قدم به قدم تا عدالتخواهی در دستگاه قضا

وقتی معارفه رئیس جدید قوه قضائیه صورت گرفت، همه مردم با نام آشناترین فرد حقوقی و قضائی کشور مواجه شدند که سال‌ها بر مناصب مختلف دستگاه قضائی بود. فارغ از داوری مخاطبان در مورد سوابق ریاست دستگاه قضائی کشور، تردیدی نبوده و نیست که حجت‌الاسلام‌والمسلمین اژه‌ای عمر خود را در عدلیه گذرانده و در سطوح مختلف خدمت کرده است، این در حالی است که علاوه بر این، سمت‌های مهم دیگری خارج از قوه قضائیه چون وزارت اطلاعات را نیز بر عهده داشته و به قول معروف به زیر و بم اکثر امور پیدا و پنهان نظام جمهوری اسلامی آشنا است.

حالا کمتر از دو ماه از شروع تصدی ایشان بر قوه قضائیه می‌گذرد. زمانی که زیاد نیست و شاید هر کس بر هر منصبی باشد در این مدت تنها به فکر چیدمان صفر و صد بدنه جدید زیر مجموعه خود باشد اما در کنار اهمیت به این مهم، در طول همین هفته هر روز شاهد و ناظر ابتکارات جدیدی در بدنه دستگاه قضائی هستیم. خبرهایی که هر روز می‌شنویم گویای این حقیقت بوده که مرجع قضائی کشور ما نماد عدالت و دفاع از حق و آزادی است و دستگاه قضائی قدم به قدم به سوی عدالتخواهی پیش می‌رود.
دقت در روندهای اقدامات کنونی عالی‌ترین مقام دستگاه قضائی خالی از لطف نیست. نکات زیر کفایت می‌کند تا از منظر انسانی، نگاهی به روند تلاش‌های جاری ریاست دستگاه قضائی داشته باشیم:
۱- ریاست قوه قضائیه عصر روز جمعه اخیر به جای استراحت در خانه به اوین رفت و سرزده چند بند مشهور زندانیان خاص موسوم به امنیتی را بازدید کرد. وی به عنوان اولین رئیس قوه قضائیه پس از انقلاب این امکان را فراهم ساخت تا فرد بازداشتی بتواند با عالی‌ترین مقام قضائی خصوصی صحبت کرده و هر دادخواهی دارد ارائه کند. این سومین بازدید رئیس قوه قضائیه از زندان‌ها بود. قبل از رفتن ایشان به زندان چند مدت است که مسئولان دادستانی و زندان‌ها و حتی ضابطین ذیربط به شدت در تکاپو هستند تا دستور قبلی رئیس قوه برای بررسی وضع زندانیان را به سرانجام برسانند و هر کس شایسته برخورداری از مساعدت انسانی است را منطبق با ظرفیت‌های قانونی بهره مند سازند. این در حالی است که کم و بیش می‌شنویم تدابیر مختلفی نیز اتخاذ شده تا روند پرونده‌سازی‌های جدید منتهی به زندان متوقف یا کاهش جدی پیدا کند، از جمله موارد قابل ذکر در این زمینه تاکید حجت الاسلام والمسلمین اژه‌ای نسبت به کاهش دستور بازداشت‌های موقت است.
۲- فعال‌سازی ظرفیت‌های قانونی مساعدت انسانی به زندانیان از دیگر موارد مهمی بود که طی این مدت انجام شده است. همچنین در ادامه راهبرد تحولی قوه قضائیه در عفو محکومان امنیتی به دستور ریاست جدید قوه قضائیه، دادستان تهران مامور شد تا نسبت به آزادی آن دسته از محکومان حوادث آبان ۹۸ که شرایط بخشودگی یا آزادی مشروط دارند، اقدام کند. این قبیل دستورات حکایت از این دارد که دادخواهی‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد تا هیچ کس از ظرفیت‌های قانونی مساعدت انسانی محروم نماند. از سوی دیگر عفو محکومان امنیتی نیز از جمله مصادیق مهم تحول خواهی در قوه قضائیه محسوب می‌شود.
۳- ریاست قوه قضائیه در همین مدت کوتاه مدیریت بر دستگاه قضائی جلسه مفصلی با مدیران رسانه‌ها نیز برگزار کرده و مفصل نقد و نظرهای آنان را شنیده و بر این مهم تاکید کرده که باید همه برای فهم مشترک تلاش کنیم تا بدور از سو تفاهمات مختلف بتوانیم دردهای جامعه خود را حل نمائیم. همچنین حجت الاسلام والمسلمین اژه‌ای به مناسبت روز خبرنگار در مصاحبه‌ای تاکید کرد مرکز رسانه قوه قضائیه باید فعالتر شود و همکاری بیشتری با رسانه‌ها از جمله رسانه ملی داشته باشد. ریاست قوه به ظرفیت‌های موجود در قوه قضائیه اشاره داشته و بیان کرده است رسانه‌ها برای بالا بردن آگاهی مردم از طرفیت‌های موجود در قوه قضائیه استفاده کنند و متقابلا قوه قضائیه نیز از طرفیت رسانه استفاده کند. تشکیل کارگروه مشترک از دیگر تاکیدات اژه‌ای در این زمینه بوده است.
۴- حجت الاسلام رئیسی در خصوص اختیارات قضائی ریاست قوه در مورد احکام شرعی خلاف آشکار شرع نیز دستورات مهمی را صادر کرده که مراجع نظارتی قوه پیشگیری کنند تا اصلا چنین احکامی صادر نشود و ضمن جلوگیری از نقض حق‌ها به جهت اطاله دادرسی در مراحل متنوع، اعتبار مختومه بودن پرونده‌ها مخدوش نشود. به دنبال تاکیدات موجود در اینباره نیز طبق اظهارات رئیس دیوان عالی کشور ازاین پس برای قضاتی که آراء آنهامشمول ماده ۴۷۷ شود و نقض شود نمره منفی در نظر گرفته می‌شود و درصورت تکرار برخوردهای قضائی لازم باآنها صورت می‌گیرد.
۵- ریاست دستگاه قضائی در فضای مجازی صفحاتی را باز کرده‌اند تا مردم بتوانند مستقیم به ریاست قوه پیام داده و نظارت‌های مردمی در جهت پیشبرد عدالت و حقوق مردم توسعه یابد.
۶- در این مدت ۶ هفته گذشته کسی از ریاست قوه قضائیه اظهار نظر در مورد مسائل نامربوط به قوه قضائیه نشنیده است که این موضوع مهم نوعی خرق عادت نسبت به روسای قبلی قوه قضائیه است. پیش از این شاهد بودیم در برخی جلسات قضائی، اظهار نظرهای سیاسی ریاست قوه پخش می‌شد. همین موضوع ساده در شرایط حساس کنونی نزد افکار عمومی با داوریهای بعضا منفی مواجه می‌شد. این امر نشان می‌دهد ریاست قوه قضائیه تمام تمرکز خود را بر پیشبرد وظائف دستگاه عدلیه گذاشته است.
۷- یکی از موارد بسیار جالب، بازدیدهای میدانی و گفت و شنود با حاضران در محل بازدید است. علی رغم آغاز به کار بیمارستان امام خمینی(ره) کرج که با ورود قوه قضائیه چراغ‌های آن روشن شد اما بازهم ریاست قوه در محل بیمارستان حضور پیدا کرد و از نزدیک در جریان پیگیری‎ها واقدامات صورت گرفته برای بازگشایی مجدد این مرکز درمانی قرار گرفت. این قبیل بازدیها حاکی از این است دستگاه قضائی در مسیر عدالتخواهی از چارچوب درب‌های بسته نهادی خارج شده است.
۸- نشست ۲ساعته حجت‌الاسلام و المسلمین محسنی اژه‌ای با اعضای شورای هماهنگی بانک‌ها یکی دیگر از مواردی است که موید حضور ریاست دستگاه قضا در جمع‌های مختلف و کسب نظرات برای پیشبرد عدالتخواهی است. پرسش‌ مهم رئیس دستگاه قضا از مدیران عامل بانک‌ها در مورد گام‌های برداشته شده و برنامه‌های آتی برای اصلاح نظام بانکی گواه همین امر است. حجت‌الاسلام و المسلمین محسنی اژه‌ای از مدیران بانک‌ها در خواست کرده است تا گزارشی از وضعیت پرونده‌های حقوقی برزمین‌مانده‌ بانکی تا اول شهریور ماه‌ ارائه کنند تا راهکارهای تعیین تکلیف سریع‌ آنها بررسی شود. تاکید بر اصلاح نظام بانکی و نظارت درون‌سازمانی بانک‌ها برای برچیده شدن بسترهای فساد از جمله مهم‌ترین گام‌هایی است که در راه عدالتخواهی باید برداشته می‌شد.
۹- ریاست قوه قضائیه در اولین مدیریت نشست مسئولان عالی قضائی ده دستور مدیریتی کلان صادر کرد از جمله اینکه به بازرسی ویژه خود مأموریت داد که ظرف حداکثر سه هفته با همکاری دادستان انتظامی قضات و دیگر بخش‌ها از جمله سازمان زندان‌ها، سازمان ثبت و بازرسی کل کشور، مشکلات مراجعین به دستگاه قضا را احصاء و همراه با راه حل و زمانبندی مشخص برای اقدام لازم ارائه کند.
۱۰- فعال‌سازی بازرسی ویژه فراتر از سطح فعالیت در دوره روسای قبلی قوه قضائیه از دیگر موارد مهمی بود که ریاست قوه قضائیه در اولین مدیریت نشست مسئولان عالی قضائی آن را ذیل ده فرمان مطرح ساخت. طبیعتا بازرسی ویژه در مدت زمان مشخص در شناخت دقیق دردهای مردم و تدوین راهکارها لازم بوده است. رئیس قوه قضائیه در همین جلسه تاکید کرد که محورهای برنامه تحول قوه قضائیه و اسناد تکمیلی آن ملاک حرکت دستگاه قضائی خواهد بود. اشاره به این مهم قابل توجه است چرا که اگر حرکت مبتنی بر برنامه مشخص تحولی از سوی مردم مورد استقبال قرار گیرد ومردم تائید کنند که در این روند اعتماد آنها به قوه قضائیه رشد یافته و اجرای عدالت با رعایت اصول دادرسی عادلانه به خوبی به پیش می‌رود و دستگاه قضائی در شنیدن نقد ونظرها برای رفع اشکالات خود گوش شنوایی دارد، قطعا همیاری عمومی با قوه قضائیه بیشتر صورت خواهد گرفت و این همیاری نتایج مثبت متعددی در پی خواهد داشت از جمله پیشگیری از بروز بسیاری از جرایم، حمایت از اجرای عدالت، دیده بانی مبارزه با فساد و جلوگیری از نقض حقوق توسط هر صاحب قدرت.
روندهای جاری در مدیریت دستگاه قضائی، هر چه هست، امید آفرین و شایسته کشور و ملت است و بی‌شک باید خیلی زودتر از اینها مسیر جاری طی می‌شد به گونه‌ای که مرجع قضائی واقعا نماد عدالت و دفاع از حق و آزادی‌های مشروع مردم باشد. پر واضح است جامعه همه این روندها را رصد می‌کند و داوری خود را به شکل‌های متنوع ابراز می‌دارد. هر چه رضایتمندی و اعتماد عمومی به اجرای عدالت تقویت شود همبستگی ملی ارتقا پیدا می‌کند.

مطالعه بیشتر بستن