مجازات‌های نوین برای تنبیه‌کنندگان دانش‌آموزان

لیلاجعفری: از گذشته تا به امروز همواره دانش‌آموزانی در مدارس بوده‌اند که با رفتارهایی که برخلاف هنجارها و مقررات مدرسه است، معلم یا کادر مدرسه را به تنبیه خود واداشته‌اند. در کنارپیامدهای روان‌شناختی تنبیه، نحوه، میزان و شدت آن با محدودیت‌های حقوقی همراه است. و این وقتی مهم‌تر است که پای معلم و شاگرد تنبیه شده را به مراجع قضائی بکشاند.
به نظر می‌رسد بسیاری از تنبیه‌هایی که برای دانش‌آموزان در نظر گرفته می‌شود، از سر ناآگاهی از پیامدهای حقوقی و جزائی آن است. چنان‌چه در اخبار و گزارش‌هایی که تا کنون در این‌باره وجود داشته، تنبیه با خشم بسیار همراه بوده تا جایی که با آسیب‌هایی همراه بوده که فرد تنبیه‌کننده را به زندان کشانده است.

تصاویری دلخراش از این تنبیه‌ها در دنیای مجازی در دسترس همگان وجود دارد که تنها مختص به کشور ایران نیز، نیست و این‌طور که از اخبار و تصاویر برمی‌آّید، سرتاسر کره زمین در موارد کم یا زیاد، صورت می‌گیرد. بازگو کردن تبعات و پیامدهای حقوقی تنبیه دانش‌آموزی، می‌تواند آگاهی‌های لازم را به قشر آموزشی کشور که چه دانش‌آموز باشند و چه معلم و ناظم و… داده و بسیاری از این تنبیه‌ها را در جامعه کم کند.
«تنبیه دانش‌آموزان»، عبارتی که برای همگان آشناست، چه قوانینی را با خود به همراه دارد؟ معلم در مدرسه در رابطه با تنبیه دانش‌آموز خاطی چه اختیارات و محدودیت‌هایی دارد؟ قانون در این رابطه چه حمایتی از دانش‌آموزان و یا معلمان دارد؟ بار روانی تنبیه برای دانش‌آموزان چگونه است؟ پیامدهای برخورد خشمگین، به جای برخورد سازنده با دانش‌آموزان هنجارشکن و یا بی‌اعتنا به تکالیف مدرسه چیست؟
این پرسش‌ها و موارد یاد شده، موضوعی است که در گزارش پیش رو به آن خواهیم پرداخت. زینب عبدلی، قاضی دادگستری، لیلا محبی روان‌شناس و مجتبی رستمی وکیل، این موضوع را در گفتگو با «حامی عدالت» بررسی خواهند کرد. با هم این گزارش را می‌خوانیم.


«آموزگار! آمده‌ام به مدرسه تا تحصیل کنم، اگر درس نخواندم یا تکالیفم را انجام ندادم، من را چگونه تنبیه می‌کنی؟» این جمله شاید در ابتدا خواننده را به یاد قصه خاله سوسکه بیندازد که هنگام ازدواج با آقا موشه از او پرسید، اگر دعوایمان شد، من را با چیز کتک می‌زنی؟
این مصداق کودکان و نوجوانانی است که می‌دانند در مدرسه، احتمال انجام خطا هم می‌رود، پس می‌خواهند بدانند با چه چیز و یا به چه طریق و درواقع چگونه تنبیه خواهند شد؟

تنبیه دانش‌آموزی از نگاه وکیل دادگستری
پاسخ به این پرسش با توضیحاتی مفصل همراه است که مجتبی رستمی آن‌ها را بازگو کرده است. این وکیل پایه یک دادگستری در رابطه با انواع تنبیه و روش‌های آن که در گذشته بیشتر مورد استفاده قرار می‌گرفته است، می‌گوید: «در خصوص تنبیه دانش‌آموزان دو روش وجود دارد؛ تنبیه غیرمجاز و تنبیه مجاز.»
وی در این باره ادامه می‌دهد: «در تنبیهات غیرمجاز که متاسفانه با تنبیهات بدنی همراه است، در قدیم الایام مرسوم بوده است. مرسومیت این نوع تنبیه باعث شد تا برخی فارغ التحصیلان امروز و دانش‌آموزان دیروز، از جمله بنده از آن بی‌بهره نباشیم.بسیاری از ما طعم تلخ این تنبیهات بدنی ناجوانمردانه را از برخی از معلمان و به‌ویژه ناظمان مدارس، چشیده‌ایم،. در سابق این نوع تنبیهات بیشتر به صورت مداد بین انگشتان گذاشتن، پرتاب گچ به سمت دانش‌آموز، خط کش زدن بر کف دست، سیلی زدن، کتک زدن با مشت و لگد، شلاق زدن، یک پا و یک دست بالا نگاه داشتن کنار دفتر مدرسه، تنبیه با شلنگ، محبوس کردن در اتاق تاریک، اصلاح نافرم موی سر، کلاغ پر دادن، زیر نور آفتاب نگاه داشتن و… بود که جملگی از مصادیق تنبیهات غیرمجاز محسوب می‌شود. خوشبختانه امروزه، میزان این نوع تنبیهات بسیار کاهش یافته اما باز هم صورت گرفته و در برخی نقاط انجام می‌شود.»
این حقوق‌دان کشور در رابطه قوانین مربوط به تنبیهات غیرمجاز یادآور می‌شود: «به موجب ماده ۷۷ آئین‌نامه اجرایی مدارس، تنبیه بدنی از سوی کادر اداری و آموزشی تخلف اداری محسوب می‌شود، و در صورتی که کادر اداری و آموزشی مدارس، دانش‌آموزی را تنبیه بدنی کنند، هیئت‌های بدوی رسیدگی به تخلفات اداری، با شکایت شاکی، به پرونده اتهامی‌ با موضوع تنبیه بدنی، رسیدگی می‌کنند.»
رستمی در این باره خاطرنشان می‌کند: «به استناد بند۲ ماده ۸ قانون رسیدگی به تخلفات اداری، اگر کارمندی در انجام وظایف محوله، قوانین و مقررات مربوطه را از روی عمد یا ناآگاهی نادیده گرفته و نقض کند، مرتکب تخلف اداری شده و قابل تعقیب در هیئت‌های رسیدگی به تخلفات اداری نیز خواهد بود. بنابراین اگر معلم یا هر یک از مسئولان مدرسه مبادرت به تنبیه بدنی دانش‌آموزان و یا سایر تنبیهاتی که طبق ماده ۷۷ آئین‌نامه مذکور ممنوع شده، ورزد، مرتکب تخلف اداری شده است. در این صورت والدین دانش‌آموز می‌توانند مراتب را با طرح شکایت به هیئت‌های رسیدگی به تخلفات اداری کارکنان، که در هر وزارتخانه‌ایی مستقر هستند، اعلام کرده و پیگیری کنند.»
وکیل پایه یک دادگستری ادامه می‌دهد: «همچنین براساس ماده ۱۹ قانون رسیدگی به تخلفات اداری، چنانچه تخلف کارکنان دولت به گونه‌ای باشد که با یکی از مصادیق مجرمانه که در قوانین جزایی ذکر شده است، مطابقت کند، علاوه بر پیگیری در هیئت‌های رسیدگی به تخلفات اداری، باید برای رسیدگی به جنبه کیفری موضوع، مراتب به مراجع قضائی ذی‌صلاح نیز ارسال شود.»
اما تنبیه همیشه هم نامناسب نیست و برای اصلاح برخی رفتارهای

مطالعه بیشتر بستن

تمایز بین تنبیه و انتقام!

سال دوم راهنمایی معلم ورزشی داشتیم که از ابتدای سال تاکید زیادی بر مسابقات بین مدارس داشت و سعی می‌کرد از ابتدای سال دانش‌آموزان مستعد و تلاشگر را شناسایی کند. علاقه‌ی زیادی که به رشته‌ی هندبال داشتم باعث شد تا معلم اسم من را در فهرست افراد انتخابی در این رشته قرار دهد. معلم هر بار و هر جلسه تاکید می‌کرد که مراقب خودم باشم تا آسیبی نخورم و برای مسابقه سلامتی کامل داشته باشم. من هم بادقت حرف‌های معلم گوش می‌دادم و تمرینات

لازم را انجام می‌دادم. ذوق زیادی برای شرکت رد مسابقه و برنده شدن داشتم.در همین حین کارنامه‌های ترم اول آماده شد. وقتی کارنامه را دیدم با تعجب به دفتر رفتم. خواستم خصوصی با معلم حرف بزنم چون در حال صحبت با مدیر مدرسه بود، ولی اجازه نداد و گفت همان جا حرفم را بگویم. من هم از او خواستم دلیل این که به دانش‌آموزن ضعیف‌تر در درس ورزش، نمره بیشتری نسبت به من داده است را بگوید! این اعتراض من برابر شد با حذف من از فهرست مسابقات و کم محلی کردن معلم ورزش نسبت به من در تمام طول آن سال تحصیلی. من نیز با رفتارهای نامناسب او، دیگر از ورزش و معلم ورزش نفرت پیدا کرده بودم.
چند روز بعد از آن اتفاق، متوجه شدم که معلم ورزش اسم من را از لیست اسامی بازیکنان تیم هندبال حذف کرده است. این حتی برای همکلاسی‌هایم هم شوک‌برانگیز بود.
حذف من از تیم باعث شده بود انگیزه‌ام را از دست بدهم. دیگر علاقه‌ای به زنگ ورزش نداشتم حتی علاقه‌ای به مدرسه رفتن هم نداشتم. حتی یادمه برای ارزشیابی ترم دوم، معلم به همه‌ی دانش‌آموزان چند بار فرصت تکرار می‌داد ولی درباره من تبعیض قائل شد و تنها یک بار اجازه انجام دادن حرکت را داد. یادم می‌آید در نهایت دلخوری و بغض از او پرسیدم خانم شما چرا اینقدر از من بدتان می‌آید؟ او هم خندید و گفت تو اینطور فکر میکنی! هنوز هم خنده او را در آن روز ارزشیابی به خوبی به یاد دارم. سال بعد نیز او معلم ورزش ما بود و دیگر به طور کامل از ورزش زده شدم.
بعد از ورودم به دبیرستان با وجود تغییر مدرسه و معلم درس ورزش، نفرت من به این درس تغییر نکرد و تا سال‌ها نمی‌توانستم آن خاطرات را از یاد ببرم. ولی آن روزها به خودم قول دادم که اگر یک روز معلم شو رویا و تلاش‌های دانش‌آموزانم را نادیده نگیرم، آن هم به خاطر غرور خودم.
اکنون با یک توفیق اجباری یک معلم درس ورزش هستم و تمام تلاشم را می‌کنم تا برخلاف معلم ورزش سال دوم راهنمایی‌ام، به رویاهای دانش‌آموزانم اهمیت دهم.

مطالعه بیشتر بستن