ادامه از صفحه قبل:

پیدایش طبقات اجتماعی را از خود نشان می‌دهند. به این ترتیب که در این جوامع برخی از افراد، بسته به این‌که که در چه خانواده‌ای به دنیا آمده باشند از همان ابتدا به برخی منابع و موقعیت‌های اجتماعی دسترسی داشته و برخی نیز به طور ذاتی به آن منابع دسترسی ندارند. برای مثال فرزندان و نوادگان خان‌ها و اطرافیان‌شان از همان بدو تولد، صرف‌نظر از استعدادها و لیاقت‌های‌شان، دارای امتیازهای خاصی نسبت به سایرین بوده‌اند. سایر اعضای جامعه نیز به طور پذیرفته شده‌ای برای آنان ارزش بیشتری قائل بوده و در مجموع حقوق آنان از حقوق سایر افراد متمایز بوده است.

در این جامعه ‌خان‌ها علاوه بر این که خان و رئیس بوده‌اند، گاه همزمان، روحانی یا کشیش جامعه نیز محسوب می‌شده‌اند و قابلیت حکم کردن و قضاوت را نیز دارا بوده‌اند. این خان‌ها، شاه‌کاهن یا خان‌روحانی بوده‌اند که هم در راس هرم سیاست قرار داشته و هم در راس هرم مذهبی جامعه قرار داشته‌اند. به عبارت دیگر در جوامع پنج هزار تا پنج هزار و پانصد سال پیش، مسائل حقوقی که مربوط به مالکیت، تجارت و حقوق والدینی و خانوادگی، کشمکش‌ها و اختلافات بوده است را سرکردگان و خان‌های جامعه حل می‌کرده‌اند. این سرکردگان و خان‌های جامعه یا فقط قدرت سیاسی را در دست داشته و یا هم قدرت سیاسی و هم قدرت دینی و مذهبی را در اختیار داشته‌اند.

آثار و شواهد مربوط به این موارد در تپه سیلک وجود دارد؟
شواهدی که در این رابطه در سیلک موجود است، وجود برخی از آثار مانند کتیبه‌ها و یا خطوط نوشته بر الواح گلی است. موضوعیت اصلی این نوشته‌ها که به خط آغاز ایلامی هستند و تا کنون اندکی از آن‌ها ترجمه و خوانده شده، تراکنش‌های مالی است. این الواح همه نشان‌دهنده مدارک و اسنادی هستند که در رابطه با حقوق افراد است، و حتی میزان دستمزد مردم هم در این الواح ثبت می‌شده است.
به این معنی که بیشتر آن‌ها در رابطه با تراکنش‌ها و رسیدهای مالی و حسابرسی‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفته است. به عنوان مثال فلان فرد، در فلان روز، این تعداد یا این میزان خراج را به شکل مثلا گندم، یا چند کاسه جو، یا چند بز یا گوسفند، یا سه پیمانه روغن، سرکه و غیره به انبار مرکزی یا انبار خان یا انبار شهر تحویل داده است. مثال دیگر این‌که: فلان میزان جو، به فلان شخص تعلق گرفته که در فلان تاریخ به او داده خواهد شد. تاریخ این الواح از حدود ۵۳۰۰ تا ۵۱۰۰ سال پیش در نظر گرفته شده است.

آیا ترجمه مستقیم این نمونه‌ها را به طور عینی می‌توان آورد؟
ترجمه‌ای از این لوح‌ها که نظیرش از شوش به دست آمده، را برای نمونه می‌آورم، اما متاسفانه هنوز لوحه‌های به دست آمده از سیلک ترجمه نشده است. ترجمه این لوح را به همراه تصویر آن برای درج در نشریه ارائه می‌کنم.

درباره مالیات نیز در این الواح موردی یافت شده است؟
بله، خراج و مالیاتی که باید به عنوان عضوی از جامعه به نهاد مرکزی و نهاد سیاسی مرکزی جامعه داده شود نیز در این لوح‌ها وارد شده است. در کنار این‌ها آثاری از مهر و موم را می‌بینیم که نشان می‌دهد یک نظام کنترلی و مدیریتی حاکم بوده است. این نظام در راستای حمایت و نظارت بر اجرای یک سری قوانین، قواعد و هنجارهای حقوقی مطرح بوده است. اگر نه نیاز و ضرورتی به آن نوشته‌ها و مهر و موم‌ها نبوده است.
جالب این که در تاریخ سیلک تنها در همین دوره پیدایش مهرها و اثر آن‌ها و کتیبه‌های مربوط به تراکنش‌های مالی و همین‌طور اسباب و ابزاری که نشان‌دهنده تجارت با مناطق دیگر باشد یافت می‌شود. سیلک با سایر محوطه‌های مرکزی ایران که همزمان با سیلک بوده‌اند و همچنین با محوطه‌های جنوب غرب ایران از جمله در خوزستان و همین‌طور با محوطه‌های بین‌النهرین ارتباط تجاری داشته است. به همین دلیل می‌توان دریافت که این جوامع به احتمال زیاد به حقوق مشخص و مدون تجاری و مبادلاتی رسیده بوده‌اند. البته شواهد مکتوب این حقوق را نداریم، اما نشانه‌های غیرمستقیم آن‌ها کاملا مبرهن و مشهود است.

از مواردی که ما را با رعایت حقوق در سیلک رهنمون کند می‌توانید به موردی اشاره کنید؟
یکی از ابزارهای حقوقی برای نشان دادن مالکیت سرزمین یا محدوده‌ای از زمین، تدفین مردگان بوده است.
شواهد متعدد مردم‌نگاری و مطالعه از جوامع پیشامدرن که پیش‌تر اشاره کردم، نشان می‌دهد که جوامعی که نظام کنترل مرکزی نداشته‌اند، از شیوه‌های دیگری برای ابراز مالکیت بهره می‌برده‌اند. یکی از آن شیوه‌ها، دفن مردگان هر خانواده در همان محدوده ملک و زمین خود بوده است.
تا پیش از چهار هزار سال پیش، تدفین‌ها کاملا درون اتاق خانه‌ها یا حیاط خانه‌ها صورت می‌گرفته است. این مورد یکی از نشانه‌های مالکیت شناخته شده است. با این شیوه، افراد می‌توانستند ادعا کنند که فلان زمینی که اجداد و نیاکانشان در آن آرمیده‌اند، متعلق به خودشان است اما رفته رفته با شکل‌گیری نهادهای سیاسی و حکومتی مرکزی، چنین رسمی از میان رفته و پدیده‌ای به نام گورستان به وجود می‌آید. با شکل‌گیری گورستان، مردم به طور معمول مردگان خود را بیرون از استقرارگاه برده و در آنجا دفن می‌کرده‌اند. به عبارت دیگر با شکل‌گیری نهادهای حکومتی و قوانین و حقوق مدون مالکیتی، دیگر دفن مردگان به عنوان سند مالکیت کاربرد نداشته است و سندها و مدارک دیگر جایگزین آن می‌شود.

اساس قضاوت، واپس‌گیری حق ضایع شده و مجازات در سیلک چگونه بوده است؟
به نظر می‌آید که در جوامع متمدن سیلک، خوزستان، درۀ سِند و… که یک‌جانشین بوده‌ و به مرحله شهرنشینی رسیده بوده‌اند، اجرای عدالت و قوانین به شکل ظریف‌تر و دقیق‌تری نسبت به جوامع ساده‌تر و ابتدایی‌تر انجام می‌شده است. گویا روی این موارد فکر بیشتری می‌شده و به جای قصاص، جرایم نقدی و یا جرایم دیگری که خشونت کمتری در بر داشته باشد لحاظ می‌شده است.
همین‌طور که جوامع هر چه بیشتر به سمت دوران جدیدتر نزدیک می‌شوند شکل اجرای قوانین نیز در آن‌ها از حالت‌های خشونت‌بار و خشن، به اشکال مسالمت‌ خواهانه و ملاطفت‌بار متمایل شده است.
همان‌طور که پیش‌تر گفتم، بخشی از یافته‌های ما درباره تپه سیلک برگرفته از مطالعه بر جوامع پیشامدرن است. اساس مجازات‌ها نیز در جوامع پیشامدرن بر پایه انتقام و قصاص است، ولی با تمام این‌ها هنوز شواهدی از انتقام و قصاص در سیلک مشاهده نشده است.
در مطالعات انجام شده بر جوامع پیشامدرن این موارد به دست آمده است که چنان‌چه حقی از کسی ضایع می‌شده، و این امر به دست فرد یا عضوی از درون همان جامعه رخ می‌داده، معمولا قصاص صورت می‌گرفته است.
حتی در قوانین یهودیت مربوط به بیش از دو تا سه هزار سال پیش از میلاد و یا در قوانین چند هزار سال پیش قبایل عرب پیش از اسلام نیز همین قصاص چشم در برابر چشم و… مشاهده شده است.
اما اگر کشمکش و اختلافی بین دو گروه مجزا و دو جامعه مجزا رخ می‌داده، مثلا عضوی از یک جامعه که به طور فرض در حال مسافرت بوده، به دست فردی از جامعه دیگری به قتل می‌رسیده، انتقام، نه تنها در مورد فرد خاطی، که به طور جمعی صورت می‌گرفته و این باعث افزایش چرخۀ خشونت می‌شده است. در چنین مواردی بیشتر یک خونخواهی گروهی و بزرگ به وجود می‌آمده است تا یک انتقام ساده.
وجود چنین رفتارهایی تا به امروز در سیلک مشاهده نشده است، اما با توجه به شباهت جوامع دیگری که شرایطی مشابه با تپه سیلک داشته‌ و برای اجرای عدالت به چنین روشی متوسل می‌شده‌اند، می‌توانیم این استنباط را داشته باشیم که در سیلک نیز چنین انتقامی وجود ‌داشته است.

مطالعه بیشتر بستن

دومین دفتر خدمات الکترونیک قضایی در خلخال افتتاح شد

به منظور سلامت سازی دستگاه قضایی، افتتاح دفاتر خدمات اکترونیک قضایی در مرکز استان و شهرستان های اردبیل گام مناسبی در جهت افزایش و بهبود ارائه خدمات به شهروندان بوده و انتظار می رود با راه اندازی و انجام بخشی از خدمات قضائی با استفاده از فن آوری‌های روز و در محیطی مناسب و خارج از مجموعه دادگستری رضایت مردم را به همراه داشته باشد.دومین دفتر خدمات الکترونیک قضایی خلخال علی رغم وجود ویروس کرونا و اعمال محدودیت ها، با رعایت موازین بهداشتی و فاصله اجتماعی با حضور اندک مسئولین در این شهر افتتاح شد و با ایجاد دفاتر خدمات الکترونیک قضایی از تراکم و ازدحام جمعیت و رفت و آمد مردم در محاکم قضایی کاسته می شود و در ارایه خدمات دستگاه قضایی و رسیدگی به درخواست‌ها و پرونده‌ها تسریع می گردد.

محمد نورانی مدیر دفتر خدمات الکترونیک قضایی خلخال اظهار داشت: کاهش مراجعه به دستگاه قضائی، تسریع در رسیدگی به پرونده و صرفه جویی در وقت و هزینه گروه‌های هدف، شفاف سازی فرایند‌های رسیدگی، افزایش کارآمدی نظام قضائی کشور با افزایش نسبی سرعت، دقت و کیفیت افزایش رضایتمندی مردم از دستگاه قضائی و استفاده شهروندان از فرصت‌های برابر با رفع موانع اداری از اهداف توسعه دفاتر خدمات الکترونیک قضائی می‌باشد.
وی افزود: این دفتر آماده پذیرش طرح دعوی، تقدیم لایحه و پیگیری امور قضائی و پذیرش شکوائیه بدون رجوع به دادگاه‌ها می‌باشد و مهمترین هدف از اجرای طرح ایجاد خدمات الکترونیک قضائی سلامت سازی دستگاه قضائی است و اطلاع از آخرین وضعیتی پرونده‌ها یکی از علل اصلی تراکم و شلوغی محاکم است و در فضای شلوغ کاری ممکن است کارمندان دادگستری نتوانند به نحو احسن پاسخگوئی سوالات و نیاز‌های مردم باشند و استفاده بخش خصوصی در فرآیند دادرسی و رسیدگی‌ها سبب افزایش رضایت مندی مردم می‌شود.

مطالعه بیشتر بستن