نص قانون در استفاده تبلیغاتی از زنان

انتشار یک ویدئوی تبلیغاتی با محوریت اغواگری از سوی یک شرکت بستنی‌سازی واکنش تند کاربران مجازی را در اینستاگرام به همراه داشت، به طوری که باعث حذف این ویدئو از صفحه مجازی شرکت تولیدی شد.

تبلیغات ساختارشکنانه و بعضا اروتیک برخی کالاهای مصرفی در فضای مجازی دو سه سالی هست که در فضای اینستاگرام از سوی شرکت‌های تولیدی انجام می‌شود. با اینکه اغلب آن‌ها با واکنش‌های منفی و تند مخاطبان صورت می‌گیرد با این حال گویا آنها قصد دارند از این شیوه زننده برای دیده شدن استفاده کنند.
امروزه فضای مجازی و پلتفرم‌های نوین تحت اینترنت، بستری را فراهم کرده‌اند که شرکت‌های برجسته یا نوپا بتوانند بدون هیچ نظارتی، تمام هنجار‌های فرهنگی و ارزش‌های زنانگی را نادیده گرفته و تبلیغات خود را با همان نگاه شیءانگارانه و اتکا به جذابیت جنسی زنان به دست مخاطبان برسانند.
بیش از ۵۰ درصد تبلیغات فعلی در سایت‌ها و صفحات مجازی بر پایه بازی با حجاب، عفاف و جایگاه زن ساخته می‌شوند و هدفی جز جلب رضایت از طریق خودنمایی و عشوه‌گری‌ زنان در تصاویر و کلیپ هایشان ندارند. با وجود اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بارها اعلام کرده با این نوع تیزرهای تبلیغاتی برخورد می‌کند؛ اما برخوردها راه به جایی نمی برد. ایراد کار کجاست؟! قوانین درستی وجود ندارد یا ضمانت اجرا ناقص است؟!
با نگاهی اجمالی به قوانین متوجه فاصله‌ بسیار عمیق و عجیب نص صریح قانون با نوع تبلیغاتی که برخی مواقع شاهد آن هستیم، می‌شویم.
۱- در فصل هشتم، نهم و دهم قوانین و مقررات تبلیغات کشوری، هرگونه استفاده ابزاری از زن در تبلیغات و استفاده از جذابیت‌های جنسی در تبلیغات ممنوع اعلام شده است.
در فصل هشتم قوانین و مقررات تبلیغات کشوری صراحتاً به این موضوع تأکید شده است که: «استفاده ابزاری از زنان، مردان و کودکان که نقش اصلی را در معرفی کالا و خدمات ایفا می‌نماید.» ممنوع است.
در فصل نهم هم باز تأکید می‌کند که «هرگونه استفاده ابزاری از زن در تبلیغات ممنوع است» و «آگهی‌ها نباید تداعی‌کننده ترجیح بین جنس مذکر و مؤنث باشد.»
باز هم در فصل نهم بند ب ۵ تاکید می‌شود: «استفاده از جذابیتهای جنسی در تبلیغات ممنوع است.»
در فصل دهم قانون تبلیغات کشوری درباره حضور بانوان در تبلیغات آورده شده:
ماده ۵۶ – زن در نظام مقدس اسلامی از موقعیت ویژهای برخوردار اسـت و قوانین و احکام مقدس اسلام برای زن جایگاه رفیعی را قائل است، لـذا استفاده از حضور خانمها در آگهی‌های رادیو تلویزیـونی مسـتلزم اعمـال دقتهای خاصی می‌باشد و باید جایگاه زن مسلمان و شئون او مـد نظـر باشد.
ماده ۵۷ – حضور خانمها و دختر خانمها در آگهی‌های رادیو تلویزیـونی در صورت اقتضاء موضوع مورد آگهی بدون آرایش و بـا رعایـت کامـل حجاب اسلامی امکان‌پذیر است.
ماده ۵۸ – حضور خانمها در آگهی‌هایی که وضعیت کـالا و مصـارف آن با نقش خانمها بستگی نداشته باشد مجاز نیست.
ماده ۵۹ – آگهی‌های رادیو تلویزیونی نباید تداعی‌کننده این امر باشد کـه اشتغال و تلاش زن ایرانی محدود به امور منزل اسـت و در عرصـه‌های علمی و فرهنگی حضور ندارد و به‌طور کلـیزن مسـلمان ایرانـی نبایـد تحقیر شود.
ماده ۶۰ – آگهی نباید تداعی‌کننده ترجیح بین جنس مذکر و مونث باشد.
ماده ۶۱ – در آگهی‌هایی که در آن خانواده حضور دارند نباید نقش یکـی از اعضاء اعم از زن شوهر و فرزندان دختر یا پسر تحقیر شود.
ماده ۶۲ – آگهی‌ها نباید تداعی‌کننده این فکر باشـد کـه زنهـا از مردهـا ناتوانترند و نقش هر کدام باید کامل و بی‌نقص مشخص شود.
ماده ۶۳ – در آگهی نباید حسب تعبیر عوامانـه رفتارهـایی ماننـد غیبـت کردن، صحبت کردن طولانی با تلفن و … به زنان نسبت داده شود یـا بـه تصویر کشیده شود.
۲- در بند ۱۰ الحاقی ماده ۶ قانون مطبوعات مصوب ۱۳۷۹ استفاده ابزاری از افراد (اعم از زن و مرد) در تصاویر و محتوا، تحقیر و توهین به جنس زن، تبلیغ تشریفات و تجملات نامشــروع و غیرقانونی مصداقی از تجاوز به حریم خانواده و نادیده گرفتن منزلت زن دانسته و در قانون مطبوعات ممنوع شده است! همچنین در دستورالعمل مطول تهیه آگهی‌های تبلیغاتی در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران بند‌های بسیاری به شیوه بازنمایی زنان در تبلیغات اختصاص پیدا کرده است. در ماده ۵۸ این دستورالعمل آمده است: «حضور خانم‌ها در آگهی‌هایی که وضعیت کالا و مصارف آن به نقش خانم‌ها بستگی نداشته باشد، مجاز نیست».
۳- ماده ۵۹ این دستورالعمل نیز اذعان داشته: «آگهی‌های رادیو- تلویزیونی نباید تداعی‌کننده این امر باشد که اشتغال و تلاش زن ایرانی محدود بـه امور منزل است و در عرصه‌های علمی و فرهنگی حضور ندارد و به طور کلی زن مسلمان ایرانی نباید تحقیر شود». در ماده ۶۰ نیز آمده است: «آگهی نباید تداعی‌کننده ترجیح بین جنس مذکر و مؤنث باشد».
۴- در ماده ۶۲ نیز مطرح شده: «آگهی‌ها نباید تداعی‌کننده این فکر باشند که زن‌ها از مردها ناتوان‌ترند و نقش هر کدام باید کامل و بی‌نقص مشخص شود». در بخش مقررات خانواده در بند ۳ نیز به مقوله مهمی اشاره شده و آمده است: «برای حفـظ کرامت زن، نمایش تصاویر او در آگهی نباید هدف تبلیغ قرار گیرد».
همه این‌ها تنها بخشی از قواعد فراوان بازنمایی زن در تبلیغات است. در حالت کلی طبق قوانین موجود تبلیغات نباید حاوی محتوایی برای افراد بالغ باشند. این آگهی‌ها شامل برهنگی، نمایش افراد در موقعیت‌های صریح یا تلقین آمیز و یا فعالیت‌هایی است که بیش از حد محرک یا تحریک‌کننده جنسی هستند. با نگاهی اجمالی به قوانین تبلیغات از سویی و تبلیغات سطح شهر و رسانه‌های دیداری و شنیداری از سوی دیگر، متوجه فاصله‌ بسیار عمیق و عجیب نص صریح قانون با نوع تبلیغاتی که روزانه شاهد آن هستیم، می‌شویم.

مطالعه بیشتر بستن