از طریق اینترپل به دنبال دستگیری عاملان ترور سردار سلیمانی هستیم

 

اطلاعیه کمیسیون حقوق عامه در خصوص حادثه بیمارستان سینا اطهر

ترامپ همیشه رئیس جمهور نمی ماند !

زهرا چیذری: ۱۳ دی ماه ۱۳۹۸ به عنوان یکی از تلخ ترین روزها در تاریخ کشورمان و به عنوان بدعتی در حوزه حقوق بین الملل درتمام دنیا ثبت شد. همزمان با ترور سپهبد سلیمانی؛ ترامپ به نشانه پیروزی پرچم امریکا را در صفحه توئیتر خود به اشتراک گذاشت و دولت امریکا به طور رسمی مسئولیت عملیات را به عهده گرفت؛ رفتاری که حتی از سوی کنگره این کشور نیز با اعتراض مواجه شد و بدعتی را در حوزه جهانی بوجود آورد که دنیا را در حیرت فرو برد؛

اینکه کشوری رسما عملیات ترور یک مقام رسمی کشوری دیگر را در کشوری ثالث اجرایی کند و در نهایت هم مسئولیت این کار را بر عهده بگیرد! در برابر این جنایت اخیرا دادستان تهران برای دونالد ترامپ رئیس جمهور امریکا و ٣۵ مسئول امریکا و دیگر کشورها، به اتهام مباشرت، مبادرت و آمریت در “ترور سردار سلیمانی” حکم جلب صادر کرده و از پلیس بین‌الملل درخواست شده نسبت به بازداشت آنان اقدام کند. دادستان تهران عنوان اتهامی این افراد را «قتل» و «اقدام تروریستی» اعلام کرد و گفت: «در رأس این فهرست، دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکاست و تعقیب قضایی او حتی پس از پایان دوره مسئولیتش نیز پیگیری خواهد شد.»
این حکم دادستانی تهران با واکنشهای مختلفی از سوی جامعه بین الملل مواجه شده و پلیس اینترپل به عنوان مجری این حکم در واکنش به این ماجرا گفته است:” طبق ماده ۳ اساسنامه اینترپل، این سازمان از هر گونه مداخله در فعالیت‌هایی با ماهیت سیاسی، نظامی، مذهبی یا نژادی قویا منع شده است و هر زمان که چنین درخواستی به دبیرخانه آنان ارسال شود، بر مبنای اساسنامه و مقررات خود آن‌ها را در نظر نمی‌گیرند و به آن ترتیب اثر نمی‌دهند.” مقامات امریکایی هم در واکنش به این ماجرا تصمیم ایران را غیر قابل اجرا دانسته اند.
اما آیا از منظر قوانین بین المللی این موضوع امری غیر عادی و غیر قابل طرح است ؟ آیا دردنیا سابقه محاکمه مقامات به دلیل جنایاتهایی از این قبیل وجود ندارد؟ قوانین حقوق بین الملل در برابر چنین جنایاتی چه تدبیری اندیشیده و موانع یا راهکارهای اجرایی شدن این حکم چیست ؟
برای پاسخ به این سوالات به سراغ دکتر امیر ساعد وکیل عضو هیئت علمی گروه حقوق عمومی و بینالملل دانشگاه تهران رفته و با وی به گفتگو نشسته ایم.

آیا از منظر حقوق بین الملل مقامات کشورها دارای مصونیت قضایی هستند؟ محدوده این مصونیت تا کجاست، به این معنا که آیا این افراد در برابر ارتکاب به هر جرم و جنایتی مصون هستند یا مواردی وجود دارد که به خاطر ارتکاب به آنها محاکمه شوند؟
حقوق بین الملل نسبت به بی کیفر ماندن جرایم بین المللی نگاه خوب و مثبتی ندارد؛ اما با تحولات حقوق بین الملل به سمتی می‌رویم که عملا مصونیت سران دولت‌ها از حال مطلق در حال خارج شدن است.

آیا مواردی هم بوده که سران کشورها به واسطه جرائم و جنایاتی که انجام داده اند محاکمه شوند؟
بله به طور مثال در مورد ژنرال پینوشه شیلی زمانی که برای درمان به انگلستان رفته بود، مجلس اعلای انگلستان اعلام کرد که او به خاطر ارتباط جرایم بین المللی دارای مصونیت مطلق نیست یا چارلز تیلور در سیرالئون به همین صورت و آقای عمرالبشیر رییس جمهور سودان هم با قطعنامه شورای امنیت و دیوان بین المللی کیفری با حکم جلب مواجه شدند.
ماده ۲۵ و ۱۰۳ منشور سازمان ملل متحد می‌گوید، تعهدات ناشی از منشور به سایر تعهدات دولت‌ها اولویت و تفوق دارد. پس به همین ترتیب جای تردیدی نمی‌ماند که مثلا رییس جمهور سودان در دیوان بین المللی کیفری قابل تعقیب خواهد بود. اما نکته‌ای که باید اشاره شود این است که هنوز صلاحیت جهانی به این معنی که دادگاه‌های کشور‌ها بتوانند عاملین جنایات بین المللی را محاکمه کنند، جنبه عرفی پیدا نکرده و معمولا اگر دادگاهی بخواهد در این زمینه وارد عمل بشود، شرط حضور فیزیکی فرد در آن دادگاه و آن کشور الزامی است.

پس این موضع پلیس اینترپل که در برابر درخواست ایران واکنشی نشان نمی دهد قانونی نیست یا اختیارات این نهاد بین المللی به او اجازه پیگیری این ماجرا را نمی دهد؟
اینترپل یک نهاد بین المللی است که زمینه همکاری را بین کشور‌ها برای انجام عملیات پلیسی و تحقیقات برای تسریع در بازداشت متهمین و مجرمین ارتقا می‌دهد و با فرض اینکه حکم جلبی که ایران صادر کرده در اختیار آن‌ها قرار بگیرد و مدارک و مستندات اینترپل را به نقطه‌ای برساند که اعلان قرمز یعنی مجوز تعقیب و بازداشت برای ترامپ صادر کند، در اینجا تا زمانی که دستگاه قضایی کشور میزبان و پلیس محلی حمایت نکند، آن اقدام قابل اجرا نخواهد بود.

با توجه به مواردی که گفتید، به طور مشخص چقدر امکان اجرای حکم جلب و محاکمه ترامپ وجود دارد؟
اگر اقدام ترور شهید سلیمانی به عنوان یک اقدام رسمی مطرح باشد، مصونیت شغلی ترامپ ـ چه زمانی که سر کار هست و چه بعد از اتمام مسئولیت ـ همچنان به قوت خود باقی است و دادگاه‌ها نمی‌توانند به موجب حکم دادگاه کشور خارجی او را محاکمه کنند؛ اما یک دادگاه بین المللی می‌تواند ـ چه در زمان تصدی پست و چه در زمان بعد از آن ـ وی را محاکمه کند.
و اگر اقدام ترامپ امر شخصی تلقی شود، یعنی او در جریان امور شخصی مرتکب این جرم شده باشد و در راستای وظایف رسمی نباشد، بنابراین مصونیت شخصی ترامپ فقط تا زمانی که رییس جمهور هست، پابرجاست و بعد از پایان ریاست جمهوری مصونیت ندارد. در چنین حالتی که اقدام ترامپ را یک کار شخصی قلمداد کنیم، در صورت حضور او در خاک هر یک از کشورهایی که عمل ترامپ را جرم به حساب بیاورند، میتوان وی را محاکمه کرد.
از این نکته هم نباید به سادگی گذشت که بازداشت ترامپ توسط پلیس بین الملل با اما و اگر‌های بسیاری همراه است.

آن طور که من از صحبتهای شما برداشت کردم، اقلا در حال حاضر که ترامپ رئیس جمهور است، در عمل امکانی برای پیگیری محاکمه و اجرایی حکم جلب ترامپ وجود ندارد. با وجود این شما هدف ایران را از طرح موضوع حکم جلب ترامپ چگونه ارزیابی می کنید؟
شاید یکی از اثرات چنین اقدامی برای دوران پسا ریاست جمهوری ترامپ باشد که با توجه به تحولات آمریکا، احتمالا چندان هم طول نکشند و همچنین می‌تواند نقطه آغازی باشد برای اقدام عملی و قانونی ایران جهت پیگیری نظام‌مند و مستمر مجازات عاملین ترور شهید قاسم سلیمانی. بنابراین به نظر من ایران چه برای پاسخ به افکار عمومی داخلی و چه برای اینکه در سطح بین المللی برای انکه نشان بدهد در وضعیت انفعال و تسلیم نیست و اگر امریکایی ها چنین جنایتی را انجام داده اند ما نسبت به این کشور دچار رعب و وحشت نیستیم و برای بالاترین مقام اجرایی این کشور حکم جلب صادر می کنیم، اقدام درستی انجام داده است. به بیان دیگر این حکم شاید در حال حاضر امکان اجرایی شدن عملی را نداشته باشد اما فوایدی دارد. درست است که احتمالا و بنا بر ملاحظات سیاسی نه اینترپل می پذیرد این کار را انجام دهد و نه کشورهایی که ترامپ به آنها سفر می کند توان و تمایل آن را دارند تا ترامپ را به ایران تسلیم کنند، اما در عمل این حکم برای این صادر شده تا نشان بدهد ایران در مقابل ایالات متحده تسلیم ، ساکت و مرعوب نیست. در عین حال باید این را هم بپذیرم که آقای ترامپ به هر حال برای همیشه رئیس جمهور امریکا نخواهد بود و اگر موارد مشابه این چنین پیدا شود چه بسا آرام آرام وی را به شخصیتی تبدیل کند که حتی در برخی دادگاه های کشورهای خارجی هم علیه وی کیفرخواستهایی صادر شود . به طور نمونه معلوم شود وی گرایشات نژادپرستانه داشته یا موارد مرتبط با روابط نامشروع ترامپ؛ که همه اینها می تواند زمینه هایی را برای دستگیری وی فراهم کند.

از نظر قوانین حقوقی صدور کیفر خواست علیه مقامات بر اساس مقررات ICC (دیوان کیفری بینالمللی) امری امکانپذیر است . در این مورد هم ما نمی توانیم با استفاده از قوانین ICC کیفر خواست علیه ترامپ را پیگیری کنیم؟
برای این کار لازم است تا هم ایران و هم امریکا عضو ICC باشند اما هیچ یک از این کشورها عضو ICC نیستند. از سوی دیگر در شورای امنیت، امریکا امتیاز وتو دارد، بنابراین هیچ وقت چنین کیفرخواستی از سوی شورای شورای امنیت سازمان ملل به ICC ارجاع نمی دهد . همچنین اینکه امریکا موافقت نامه های متعددی را با کشورهای دیگر منعقد کرده که بر اساس این موافقت نامه ها هیچ یک از امریکایی ها در دادگاه های کشورهای دیگر قابل محاکمه نیستند و عملا امریکایی ها را از رسیدگی حقوقی به این موارد مصون کرده است. در نهایت اگر بنا باشد اقدام ترامپ در قالب اقدامات تروریستی شناخته شود ، این مورد جزو جرائم تحت صلاحیت ICC نیست و فقط جنایت جنگی ، نسل کشی، جنایت علیه بشریت و تجاوز جزو مباحث تحت صلاحیت ICC است . بنابراین به نظر میرسد در شرایط فعلی و در عمل زمینه رسیدگی به حکم جلب ترامپ در ICC وجود ندارد.

شما اشاره داشتید که در گذشته پیگردهایی برای برخی سران کشورها وجود داشته است. به طور مثال عمر البشیر یا پینوشه و چارز تیلور ؛ تفاوت این موارد با ترامپ در چه چیزی است که آنها محاکمه شدند و مصونیت قضایی نداشتند اما در این مورد ما در عمل نمیتوانیم شاهد جلب و محاکمه ترامپ باشیم؟
در مورد آقای عمر البشیررئیس جمهور سودان شورای امنیت مورد عمر البشیر را به ICC ارجاع داد و چون قطع نامه شورای امنیت سازمان ملل پشت این ماجرا بود این مورد اجرایی شد. درباره پینوشه هم به خاطر اینکه مجلس اعیان انگلستان اعلام کرد می شود به اتهامات آقای پینوشه رسیدگی کرد اما این نوعی اتفاق بود که به صورت صوری انجام شد و در نهایت هم دیوان عالی انگلستان اعلام کرد چون آقای پینوشه بیمار است و توانایی دفاع از خودش را ندارد عملا در واقع نگذاشتند اتفاقی بیفتد. اما درباره چارز تیلور که در سیرالئون اتفاق افتاد وی به دلیل اتهام جنایت علیه بشریت محاکمه شد. دیوانی هم که در سیرالئون تشکیل شد ، دیوانی با صلاحیت بین المللی بود که هم از قضات سیرالئونی و قضات بین المللی در آن حضور داشتند و آنها صلاحیت رسیدگی به این موارد را داشتند.

آیا امکان این وجود دارد تا ما از طریق دادگاه های بین المللی این جنایت را پیگیری کنیم؟
همانطور که عرض کردم جنایت انجام شده جزو موارد تحت صلاحیت دادگاه ICC نیست مگر اینکه ما بخواهیم این کیفرخواست تحت عنوان جبران خسارت مطرح شود که این فقط در دادگاه های داخلی ایران امکانپذیر خواهد بود و دادگاه های کشور دیگر صلاحیت این کار را ندارند، چراکه نه جرم در سرزمین آنها اتفاق افتاده و نه اتباعشان درگیر این ماجرا شده اند. عراق هم این جرم در سرزمینش اتفاق افتاده حاضر نیست اقامه دعوا کند !

مطالعه بیشتر بستن