کاپیتولاسیون مجازی!

زهرا چیذری :حد و حدود حجاب در دین مبین اسلام در کشور ما قامت قانون پوشیده و بدحجابی یا بی‌حجابی زیر پا گذاشتن قانون است. حالا اما چند سالی می‌شود اصلی‌ترین چالشها در حوزه حجاب و عفاف بحث بدحجابی و بی‌حجابی در فضای مجازی است و اینکه برخی افراد چه افراد عادی و چه سلبریتی‌ها و اینفلوئنسرها در این فضا تصاویر بدحجاب و بی‌حجاب خود را به اشتراک میگذارند. امری که موجب عادی انگاری بدحجابی و بی‌حجابی در جامعه شده و می‌تواند از فضای مجازی به فضای حقیقی جامعه هم تسری یابد. حالا سوال اینجاست که آیا بدحجابی و بی‌حجابی در فضای مجازی هم جرم تلقی می‌شود و افرادی که به نمایش عمومی تصاویر بدحجاب و بی‌حجاب خود اقدام می‌کنند قانون را زیر پا گذاشته‌اند یا فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی قوانین خود را دارد و هر بی‌قانونی در آن مجاز است؟!

با نگاهی به پیشینه قوانین عفاف و حجاب در جامعه میبینیم نخستین قانون مرتبط با پوشش بانوان به ماده ۱۰۲ قانون تعزیرات مصوب سال ۱۳۶۲ باز می‌گردد. مطابق این ماده قانونی: «زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر و انظار عمومی ظاهر شوند، به حبس از ده روز تا دو ماه و یا از پنجاه هزار تا پانصد هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد».
پس از این در ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ نیز تاکید شد: «هر کس علناً در انظار و اماکن عمومی و معابر، تظاهر به عمل حرامی نماید، علاوه بر کیفر عمل، به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می‌گردد و در صورتی که مرتکب عملی شود که نفس آن عمل دارای کیفر نیست ولی عفت عمومی را جریحه دار نماید، فقط به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد».
تبصره این ماده که همان ماده ۱۰۲ قانون تعزیرات مصوب سال ۱۳۶۲ است.البته بنابر ماده ۲۲ قانون مجازات اسلامی،‌ چنانچه قاضی تشخیص بدهد، می‌تواند حبس و شلاق متهم را به جزای نقدی تبدیل کند.
پس از آن شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۴، قانون راهکارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب را به تصویب رساند. این قانون بیشتر بر موضوع فرهنگ‌سازی و جنبه‌های ایجابی گسترش عفاف و حجاب تاکید دارد و بدین منظور برای ۲۷ دستگاه کشور وظایفی را تعیین کرده است که یکی از این دستگاه‌ها نیروی انتظامی است. پس از این قوانین قانون تازه‌ای در حوزه عفاف و حجاب مصوب نشده است آن هم در شرایطی که به نظر می‌رسد چالش بدحجابی و بی‌حجابی در فضای مجازی از این چالش در فضای عمومی جامعه جدی‌تر شده و خط شکنی‌ها در این فضا به فضای عمومی جامعه تسری می‌یابد. بر این اساس سوال جدی اینجاست که آیا قوانین حوزه عفاف و حجاب و جرم انگاری بدحجابی و بی‌حجابی طبق قانون مجازات اسلامی و قانون تعزیرات بدحجابی و بی‌حجابی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی را هم در بر می‌گیرد یا خیر؟

معاون اجتماعی پلیس فتا: تفاوتی میان جرایم در فضای مجازی و واقعیت نیست
سرهنگ رامین پاشایی معاون اجتماعی پلیس فتا ناجا درباره جرم بودن بدحجابی در فضای مجازی می‌گوید: « هیچ تفاوتی میان جرائم در فضای مجازی و واقعیت وجود ندارد و هر امری که موجب تشویش اذهان عمومی می‌شود قطعا با آن برخورد خواهد شد و پلیس در این رابطه با جدیت عمل می‌کند.»
از نگاه وی کشف حجاب یک ناهنجاری اجتماعی به شمار می‌رود و با این افراد برخورد قانونی خواهد شد. در این مورد هیچ تفاوتی میان افراد پرطرفدار و افرادی که دنبال‌کنندگان کمتر یا بیشتری دارند، وجود ندارد و قانون در برابر همه یکسان برخورد خواهد کرد. بنابراین هر شخصی که در فضای مجازی مرتکب تخلف شود و موارد فوق را رعایت نکند به عنوان مجرم شناخته خواهد شد.
پاشایی تاکید می‌کند: « وقتی فرد سلبریتی در فضای مجازی تصاویر و فیلم‌های با پوشش نامناسب خود را به اشتراک می‌گذارد، این عمل او موجب ترویج بدحجابی در جامعه می‌شود.»

ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی درباره بدحجابی در فضای مجازی و حقیقی است
سیده فریبا مصطفوی عضو شورای حل اختلاف قوه قضائیه درباره جرم انگاری بدحجابی در فضای مجازی با تاکید بر اینکه حدود حجاب در دین اسلام به «حامی عدالت» می‌گوید: « دین مبین اسلام محدوده حجاب را مشخص کرده است و خانم‌ها وقتی در برابر نامحرم قرار می‌گیرند باید به جز صورت و دست‌ها مابقی بدنشان کاملاً پوشیده باشد. البته بیرون بودن صورت هم مشروط به نداشتن آرایش و زینت است و در مقابل این هر شکل دیگری از پوشش، بدحجابی و بدپوششی محسوب می‌شود. با توجه به این مقدمه و تعریف حجاب و پوشش خانمها و آقایان در رابطه با اینکه آیا بدحجابی و بدپوششی در فضای مجازی هم جرم محسوب میشود یا خیر، باید به سراغ ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی برویم. طبق ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۷۵ تصویب شده اگر کسی علناً اماکن عمومی و معابر تظاهر به عمل حرامی نماید، علاوه بر کیفر عمل به حبس از ۱۰ روز تا ۲ ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می‌گردد و در صورتی که مرتکب به عملی شود که نفس آن عمل دارای کیفر نمی‌باشد ولی عفت عمومی را جریحه‌دار نماید، فقط به حبس از ۱۰ روز تا ۲ ماه یا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد. این ماده یک تبصره دارد که تبصره آن برای خانم‌هایی است که بدون حجاب شرعی بخواهند در اماکن و مناظر عمومی ظاهر شوند. بر این اساس زنانی که بدون حجاب شرعی در اماکن عمومی معابر و انظار عمومی ظاهر شوند به حبس از ۱۰ روز تا ۲ ماه و یا از ۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد. »
از نگاه این کارشناس قضائی، فضای مجازی با فضای واقعی تفاوتی ندارد. یعنی در واقع جرم و گناه همان تاثیری را که در کف جامعه می‌گذارد و موجب تشویش اذهان عمومی و باعث اخلال در نظم جامعه می‌شود، در فضای مجازی هم همین‌طور است. یعنی فضای مجازی هم جرم و گناه باعث از هم گسست فرهنگی می‌شود. مصطفوی تاکید می‌کند: «بی حجابی و بدپوششی در فضای مجازی همان تاثیری را که در فضای واقعی و کف جامعه دارد می‌گذارد، شاید هم بیشتر! چرا که ما داریم اثرات آن را در خانواده‌ها و امنیت اجتماعی میبینیم. این مسئله حتی در فضای مجازی هم باعث به خطر افتادن امنیت خانمها میشود و باعث جرائم زیادی شده است که اگر سری به دادگاه‌ها زده شود و به خصوص در دادگاههای خانواده ملاحظه می‌کنیم که درصد قابل توجهی از پرونده‌ها مربوط به این است که خانم یا آقا در فضای مجازی رعایت اخلاق اسلامی را نکرده است و روابطی داشته که روابط نامشروعی بوده است. بنابراین فرق بین فضای مجازی و فضای جامعه فضای واقعی جامعه وجود ندارد. »
این عضو شورای حل اختلاف با اشاره به کلام حضرت آیت الله جوادی آملی در این زمینه می‌افزاید: «ایشان در یکی از کتاب‌ها و سخنرانی‌های ایشان فرموده‌اند که فضای مجازی همان فضای واقعی است و ما داریم در فضای مجازی زندگی میکنیم، معامله انجام می‌دهیم، روابط اجتماعی داریم و کسب و کارهایی که در حال حاضر در فضای مجازی انجام می‌شود و خرید و فروش‌هایی که صورت می‌گیرد. با توجه به آمدن کرونا می‌بینیم که دقیقاً شبیه آنچه در فضای واقعی اتفاق می‌افتاد، هم اکنون در فضای مجازی شاهد آن هستیم و کلاس‌های درسی و زندگی مردم در بستر فضای مجازی انجام می‌شود و می‌رساند که ما در فضای مجازی هم زندگی می‌کنیم. درست است که از نظر فیزیکی بدن ما در آن فضا را ندارد اما ما از طریق فضای مجازی و همین پیام رسان‌ها در کل دنیا می‌چرخیم. بنابراین در واقع اثراتی که در فضای جامعه و در کف جامعه گذاشته می‌شود می‌تواند از فضای مجازی و فضای واقعی تسری یابد و همانطور که کارهای خوب ما در فضای مجازی می‌تواند در فضای واقعی هم اثر داشته باشد، جرائم هم در فضای مجازی در فضای واقعی زندگی اثر‌گذار است.»

لزوم فرهنگ‌سازی و برخورد با جرائم
مصطفوی در پاسخ به این سوال که چه راهکاری برای برون رفت از بدحجابی و بی‌حجابی گسترده در فصای مجازی وجود دارد می‌گوید: «برای برون رفت از بحرانی که در فضای مجازی ایجاد شده باید خیلی از موارد را در نظر گرفت. نخستین مسئله فرهنگ‌سازی است. باید فرهنگ‌سازی شود و برای همه مسلمانان جا بیفتد که اگر در فضای مجازی تصویر با حجاب نامناسب به اشتراک گذاشته می‌شود و یا به عنوان عکس پروفایل انتخاب می‌شود به عنوان یک مسلمان کاری حرام انجام شده است و این کار حرام هم مجازات دنیایی و هم مجازات اخروی دارد و اگر افراد از مجازات قانونی فرار کنند اما مجازات اخروی در سر جای خودش هست. »
به باور وی بر خلاف این تصور که برخی از گناهان و جرائم شخصی است، اما این گناه در واقع حق الناس محسوب میشود چرا که در جامعه تاثیرگذار است. تا زمانی که فردی در فضای خانه خودش و در چهاردیواری شخصی‌اش است، اگر کار اشتباهی انجام دهد کسی آن را نمی‌بیند اما وقتی چنین اشتباه و خطایی در فضای مجازی اتفاق بیفتد و دیگران شاهد آن باشند از این مسئله تاثیر می‌گیرند و مسئله از حق شخصی و اختیار شخصی خارج میشود و حق الناس است.
این کارشناس قضائی با تاکید بر بحث فرهنگ‌سازی در عین حال می‌گوید: « فرهنگ‌سازی به تنهایی چون زمان‌بر است پاسخگو نیست و اگر ما فقط بخواهیم بگوییم باید فرهنگ‌سازی کنیم در کوتاه مدت پاسخ نمی‌دهد و نیاز به زمان و محتوا‌های تاثیر‌گذار در فضای مجازی دارد. بنابراین راهکار دیگر این است که به صورت ضرب العجلی هم جلوی این فضا گرفته شود و در این زمینه همه باید با یکدیگر همکاری داشته باشند. اولین و مهمترین نهاد هم دولت است که دولت با برخوردی که باید در فضای مجازی داشته باشد و قوه قضائیه و مجلس ما با قانون‌گذاری و تبیین قانون‌های خوب و قابل اجرا، دست به دست هم بدهند تا بتوانیم از وضعیت کنونی بیرون بیاییم. از سوی دیگر لازم است تا با چنین جرایمی برخورد شود و اگر برخوردی صورت نگیرد و تنها منتظر فرهنگ‌سازی باشیم، زمان را از دست می‌دهیم و تا آن زمان خیلی

مطالعه بیشتر بستن