبى بر حسب موارد جرم به نظر حاکم شرع محکوم مى‌شوند
الف‌: هرکس عمدا و بدون اجازه دریچه و مقسمى را باز کند یا در تقسیم آب تغییرى دهد یا دخالت غیر مجاز در وسائل اندازه‌گیرى آب کند یا به نحوى از انحاء، امر بهره‌بردارى از تأسیسات آبى را مختل سازد.
ب‌: هرکس عمدا آبى را بدون حق یا اجازه مقامات مسئول به مجارى یا شبکه آبیارى متعلق به خود منتقل کند و یا موجب گردد که آب حق دیگرى به او نرسد.
ج‌: هرکس عمدا به نحوى از انحاء به ضرر دیگرى آبى را به هدر دهد.
د: هرکس آب حق دیگرى را بدون مجوز قانونى تصرف کند.
ه: هرکس بدون رعایت مقررات این قانون به حفر چاه و یا قنات و یا بهره‌بردارى از منابع آب مبادرت کند.
تبصره – در مورد بندهاى «ب» و «ج» و «د» با گذشت شاکى خصوصى تعقیب موقوف مى‌شود.
سرقت فقط مختص پول، وسایل خانه، خودرو و سایر کالاهای پیرامون ما نیست؛ بلکه آب، برق، گاز، تلفن و خدمات ارتباطی و فناوری اطلاعات نیز مال محسوب شده و اگر به‌صورت غیرمجاز مورداستفاده و بهره‌‌برداری واقع شوند نیز مشمول عنوان «سرقت» خواهند شد، سرقتی که مقنن به‌آسانی از کنار آن عبور نکرده و در قوانین گوناگون برایش مجازات‌های شدیدی وضع نموده است؛ از جمله در قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز مصوب ۱۳۹۶

مطالعه بیشتر بستن

ادامه از صفحه قبل:

-ممنونم.
سرد پاسخ داد. این سردی از نگاه‌ها پنهان نماند.
-چند لحظه می‌رم بیرون.
مادر این را گفت و از در رفت بیرون.
-ما هم چند دقیقه‌ای شما رو تنها می‌ذاریم.
مادر ترانه این را گفت و با پدر از اتاق بیرون رفت.
بابک خواست رو برگرداند تا نگاهش در نگاه ترانه ننشیند. دردی را در ناحیه گردن احساس کرد. نمی‌توانست به راحتی گردن بچرخاند. نگاهش را کشاند سوی دیگر اتاق.
-چیزی می‌خوای برات بیارم؟
-نه

-من ازت معذرت می‌خوام. می‌دونم که فکرت خیلی مشغول بوده، اگرنه تصادف نمی‌کردی.
-بار اولت بوده یا با تابلو بقیه هم این کارو کردی؟
ترانه آشفته شد.
-الان وقت این حرفا نیست!
بابک نگاهش را برگرداند و به او دوخت.
-پس بار اولت نبوده، اگرنه این جواب رو نمی‌دادی!
انگشتی به در زده شد و پرستار وارد اتاق شد.
-ببخشید یه کار کوچیکی باید انجام بشه.
سرم را که کمی بالاتر از تخت آویزان بود درآورد و آنژیوکت را از مچ دست بابک بیرون کشید.
برگه‌ای را که در پوشه‌ای قرار داشت درآورد و به دست ترانه داد. مادر در چهارچوب در ایستاده بود و با نگرانی به سفارش‌های پرستار گوش می‌کرد.
-این داروهایی هست که دکتر تجویز کردن. فعلا تا می‌تونه استراحت کنه، تاریخ مراجعه بعدی در نسخه هست.
پرستار پس از سفارش‌ها از اتاق بیرون رفت.
*************
بابک با شنیدن زنگ گوشی تلفن همراه، از چرت پس از داروهای مسکن، بیدار شد. با دست راستش که از آسیب دور مانده بود، پاسخ گوشی را داد.
-بله؟
کمی صبر کرد تا مردی که می‌خواست موکلش شود حرفش را تمام کند.
-باشه.. پرونده شما رو قبول می‌کنم، ولی.. ولی اگر هر جای کار، مدرکی خلاف ادعای شما پیدا بشه، از ادامه وکالت استعفا میدم و خسارت‌ها رو هم باید خودتون پرداخت کنین!
دوباره کمی سکوت کرد.
-با دفتر تماس بگیرین برای پرداخت پیش‌پرداخت حق‌الوکاله راهنمایی‌تون می‌کنن. لپ‌تاپ را باز کرد. با وجود گذشت دو روز، هنوز هم درد زیادی در کتف و بازویش داشت. نام ترانه را در اینترنت نوشت. باز هم مانند دفعات پیش، اثری از نقاشی و اسم او پیدا نکرد. اگر هم اثری پیدا می‌شد، از هنرمند دیگری بود که تشابه اسمی با ترانه داشت. اسم ترانه را به تنهایی، با اسم فامیل با سمت نقاش و هرجور که به ذهنش می‌رسید، جست و جو کرد، ولی اثری از تصویر او نیافت.
فکری به خاطرش رسید. باید به گالری می‌رفت تا امضای او را بار دیگر به دقت ببیند. با تاکسی تلفنی تماس گرفت. هنگام بیرون رفتن مادر را در طبقه پایین خانه دید.
-تو داری کجا می‌ری پسرم؟
-کاری دارم که باید برم ولی زود برمی‌گردم.
-تو با این حالت نباید بری..
می‌دونم ولی ببخشید مامان تاکسی اومده، باید برم.
داخل تاکسی پیامکی از بانک به گوشی‌اش رسید مرد مراجع حق‌الوکاله خود را طبق محاسبات منشی دفتر پرداخت کرده بود.
این را گفت و از در رفت بیرون. به گالری که رسید یک بار دیگر نگاهش به پوستر کنار در افتاد. نمایشگاه گروهی از آثار هنرمندان نقاش در نگارخانه‌ی همتا…
وارد نگارخانه شد. خانم مدیر جوان درون دفتر نبود. وارد سالن شد. چشمش افتاد به تابلو، هنوز سر جایش بود. تا روز پایانی نمایشگاه یعنی یک روز دیگر، همان‌جا می‌ماند.
جلو رفت. امضای ترانه را به دقت دید. امضایش با آن که در دفترخانه هنگام خواندن صیغه محرمیت پایین برگه‌ها نشانده بود، فرق داشت. زیر امضا پس از نام ترانه حرفی نوشته شده بود که در دنباله امضا گم می‌شد. حرف «ر»؛ «ترانه.ر» نام مستعار و کلید ماجرای جعل آثار به دست ترانه بود. گوشی همراه را از جیب درآورد و از آن عکس گرفت….
ادامه داستان را در شماره بعد بخوانید.

مطالعه بیشتر بستن