دولت تدارکاتچی نیست، همه کاره است!

محسن پورعرب: در نظام حقوقی ایران دولت در مفهوم خاص و قوه مجریه در مفهوم عام، اختیارات بسیار گسترده‌ای دارد؛ از بودجه و استخدام گرفته تا مالکیت بر اموال و انفال و منابع طبیعی و غیرطبیعی و بسیاری چیزهای دیگر. این اختیارات و گستردگی آن‌ها بر کسی پوشیده نیست. اما اخیرا برخی از دولتی‌ها مدعی شده‌اند که به دلیل نداشتن اختیارات کافی نتوانسته‌اند برنامه‌های وعده داده شده را محقق کنند. تعبیر «تدارکاتچی» از سوی رسانه‌های همین عده به جامعه پمپاژ شد تا این مفهوم را القا کند که دولت در حد یک تدارکاتچی است، نه قوه مجریه‌ای که در قانون اساسی، اسناد بالادستی و قوانین عادی به نوعی همه‌کاره کشور است و به خاطر همین حجم از اختیارات گسترده است که هر ساله موقع انتخابات همین اشخاصی که دولت کنونی را تدارکاتچی خطاب می‌کنند، برای پیروزی در انتخابات سر و دست می‌شکنند. نوشتن از میزان اختیارات قوه مجریه چندین مجلد می‌خواهد؛ ما در ادامه این مطلب بودجه، اختیارات، وظایف، تکالیف و برخی از نواقص مشهود (مورد اجماع کارشناسان) صرفا چند وزارت‌خانه و معاونت دولتی را مورد اشاره تیتروار قرار داده ایم تا مشخص شود دولت نه تنها تدارکاتچی نیست، بلکه اختیارات مطلق العنانی دارد که می توان از آن به «همه کاره کشور» در حوزه اجرا تعبیر کرد.


وزارت آموزش و پرورش
۱. بودجه این وزارت خانه و سازمان های تابعه در سال ۱۴۰۰ بالغ بر ۱۱۳ هزار میلیارد تومان است.
۲. آموزش و پرورش به جهت جایگاه و وظیفه، نقش موثری در تربیت نیروی انسانی آینده جمهوری اسلامی دارد..
۳. آموزش و پرورش پایه‌گذار مفاهیم اجتماعی و فرهنگی و ریل‌گذار سبک زندگی است.
۴. این وزارت خانه وظایف متعددی دارد که شامل آموزش، پرورش، ساخت و نوسازی مدارس، چاپ کتب درسی، برگزاری امتحان‌های سراسری در پایه‌های نهم و دوازدهم، اجرای سند تحول بنیادین، ارائه مجوز به آموزشگاه‌های خصوصی، همکاری با ناشرین چاپ‌کننده کتب کمک درسی، نظارت و مدیریت بر مدارس خارج از کشور، آماده کردن دانش‌آموزان برای کنکور سراسری و… است.
۵. به عقیده کارشناسان یکی از دلایل موثر حذف نشدن کنکور سایه آموزش و پرورش بر سر موسسات خصوصی آموزشی است که از طریق ارائه مجوز کسب انتفاع می‌کند.
۶. همچنین بخش مدیریت مدارس غیردولتی از دیگر موضوع‌های پرحاشیه است که هم ارائه مجوز به بازنشستگان آموزش و پرورش و هم نحوه جذب معلمین و هم نوع آموزش‌ها طی سال‌های اخیر حواشی متعددی ایجاد کرده است.
۷. یکی از وظایف اصلی آموزش و پرورش ایجاد عدالت آموزشی و توسعه آموزش و پرورش تراز جمهوری اسلامی در سراسر نقاط کشور است.
۸. متاسفانه موضوع کسب مجوز مدارس غیردولتی میتواند محل ایجاد رانت شود.
۹. نکته دیگر درباره آموزش و پرورش مدیریت معلمان است که نشان میدهد مدیریت ضعیف سبب شده تا مشکل معیشت این قشر فرهیخته از پیش از انقلاب تاکنون ادامه داشته باشد.
۱۰. عدم هماهنگی آموزش‌های ارائه شده در نظام تعلیم و تربیت با نیازهای جامعه از دیگر مشکلات آموزش و پرورش است.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
۱. بودجه این وزارت خانه در سال ۱۴۰۰ نزدیک به ۵۷ درصد رشد داشته است.
۲. بودجه بیمه سلامت نیز در سال ۱۴۰۰ به رقم ۲۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.
۳. با این حال انتقادهایی به افزایش بی‌رویه و بی‌حساب و کتاب بودجه دانشگاه‌های علوم پزشکی وارد است.
۴. وزارت بهداشت پس از اجرای نادرست طرح تحول سلامت بودجه‌های سنگینی را دریافت کرده است به خصوص بودجه‌های مرتبط با اجرای طرح تحول.
۵. عدم رعایت پیش نیازهای این طرح یعنی راهنمای بالینی، پرونده الکترونیک سلامت و پزشک خانواده موجب شد تا این طرح تبدیل به یک چاه ویل در بودجه کشور شود.
۶. اخیرا بررسی‌های سازمان بازرسی در دوره تحول قوه قضائیه نشان داد که اهداف این طرح باتوجه به صرف بودجه سنگین محقق نشده است.
۷. این وزارت خانه تاکنون به اندازه‌ای که گرفتار موضوع درمان بوده، متاسفانه به مسئله بهداشت و آموزش پزشکی نپرداخته است.
۸. به عقیده کارشناسان دو حوزه بهداشت و آموزش پزشکی درآمدزا نیستند بنابراین مورد بی‌توجهی قرار میگیرند.
۹. وزارت بهداشت در سالهای اخیر با موضوع فسادهای مرتبط با واردات دارو رو به رو بوده است.
۱۰. مهاجرت پرستاران و پزشکان در چند سال اخیر از دیگر مشکلاتی بوده که وزارت بهداشت درباره آنها موضع‌گیری شفافی نداشته است.
۱۱. عدم اجرای قانون تعرفه‌گذاری پرستاری پس از ۱۴سال از تصویب از جمله دلایل مهاجرت پرستاران است.
۱۲. دوره‌های طاقت فرسای رزیدنتی نیز از جمله دلایل مهاجرت پزشکان نیز است.

وزارت راه و شهرسازی
۱. از جمله وزارت خانه‌های بزرگ کشور محسوب می‌شود که دارای وظایف و اهداف متعدد است.
۲. احداث، توسعه، بهره‌برداری و نگاهداری راه ها، راه آهن، بنادر و فرودگاه‌ها از جمله وظایف این وزارت خانه است.
۳. مدیریت یکپارچه زمین با همکاری دستگاههای اجرائی، تامین رفاه اجتماعی در زمینه مسکن و مشارکت در ساماندهی بازار سرمایه در امر زمین و مسکن از دیگر ماموریت‌های این وزارت خانه است.
۴. متاسفانه عدم سیاست‌گذاری صحیح در سال‌های اخیر به خصوص دولتهای یازدهم و دوازدهم سبب رکود و افزایش قیمت چشم‌گیری در حوزه مسکن شده است.
۵. وزیر سابق عباس آخوندی از افتخارات خودش در دولت یازدهم را نساختن حتی یک واحد مسکونی عنوان کرد که البته در دولت دوازدهم رئیس جمهور از این بابت عذرخواهی کرد.
۶. فرسوده بودن ناوگان هوایی از جمله مشکلات این وزارت خانه است که البته ارتباط مستقیمی با تحریم‌ها دارد.
۷. با این حال طی این سالها بلیط پروازها در برهه‌های زمانی مختلف افزایش‌های چشمگیری داشته بدون اینکه کیفیت خدمات افزایش پیدا کند.
۸. اعتلای هنر معماری ایران و رعایت سبک‌های مختلف معماری سنتی و ملی و تقویت و توسعه فرهنگ و ارزشهای اسلامی در معماری و شهرسازی از وظایف درنظر گرفته شده برای این وزارت خانه است که متاسفانه اجرای آن در فضای شهرسازی مشهود نیست و مورد انتقاد واقع است.
۹. تامین مسکن و عرضه آن به صورت اجاره‌ای از جمله وظایف اساسی این وزارت خانه است که البته مورد توجه مدیران نبوده است.
۱۰. اعتبارات امور مسکن، عمران شهری و روستایی در سال ۱۴۰۰ به ۴۸۹۳ هزار میلیارد تومان رسیده است.
۱۱.گفتنی است این وزارت خانه با رونق بازار ساخت و ساز سهم به سزایی در اشتغال زایی میتواند داشته باشد.

وزارت صنعت، معدن و تجارت
۱. از دیگر وزارت خانه‌های بزرگ با وظایف گوناگون و تاثیر‌گذار بر مسیر پیشرفت کشور به حساب می‌آید.
۲. نقش اصلی این وزارت خانه سیاست‌گذاری در حوزه تولید و استقلال صنعتی است.
۳. تولید صادرات محور، اشتغال پایدار، توسعه سرمایه‌گذاری، توسعه صادرات غیرنفتی، بهبود فضای کسب و کار، توسعه فضای رقابتی، تنظیم و کنترل بازار، مدیریت تراز تجاری، مدیریت زنجیره تامین و توزیع از دیگر وظایف و اختیارات این وزارت خانه است.
۴. در لایحه بودجه ۱۴۰۰ اعتبارات تملک دارایی سرمایه‌ای این وزارت خانه به نسبت سال قبل با رشد ۴/۴۵ درصدی مواجه شده و به بیش از ۱۸ هزار میلیارد ریال رسیده است.
۵. براساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس از جمله مشکلات کمتر دیده شده این وزارت خانه ضعف اکتشافات معدنی در کشور است که آینده تأمین پایدار مواد اولیه صنایع معدنی را در ۲۰-۱۵ سال آینده با چالش‌های جدی روبه رو خواهد کرد.
۶. وزارت صمت همچنین در حوزه خودرو نقش مستقیمی دارد که مرور وقایع حوزه خودرو نشان می‌دهد این وزارت خانه نتوانسته به سمت تولید با کیفیت و صادراتی حرکت کند. همچنین میزان تولیدات پاسخگوی نیاز جامعه نیست.
۷. بررسی سایر بخش‌های مرتبط با تولید نیز نشان میدهد این وزارت خانه به دلیل تاثیرپذیری از فضای تحریم و مذاکره برنامه مشخصی برای تقویت توان تولید داخل نداشته است.
۸. آمار بالای بیکاری در کشور گویای این است که این وزارت خانه در اجرای سیاست‌ها ناتوان عمل کرده است.
۹. علاوه بر این، بررسی صادرات غیرنفتی و توسعه روابط تجاری، صنعتی و معدنی کشور با دیگرکشورها به خصوص کشورهای همسایه نشان می‌دهد این وزارت خانه اقدامی جدی برای حل مشکلات کشور نداشته تا جایی که بازار منطقه‌ای کشورهای همسایه را از دست داده است.
۱۰. دیگر ضعف این وزارت خانه ضعف در زنجیره‌های تامین و توزیع کالا و خدمات و مدیریت تنظیم و کنترل بازار است.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
۱. براساس لایحه بودجه ۱۴۰۰، اعتبارات امور رفاه اجتماعی رقمی حدود ۲۱۱ هزار میلیارد تومان است که سهمی حدوداً ۲۳ درصدی از کل اعتبارات بودجه عمومی را شامل میشود. این اعتبارات نسبت به سال ۱۳۹۹ رشدی ۵۴ درصدی داشته است.
۲. امور رفاه اجتماعی شامل پنج فصل امداد و نجات، بیمه‌های اجتماعی، حمایتی، توانبخشی و تحقیق و توسعه است.
۳. مأموریت این وزارت خانه سیاست گذاری، برنامه ریزی، راهبری، پایش و نظارت به منظور تنظیم روابط کار مبتنی بر رعایت اصل سه جانبه گرایی، حفظ و صیانت از نیروی کار، توسعه و توانمندسازی تعاونی ها، ایجاد تعادل در بازار کار و حمایت از پایدار‌سازی مشاغل و برقراری عدالت اجتماعی در حوزه‌های بیمه ای، حمایتی و توانمند‌سازی با رعایت اصول جامعیت، کفایت و فراگیری مبتنی بر قانون بیمه گری است.
۴. برنامه ریزی و نظارت بر اجرای قوانین کار، بررسی و رفع مسائل و مشکلات جامعه کارگری، تنظیم روابط کارگری و کارفرمایی، تعیین حداقل دستمزد سالیانه کارگران در شورای عالی کار و برنامه ریزی برای برقراری و بسط نظام تامین اجتماعی چند لایه از جمله مهمترین وظایف این وزارت خانه است.
۵. متاسفانه طی سالهای گذشته همواره به موضوع تعیین دستمزد کارگران انتقاداتی وارد بوده که رقم تعیین شده پایین‌تر از نرخ تورم

مطالعه بیشتر بستن