متن خبرها

سیر تحول «پزشک خانواده» در نظام حقوقی

لیلا جعفری: «پزشک خانواده/ سیر تحول تاریخی و جایگاه آن در نظام حقوقی ایران و جهان» به قلم محسن داورزنی دکترای حقوق خصوصی و وکیل دادگستری، در دو جلد تالیف شده است. «دیوان حکمیت در ورزش»، «حقوق کار»، «متعه و تصورات نادرست » از جمله کتاب‌ها و مقالاتی است که از این استاد دانشگاه و سخنران فرهیخته در عرصه حقوق، به چشم می‌خورد. جلد نخست پزشک خانواده، در انتشارات تی‌آرا تولد یافته و با قطع وزیری، جلد شومیز و شمارگان یک‌هزار نسخه در سال ۱۳۹۴ به بازار کتاب ایران وارد شده است. این کتاب با ۱۷۲ صفحه‌، قیمت پشت جلد ۱۴ هزار تومان را بر شناسنامه خود دارد. جلد دوم این اثر حقوقی نیز از سوی «جهاد دانشگاهی واحد خوارزمی» منتشر و به جهان کتاب‌ها پا گذاشته است. مباحث داغ مربوط به مسائل پزشکی در ماه‌ها و یکی دو سال اخیر که با وجود کوید ۱۹ پررنگ‌تر از گذشته شده، طرح مسائل حقوقی مربوط به کادر درمان و جامعه پزشکی را نیز به دنبال داشته است؛ از این رو با مولف کتاب‌های پزشک خانواده۱ و ۲، به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم. با هم حاصل گفت‌وگوی حامی‌عدالت را با دکتر محسن داورزنی حقوق‌دان و مولف کشور می‌خوانیم.

نوشتن کتاب چند وقت طول کشید؟
واقعیت این است که مدت زمان نگارش این کتاب بیش از سه سال به طول انجامید.

چه طور شد که به فکر نوشتن این اثر افتادین؟
نوشتن چنین کتابی از زمانی ذهن من را مشغول کرد که خلاءهای حقوقی را در زمینه پزشکی به‌ویژه حقوق پزشک خانواده احساس کردم. خلاء حقوقی در زمینه حقوق پزشکی و سلامت با توجه به اهمیتی که داشت برایم دغدغه بود. توجه به این مقوله نقش به‌سزایی در پیشگیری و کنترل که از عوامل مهم و اساسی در پزشکی است دارد. همچنین می‌تواند با توسعه‌یافتگی در زمینه حقوق پزشکی کشورها و مسئولیت‌های مربوط به اعمال در رفتار پزشک خانواده در ایران مثمر ثمر باشد.

دلیل تالیف دو جلد برای این اثر چه بود؟
حجم بالای مطالب جمع‌آوری شده موجب شد تا حقوق پزشک خانواده در دو جلد مجزا تالیف شود، که جلد نخست آن با زحمت آقای احسان لامع، ناشر محترم انتشارات تی‌آرا، به چاپ رسید و استارت کار از آن‌جا خورده شد. جلد دیگر نیز یک سال بعد در انتشارات جهاد دانشگاهی واحد خوارزمی در ۳۲۲ صفحه به چاپ رسید.

درباره فصول مختلف جلد نخست توضیح مختصری دهید.
جلد نخست با عنوان «پزشک خانواده/ سیر تحول تاریخی و جایگاه آن در نظام حقوقی جهان» شامل دو بخش است. در فصل اول در بخش اول مفهوم شناسی موضوعی، پیشینه تاریخی و عوامل اجتماعی تعیین‌کننده نظام سلامت نظام ارجاع و ساختار اجرایی آن شرایط و وظایف پزشک خانواده و….. در ایران و اروپا مورد بررسی قرار گرفته است.
در فصل دوم رابطه حق بر سلامتی و پزشک خانواده و سلامتی به عنوان عامل توسعه یافتگی کشورها تعریف شده و مورد تجزیه و تحلیل و بررسی قرار گرفته است.
در فصل اول از بخش دوم سیر تحول پزشک خانواده در ایران و جهان (ترکیه، مصر، دانمارک، کانادا و…) مطرح شده است.
در فصل دوم در بخش دوم، جایگاه پزشک خانواده در نظام حقوقی ایران و جهان که شامل قوانین موضوعه ایران از جمله قانون اساسی، مدنی، کار، حمایت خانواده، توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران است مورد توجه بوده. همچنین برنامه پزشک خانواده، انتظارات در نظام سلامت کشور و ضمانت اجرای آن در این فصل مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.

فصل‌بندی و بخش‌ها در جلد دوم پزشک خانواده چگونه است؟
جلد دوم را نیز در دو بخش در نظر گرفته‌ام که بخش نخست آن شامل ۳ فصل و بخش دوم آن شامل ۲ فصل است. یکی ازمحورهای بسیار مهم در رشد و توسعه کشورها بحث ارتقاء بهداشت و سلامت و پزشک خانواده است. این ضرورت، همواره به عنوان یکی از دغدغه‌های حقوقی کشور محسوب می‌شود. می‌توان گفت، با پاسخگویی به مشکلات و معضلات حقوقی قشر پزشکی، به رشد و توسعه در این زمینه کمک بزگی خواهد شد.
در بخش اول جلد دوم به بررسی مبانی، ماهیت فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی پزشکی، مشروعیت و معافیت مسئولیت مدنی ناشی از اعمال و رفتار پزشک خانواده پرداخته‌ام.
در فصل اول از بخش اول از این جلد، به مبانی حقوقی مسئولیت مدنی پزشک خانواده مد نظرم بوده و از نظریات مطرح درباره تقصیر، فرض تقصیر، نظریه تقصیر نوعی، نظریه خطر، تقصیر حق، نظریه قابل انتساب و نظریه مختلط در تقصیر و همین‌طور نظریه زمینه ایجاد خطر در زمینه اعمال و رفتار پزشکی به‌ویژه پزشک خانواده استفاده کرده‌ام.
در فصل دوم به بررسی ماهیت حقوقی و فقهی مسئولیت مدنی پزشک خانواده پرداخته شده است. بررسی اعمال پزشک خانواده از جمله عناصر مسئولیت مدنی پزشک خانواده است. این مبحث شامل: فعل و ترک فعل زیان بار پزشک خانواده، تحقق خسارت، اثبات رابطه علیت میان فعل یا ترک فعل زیان بار و خسارت حاصله است که در این بخش مطرح شده.
در این مبحث مسئولیت حقوقی پزشک مورد توجه شما بوده است؟
بله، در واقع در این بخش، مسئولیت حقوقی و مدنی پزشک خانواده در رابطه با بیمار مطرح می‌شود. پزشک خانواده در این ارتباط حقوقی، دارای شرایطی است که در ادبیات حقوقی به مسئولیت تعبیر می‌شود. به این منظور پزشک خانواده در حیطه تخصص خویش و قابلیت‌های علمی‌اش بر وفق نظامات مقرر، و از پیش تعیین شده، وظایفی دارد که در این‌ مبحث به آن پرداخته‌ام. به طور مثال پزشک موظف به حفظ اسرار و افشا نکردن راز بیمار است و موظف است تا در معالجه او همت گمارد، هرگونه خطا و قصور از سوی او نیز موجب مسئولیت خواهد بود. در ادامه این بخش، انواع مسئولیت قانونی، مدنی، اخلاقی، کیفری و انتظامی و ماهیت تعهدات پزشک خانواده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.

فصل سوم در جلد دوم به چه مباحثی پرداخته است؟
در فصل سوم به بررسی مشروعیت و معافیت اعمال و رفتار پزشک خانواده پرداخته شده است. کسب موجز فعالیت، قصد معالجه، مشروع بودن اعمال، رعایت موازین پزشکی و نظامات دولتی و علل موجه معافیت از جبران خسارت توسط پزشک خانواده، شامل موارد مورد بررسی در این مقوله است. حکم قانون یا دستور مقام صالح قانونی، اذن یا اخذ رضایت و برائت، اضطرار و تحذیر از موارد حقوقی در این رابطه است که تلاش کردم به دقت مورد بررسی قرار بگیرد. در بخش دوم، ارکان مسئولیت مدنی پزشکی و لزوم اصلاح تغییر و تحول در نظام سنتی مسئولیت مدنی پزشکی با رویکرد پزشک خانواده مطرح شده است. در ادامه نیز به ارکان مسئولیت مدنی و شرایط عمومی لازم برای تحقق مسئولیت مدنی و این که شخص در چه صورت مسئول و مکلف به پرداخت خسارت می‌شود، توجه داشته‌ام.
برای نمونه به موارد مورد اثبات در مسئولیت قراردادی و قهری اشاره شده و شامل وجود ضرر یا خسارت، ارتکاب فعل و یا ترک فعل زیان‌بار و رابطه سببیت بین فعل شخص و ضرر ایجاد شده، عنوان شده است. بر این اساس، درواقع باید ضرر به بیمار تحقق یابد تا مسئولیت پزشک خانواده در آن قابل امکان بررسی پیدا کند. در این مورد ممکن است بیمار از جهات جسمانی، مادی و معنوی دچار خسارت شود. بنا بر این از منظر حقوقی برای این‌که پزشک خانواده مقصر شناخته شود سه فاکتور لازم است. قصور پزشک، تحقق خسارت یا ضرر، رابطه علیت بین فعل و یا خطای پزشک خانواده و همچنین ضرر حاصله و شرایط ضرر قابل مطالبه از جمله مواردی است که باید به این منظور وجود داشته باشد.
در فصل دوم از این بخش نیز به لزوم اصلاح و تغییر و تحول در نظام سنتی مسئولیت مدنی پزشک با رویکرد پزشک خانواده به صورت تلفیقی پرداخته شده است. گسترش مفهوم تقصیر، نظریه تقصیر مجازی، نظریه فرض تسبیب و تحول در احراز و ایجاد سبب و بهره‌مندی از روش اثباتی (نفی سایر اسباب)، نظریه برابری اسباب و شرایط، نظریه از دست دادن فرصت پرداخته شده، از موارد مورد ارزیابی در این بخش است. در ادامه این مبحث نیز راه‌های ایجاد تغییر در نظام سنتی مسئولیت مدنی پزشکی با رویکرد پزشک خانواده در نظام حقوقی ایران مطرح شده است.

از چه موارد تحقیقی و یا مصاحبه با چه اشخاصی در نگارش اثر بهره برده‌اید؟
در تهیه این اثر ابتدا از نظریات راهگشا و کاملا علمی و سودمند جناب آقای دکتر محمود عباسی (رئیس انجمن حقوق پزشکی ایران) و سرکار خانم دکتر مرضیه وحید دستجردی (وزیر اسبق بهداشت) و نظریات حضرت آیت‌الله دکتر سید محمد موسوی بجنوردی(استاد تمام دانشگاه خوارزمی و رئیس وقت دانشگاه آزاد تهران شمال) بهره برده‌ام. از کتب و منابع عربی، انگلیسی و فرانسوی نیز استفاده کرده‌ام. سه بزرگواری که نام بردم، بیشترین کمک را برای تهیه، تنظیم و به ثمر رسیدن این اثر با بنده داشته‌اند. جا دارد از این استادان فرهیخته و همچنین تمام کسانی که به نوعی در تالیف این اثر یاری‌ام کرده‌اند، تشکر و قدردانی کنم.

تحقیقات بیشتر به چه صورت و چگونه بوده است؟
تحقیقات به صورت میدانی و کتابخانه‌ای انجام شد. مراجعه به سایت‌ها و منابع معتبر علمی و همین‌طور کسب نظریات استادان صاحب‌نظر در زمینه حقوق پزشکی، از منابع دیگرم در تالیف این دو جلد به شمار می‌رود.

مخاطب اصلی این کتاب چه کسانی هستند، و به عبارت بهتر «پزشک خانواده» بیشتر برای چه کسانی کاربرد دارد؟
مخاطب اصلی این کتاب جامعه پزشکی و حقوقی کشور به‌ویژه دانشجویان و استادان رشته حقوق پزشکی، مسئولین و دست‌اندرکاران علوم پزشکی و حقوقی و نمایندگان مجلس در بحث شناخت و قانونگذاری هستند.

آیا زبان و نثر به گونه‌ای انتخاب شده که افرادی که تخصصی در زمینه حقوق ندارند هم، بتوانند از محتوای کتاب استفاده کنند؟
زبان و نثر کتاب به صورت ساده و بی‌آلایش و به دور از کلمات و جملات غیر قابل فهم نگارش شده است. تا جای ممکن تلاش کرده‌ام که از کلمات و جملات پیچیده و تخصصی کمتر استفاده کنم تا مخاطب غیرمتخصص نیز بتواند استفاده لازم را از این کتاب داشته باشد. امیدوارم این کتاب توانسته باشد پاسخگوی نیاز تمامی مخاطبان قرار بگیرد.

کتاب پزشک خانواده، نسبت به کتاب‌های مشابه خود، چه مزیت‌ها و ویژگی‌هایی برای مخاطب دارد؟
این کتاب به عنوان نخستین اثر گردآوری شده و مجلد در زمینه وظایف، مسئولیت‌ها، مباحث حقوقی و فقهی پزشک خانواده در ایران و جهان تهیه شده است. شاید بتوان گفت این کتاب در نوع خود پاسخ‌گوی بسیاری از دغدغه‌های حقوقی و مسئولیت‌های پزشک خانواده است. اما این اثر نیز مانند هر اثر دیگری خالی از اشکال نیست چون تنها گل بی‌عیب خداست، ولی تلاش کرده‌ام تا با این اثر افتخاری را در جامعه حقوقی کشور اضافه کنم و تا جای امکان از ایرادات ان بکاهم. تا چه قبول افتد و چه در نظر آید!

در تحقیقات خود که در رابطه با حقوق سلامت بوده و موضوع این کتاب است، چه نتایجی به دست آورده‌اید، اگر

مطالعه بیشتر بستن